ArticlePDF Available

OCCURRENCE AND HARMFULNESS OF CUTWORMS (AGROTINAE) ON MAIZE (ZEA MAYS L.) IN SOUTH-EAST POLAND IN 2004–2010

Authors:

Abstract and Figures

In years 2004–2010, in the monitored maize plantations the following species of cutworms were caught to pheromone traps: turnip moth (Agrotis segetum Schiff.), heart and dart (Agrotis exclamationis L.), spotted cutworm (Amathes c-nigrum L.) and black cutworm (Agrotis ypsilon Rott.). A species dominating in the catches was A. segetum. The harmfulness of cutworms varied. The highest damage was recorded in Krzeczowice in 2007, where caterpillars damaged 18.5% of plants and 11.0% of cobs, on average. In other years the percentage of damaged plants did not exceed 7.0% on average, while of cobs, 4.5% on average.
Content may be subject to copyright.
Progress in Plant Protection/Postępy w Ochronie Roślin 51 (2) 2011
WYSTĘPOWANIE ORAZ SZKODLIWOŚĆ ROLNIC
(AGROTINAE) DLA KUKURYDZY (ZEA MAYS L.)
W POŁUDNIOWO-WSCHODNIEJ POLSCE
W LATACH 2004–2010
PAWEŁ K. BEREŚ
Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy
Terenowa Stacja Doświadczalna
Langiewicza 28, 35-101 Rzeszów
p.beres@iorpib.poznan.pl
I. WSTĘP
Zasiewom kukurydzy (Zea mays L.) w Polsce zagraża obecnie ponad 20 gatunków
szkodników (Bereś i Pruszyński 2008). Szczególnie liczną i ważną gospodarczo grupę
stanowią przedstawiciele rzędu motyli (Lepidoptera) z rodziny sówkowate (Noctuida-
e), które w Polsce obejmują 473 gatunki (Buszko i Nowacki 2000). Wśród sówkowa-
tych największe zagrożenie dla kukurydzy stanowi podrodzina rolnice (Agrotinae),
których gąsienice uszkadzają zarówno podziemne, jak i nadziemne części roślin,
w tym kolby (Dubniak i Kania 1961; Lisowicz i Tekiela 2004). Rolnice będąc
w większości gatunkami polifagicznymi rozpoczęły uszkadzać zasiewy kukurydzy już
od lat pięćdziesiątych dwudziestego wieku (Kania 1962).
O szkodliwości rolnic decyduje przede wszystkim ich liczebność, na którą duży
wpływ mają warunki meteorologiczne. Szczególnie korzystne są mroźne zimy z dużą
okrywą śnieżną, ciepłe i suche wiosny oraz okres letni, a także suche jesienie (Wal-
czak i Jakubowska 2001). Z badań cytowanych autorek wynika również, że masowe
pojawy rolnic (gradacje) i związana z tym ich duża szkodliwość odbywają się w cy-
klach kilkuletnich co 3, 5, 7, a nawet 10 lat.
W ochronie upraw przed rolnicami niezmiernie ważny jest systematycznie prowa-
dzony monitoring zmian w ich liczebności. Jednym z najskuteczniejszych sposobów
pozwalających śledzić nalot motyli i jego intensywność jest użycie pułapek świetl-
nych tzw. samołówek (Jakubowska i Walczak 2005). Z uwagi jednak na cenę oraz
sposób eksploatacji tych urządzeń, a zwłaszcza konieczność dysponowania źródłem
energii do ich uruchomienia, samołówki są stosowane na niewielką skalę.
Z praktycznego punktu widzenia najprostsze w zastosowaniu przez rolników
w warunkach polowych są pułapki feromonowe, których zasada działania opiera się
na wydzielaniu specyficznego związku (najczęściej feromonu płciowego, rzadziej
imitującego zapach pokarmu), który zwabia osobniki do pułapki. Urządzenia takie
Progress in Plant Protection/Postępy w Ochronie Roślin 51 (2) 2011
594
z powodzeniem są stosowane między innymi w uprawach warzyw do monitorowania
lotu szkodliwych gatunków (Rogowska i Wrzodak 2006).
Celem badań było określenie szkodliwości rolnic dla roślin kukurydzy oraz zbada-
nie przydatności dostępnych na polskim rynku pułapek feromonowych do monitoro-
wania intensywności nalotu motyli Agrotinae na plantacje tej rośliny.
II. MATERIAŁ I METODY
Badania wykonano na Podkarpaciu w latach 2004–2010 w Krzeczowicach oraz
2008–2010 w Terliczce, Nienadówce, Głuchowie. Obserwacje prowadzono na śre-
dniowczesnych mieszańcach kukurydzy (FAO 230–240). Do monitoringu występo-
wania motyli Agrotinae użyto pułapki feromonowe Medchem typu delta z dyspense-
rami feromonowymi firmy Csalomon® przeznaczonymi do odłowu samców rolnicy
zbożówki (Agrotis segetum Den. & Schiff.), rolnicy czopówki (Agrotis exclamationis
L.), rolnicy gwoździówki (Agrotis ypsilon Rott.) oraz rolnicy panewki (Amathes
c-nigrum L.). Pułapki umieszczano na plantacji począwszy od maja w odległości
40–50 metrów jedna od drugiej, stosując łącznie od 4 do 6 sztuk na 1 ha uprawy.
Systematycznie 2–3 razy w tygodniu sprawdzano podłogi lepowe odnotowując liczbę
złowionych samców poszczególnych gatunków. Co 3–4 tygodnie wymieniano dys-
pensery, natomiast podłogi lepowe w miarę potrzeby. Monitoring z wykorzystaniem
pułapek feromonowych kończono w trzeciej dekadzie sierpnia.
Bezpośrednią szkodliwość gąsienic rolnic dla roślin kukurydzy oceniano dwukrot-
nie w sezonie wegetacyjnym:
w drugiej połowie czerwca lub na początku lipca, gdy rośliny były w fazie BBCH
31–51 (Adamczewski i Matysiak 2002) przeglądano w czterech miejscach pola po
100 roślin poszukując objawów żerowania szkodnika na liściach oraz u podstawy
łodygi. Ponadto każdą roślinę wykazującą wizualne objawy uszkodzenia systemu
korzeniowego wykopywano, a następnie pomiędzy korzeniami oraz w otaczającej
je glebie poszukiwano gąsienic i śladów ich żerowania w postaci ogryzionych ko-
rzeni właściwych i podporowych,
– w drugiej połowie sierpnia, gdy rośliny były w początkowej fazie dojrzałości wo-
skowej ziarniaków (BBCH 83) przeglądano po 100 kolb w czterech miejscach
uprawy w poszukiwaniu gąsienic drugiego pokolenia i objawów ich żerowania.
III. WYNIKI I DYSKUSJA
W latach badań warunki meteorologiczne były bardzo zróżnicowane. Szczególnie
korzystne dla rozwoju rolnic stwierdzono w latach 2005–2007. W tym to okresie
w rejonie badań odnotowano wysokie temperatury oraz umiarkowane opady, które
sprzyjały lotom motyli oraz żerowaniu gąsienic. W 2007 roku ponadto intensywne
opady deszczu w lipcu przyczyniły się do zwiększonego wylegania roślin, których
system korzeni właściwych i podporowych został zredukowany przez gąsienice.
Na podstawie wykonanego monitoringu z wykorzystaniem pułapek feromono-
wych stwierdzono wysoką przydatność tych urządzeń do kontrolowania liczebności
Występowanie i szkodliwość rolnic na kukurydzy 595
Progress in Plant Protection/Postępy w Ochronie Roślin 51 (2) 2011
596
motyli Agrotinae w zasiewach kukurydzy. Nalot motyli pierwszej generacji na planta-
cje rozpoczynał się najczęściej w maju (lata 2006–2007, 2010) lub na początku
czerwca (2008–2009), natomiast szczyt liczebności przypadał w czerwcu. Osobniki
dorosłe drugiego pokolenia obserwowano w pułapkach w pierwszej dekadzie sierpnia
(2005–2006, 2007) lub drugiej dekadzie tego miesiąca w pozostałych latach. W latach
badań zwykle najliczniejsze było pierwsze pokolenie szkodnika.
Na podstawie przeprowadzonego monitoringu przy użyciu pułapek feromonowych
wykazano obecność wszystkich czterech badanych gatunków rolnic w zasiewach
kukurydzy. Najliczniejszym była A. segetum (tab. 1, 2). Jej dominację w odłowach
potwierdzają również i inni autorzy zajmujący się problematyką rolnic w różnych
uprawach (Walczak i Jakubowska 2001; Jakubowska i Walczak 2005). Również
w Bułgarii A. segetum razem z A. ypsilon są powszechnie występującymi szkodnikami
kukurydzy (Geringov 1989). Najniższą liczebnością we wszystkich analizowanych
miejscowościach odznaczał się A. c-nigrum.
Tabela 2. Liczebność motyli Agrotinae odłowionych do pułapek feromonowych w Terliczce,
Nienadówce i Głuchowie w latach 2008–2010
Table 2. Number of Agrotinae moths caught in pheromone traps in Terliczka, Nienadówka and
Głuchów in the years 2008–2010
Liczba odłowionych motyli w latach:
Number of moths caught, in the years:
2008 2009 2010
Miejscowość
Location
Skład gatunkowy
Species composition
[%] [szt.]
[pcs] [%] [szt.]
[pcs] [%] [szt.]
[pcs]
A. segetum 47,9 94 62,2 28 73,7 14
A. exclamationis 20,4 40 13,3 6 5,3 1
A. ypsilon 13,8 27 15,6 7 21,0 4
Terliczka
A. c-nigrum 17,9 35 8,9 4 0,0 0
A. segetum 68,1 32 76,2 16 85,7 6
A. exclamationis 10,6 5 9,5 2 14,3 1
A. ypsilon 17,0 8 0,0 0 0,0 0
Nienadówka
A. c-nigrum 4,3 2 14,3 3 0,0 0
A. segetum 61,9 13 76,5 13 43,7 7
A. exclamationis 28,6 6 17,6 3 12,5 2
A. ypsilon 0,0 0 0,0 0 25,0 4
Głuchów
A. c-nigrum 9,5 2 5,9 1 18,8 3
Na liczebność poszczególnych gatunków motyli z podrodziny Agrotinae istotny
wpływ mogły mieć zasiewy innych roślin żywicielskich otaczające monitorowane
plantacje kukurydzy. Największą liczbę motyli rolnic odłowiono w Krzeczowicach
Występowanie i szkodliwość rolnic na kukurydzy 597
i Terliczce, gdzie jako sąsiadujące uprawy dominowały: rzepak ozimy i pszenica
ozima.
Szkodliwość gąsienic była zróżnicowana w latach badań. Największe zagrożenie
dla roślin kukurydzy stanowiły one w 2007 roku, kiedy to w Krzeczowicach obser-
wowano gradację motyli. W omawianym roku uszkodziły średnio 18,5% roślin
(tab. 3). W pozostałych latach średni procent roślin uszkodzonych w analizowanych
miejscowościach nie przekraczał 7,0%. Rolnice obok uszkadzania korzeni właści-
wych, korzeni podporowych, blaszek liściowych oraz łodyg kukurydzy żerowały
również na kolbach. Po raz pierwszy w województwie podkarpackim gąsienice żeru-
jące na miękkich ziarniakach odnotowali w 2003 roku Lisowicz i Tekiela (2004). Ich
szkodliwość polegała na wyjadaniu miękkiego ziarna od czubka kolby w dół (bez
naruszania osadki) oraz silnym zanieczyszczeniu miejsca żeru odchodami, na których
rozwijały się grzyby saprofityczne. W analizowanym siedmioleciu najwięcej uszko-
dzonych kolb zanotowano w 2007 roku w Krzeczowicach – średnio 11,0% (tab. 3).
W pozostałych latach procent kolb opanowanych przez rolnice nie przekraczał 4,5.
Tabela 3. Szkodliwość rolnic dla roślin kukurydzy w latach 2004–2010
Table 3. Cutworms harmfulness for maize plants in the years 2004–2010
Średnio w latach – Mean in years
Miejscowość
Location
Procent
uszkodzonych
% damaged 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
roślin – plants 0,0 0,0 1,2 18,5 2,5 0,4 0,7
Krzeczowice kolb – cobs 1,5 4,5 3,0 11,0 1,5 0,5 0,9
roślin – plants 7,0 0,9 0,5
Terliczka kolb cobs – – – – 2,0 1,5 0,7
roślin – plants 1,6 0,2 0,2
Nienadówka kolb cobs – – – – 0,3 0,05 0,0
roślin – plants 0,2 0,1 0,8
Głuchów kolb cobs – – – – 0,0 0,0 0,0
IV. WNIOSKI
1. Wysoką liczebność rolnic odnotowano jedynie w 2007 roku w Krzeczowicach.
W pozostałych latach badań liczebność szkodnika utrzymywała się na niskim lub
średnim poziomie.
2. Spośród odławianych do pułapek feromonowych gatunków najliczniejszym była
rolnica zbożówka (A. segetum).
3. W latach badań gąsienice uszkodziły od 0,1 do 18,5% roślin oraz od 0,05 do
11,0% kolb.
4. Z uwagi na trudność w prognozowaniu masowego pojawu tych szkodników, ko-
nieczny jest stały monitoring występowania motyli najważniejszych gatunków
m.in. z wykorzystaniem pułapek feromonowych.
Progress in Plant Protection/Postępy w Ochronie Roślin 51 (2) 2011
598
V. LITERATURA
Adamczewski K., Matysiak K. 2002. Kukurydza Zea mays L. s. 20–21. W: „Klucz do określa-
nia faz rozwojowych roślin jedno- i dwuliściennych w skali BBCH” [K. Adamczewski,
K. Matysiak – tłumaczenie i adaptacja]. Wyd. I, Inst. Ochr. Roślin, Poznań, 134 ss.
Bereś P.K., Pruszyński G. 2008. Ochrona kukurydzy przed szkodnikami w produkcji integro-
wanej. Acta Sci. Pol., Agricultura 7 (4): 19–32.
Buszko J., Nowacki J. 2000. The Lepidoptera of Poland. A Distributional Checklist. Polish
Entomological Monographs. Wyd. I. Polskie Towarzystwo Entomologiczne, Poznań, 178 ss.
Dubniak H., Kania C. 1961. Ochrona Kukurydzy. PWRiL, Warszawa, 156 ss.
Geringov L. 1989. Insect pests of maize in Bulgaria and their control. Acta Phyt. Entomol.
Hung. 24 (1–2): 81–84.
Jakubowska M., Walczak F. 2005. Dynamika lotów oraz nasilenie występowania rolnic w Pols-
ce na tle warunków meteorologicznych w latach 2003–2004. Prog. Plant Protection/Post.
Ochr. Roślin 45 (2): 733–738.
Kania C. 1962. Szkodliwa entomofauna kukurydzy obserwowana w okolicach Wrocławia
w latach 1956–1959. Część II. Pol. Pismo Entomol., Seria B, 3–4 (27–28): 183–216.
Lisowicz F., Tekiela A. 2004. Szkodniki i choroby kukurydzy oraz ich zwalczanie.
s. 52–64. W: „Technologia Produkcji Kukurydzy” (A. Dubas, red.). Wieś Jutra, Warszawa,
133 ss.
Rogowska M., Wrzodak R. 2006. Nowe feromony do stosowania w ochronie roślin warzyw-
nych przed szkodnikami. Prog. Plant Protection/Post. Ochr. Roślin 46 (2): 363–366.
Walczak F., Jakubowska M. 2001. Wzrost szkodliwości rolnic (Agrotinae) w Polsce. Prog.
Plant Protection/Post. Ochr. Roślin 41 (2): 386–390.
PAWEŁ K. BEREŚ
OCCURRENCE AND HARMFULNESS OF CUTWORMS (AGROTINAE)
ON MAIZE (ZEA MAYS L.) IN SOUTH-EAST POLAND IN 2004–2010
SUMMARY
In years 2004–2010, in the monitored maize plantations the following species of cutworms
were caught to pheromone traps: turnip moth (Agrotis segetum Schiff.), heart and dart (Agrotis
exclamationis L.), spotted cutworm (Amathes c-nigrum L.) and black cutworm (Agrotis ypsilon
Rott.). A species dominating in the catches was A. segetum.
The harmfulness of cutworms varied. The highest damage was recorded in Krzeczowice in
2007, where caterpillars damaged 18.5% of plants and 11.0% of cobs, on average. In other
years the percentage of damaged plants did not exceed 7.0% on average, while of cobs, 4.5% on
average.
Key words: Agrotinae, cutworms, maize, harmfulness, occurrence
... Cutworms are harmful primarily due to their large population size, which is heavily influenced by weather conditions and the extended time of incubation and development of voracious caterpillars. Cold winters, warm and dry springs and summers, and then dry autumns are particularly favorable for cutworms (Walczak and Jakubowska 2001;Bereś 2011). ...
... The most numerous were Agrotis segetum and A. exclamationis. The population size of the individual species of moths from the Noctuinae subfamily could have been significantly affected by crops of other Garnis and Dąbrowski 2008;Bereś 2011;Jakubowska and Ławiński 2011). Moreover, in the authors' study it was found that greater numbers of the Agrotis moths were caught. ...
Article
Full-text available
The aim of this research was to create an advisory system for commodity services and sugar beet growers to support their decisions about the use of chemical control against the cutworms. Consequently, two forecasting models for determining the chemical control time were compared: one based on a signaling method and the other based on average of [effective] temperatures necessary for caterpillars to achieve the desired L2 stage. The date of first flights and the total number of pests on plantations were determined. The usefulness of monitoring cutworm catches was also compared with systematic observations of sugar beet fields at the moment when the mass flight of cutworm moths was identified. The beginning of oviposition, hatching of the first caterpillars and the caterpillars’ growth to 10–12 mm was observed, and optimal date of chemical treatment against cutworms was forecasted. During the study, the time for insecticidal treatments against cutworms was determined by the signaling method between the 29th and the 41st day following the onset of the cutworm moths’ mass flight. The time of treatments was determined phenologically by obtaining the sum of heat which ranged from 300.7 to 696.4 °C with an average of 523.17 °C and the sum of effective temperatures which ranged from 120.2 to 260.5 °C with an average of 180.1 °C.
... Several species have dominated over the years: Agrotis segetum, A. exclamationis, A. ipsilon, Noctua pronuba, and Xestia (Megasema) c-nigrum (Ruszkowski 1933(Ruszkowski , 1937Ruszkowski et al. 1935;Ogijewicz 1938;Węgorek 1966;Lipa 1977;Napiórkowska-Kowalik 1996;Walczak & Jakubowska 2001;Mrówczyński et al. 2006;Bereś 2011b). The remaining species, although commonly found in vegetable agrocenoses, do not cause such extensive damage (Table 13). ...
Article
Full-text available
There are over 2,240 butterfly species of Lepidoptera belonging to 17 families recorded in Poland. Of those, 63 phytophagous species have been noted in vegetable agrocenoses at a level of pest status. They constitute 18% of all harmful entomofauna found on vegetable crops. The species described in this paper are common on all vegetable crops growing in Poland, and all parts of plants. The most abundant pests found on aerial parts of crops include the silver Y moth ( Autographa gamma ), which causes damage to 20 species of vegetables, and species belonging to the genera Mamestra , Lacanobia and Anarta , which feed on more than 10 vegetable species. Of the polyphagous leaf roller moths (Tortricidae), the most numerous are the species belonging to the genus Cnephasia . Periodically, they pose a significant threat, among others for beetroot, pea, cucumber, and lettuce. The diamondback moth ( Plutella xylostella ) and the cabbage butterfly ( Pieris rapae ) are dominant butterfly pests on brassica vegetables. A component of harmful entomofauna on onion crops is leek moth ( Acrolepiopsis assectella ), a species permanently dominant on onion vegetables in Poland since 1930s. The species of the family Depressariidae cause the greatest damage on the generative organs of seed crops, mainly of dill, carrot and parsley. Underground parts of vegetable crops are damaged by cut-worms (Noctuidae), which belong to the group of soil-borne pests. Among more than 60 species belonging to this family, nine cause the greatest damage to vegetable crops. The turnip moth ( Agrotis segetum ), as a dominant species in recent years, accounted for about 80% of cutworms damaging vegetable crops, and prefers onion, leek, carrot, parsley, celery and corn. Although the European corn borer ( Ostrinia nubilalis ) is considered a polyphagous species, it forms the most abundant populations on maize out of all other crops.
Chapter
The sugar beet agro-ecosystem has a few key or primary pests that may actually limit production under certain conditions. A couple of these are available all over the world. In addition to the primary pests, there are numerous species that cause periodic losses to sugar beet, while a few species have such a low population rate that no serious damage occurs. Sugar beet crops could be considered a long-term cropping system from the time of planting to harvest. Knowledge of the species complex and their roles in the ecosystem can be essential for deciding whether or not to use pesticides. The indiscriminate use of pesticides may lead to outbreaks of leaf-feeding and sucking pests. There is a need for more emphasis on the augmentation and conservation of natural enemies. Farmers are advised for practicing integrated insect pest management strategies for controlling the insect-pests and their damage and encourage the natural build-up of parasitoids and predators. The chapter provides a comprehensive overview of various insect-pests that affect sugar beet crops, with a focus on Indian conditions.KeywordsInsect-pestIPMSugar beet
Kukurydza Zea mays L. s
  • v Literatura
  • K Matysiak
– – – 0,0 0,0 0,0V. LITERATURA Adamczewski K., Matysiak K. 2002. Kukurydza Zea mays L. s. 20–21.
Dynamika lotów oraz nasilenie występowania rolnic w Polsce na tle warunków meteorologicznych w latach
  • M Jakubowska
  • F Walczak
Jakubowska M., Walczak F. 2005. Dynamika lotów oraz nasilenie występowania rolnic w Polsce na tle warunków meteorologicznych w latach 2003-2004. Prog. Plant Protection/Post. Ochr. Roślin 45 (2): 733-738.
Szkodniki i choroby kukurydzy oraz ich zwalczanie. s. 52-64
  • F Lisowicz
  • A Tekiela
Lisowicz F., Tekiela A. 2004. Szkodniki i choroby kukurydzy oraz ich zwalczanie. s. 52-64. W: "Technologia Produkcji Kukurydzy" (A. Dubas, red.). Wieś Jutra, Warszawa, 133 ss.
Wzrost szkodliwości rolnic (Agrotinae) w Polsce
  • F Walczak
  • M Jakubowska
Walczak F., Jakubowska M. 2001. Wzrost szkodliwości rolnic (Agrotinae) w Polsce. Prog. Plant Protection/Post. Ochr. Roślin 41 (2): 386-390.
Ochrona kukurydzy przed szkodnikami w produkcji integrowanej
  • P K Bereś
  • G Pruszyński
Bereś P.K., Pruszyński G. 2008. Ochrona kukurydzy przed szkodnikami w produkcji integrowanej. Acta Sci. Pol., Agricultura 7 (4): 19-32.
Szkodliwa entomofauna kukurydzy obserwowana w okolicach Wrocławia w latach 1956-1959
  • C Kania
Kania C. 1962. Szkodliwa entomofauna kukurydzy obserwowana w okolicach Wrocławia w latach 1956-1959. Część II. Pol. Pismo Entomol., Seria B, 3-4 (27-28): 183-216.
Kukurydza Zea mays L. s. 20-21Klucz do określania faz rozwojowych roślin jedno-i dwuliściennych w skali BBCH
  • K Adamczewski
  • K Matysiak
Adamczewski K., Matysiak K. 2002. Kukurydza Zea mays L. s. 20-21. W: "Klucz do określania faz rozwojowych roślin jedno-i dwuliściennych w skali BBCH" [K. Adamczewski, K. Matysiak-tłumaczenie i adaptacja]. Wyd. I, Inst. Ochr. Roślin, Poznań, 134 ss.
  • H Dubniak
  • C Kania
Dubniak H., Kania C. 1961. Ochrona Kukurydzy. PWRiL, Warszawa, 156 ss.
Insect pests of maize in Bulgaria and their control
  • L Geringov
Geringov L. 1989. Insect pests of maize in Bulgaria and their control. Acta Phyt. Entomol. Hung. 24 (1-2): 81-84.