ArticlePDF Available

Asymmetry in activity of cardiovascular system: Its origin and role in the maintenance of human resilience and adaptation to stressors

Authors:

Abstract

The present review examines the origin and physiological background of the asymmetry of some of oscillating processes in the cardiovascular system including the asymmetry of fluctuations of heart rhythm, level of blood pressure, and baroreflex sensitivity. The possible role of this asymmetry and its arousal-related transposition in mechanisms supporting health resilience against adversity and stressors is discussed in terms of integrative physiology and the chaos theory and contrasted to mechanisms of adaptation to adversity and stressors. It also discusses the possibility of neuroplastic restructuring of processes maintaining asymmetry and balance between the body’s resilience and its adaptive properties for applications of such restructuring in sports training and epigenetic control for maturating, aging, or involution process of systems and organs of the body.
RUSSIAN ACADEMY OF MEDICAL SCIENCES
Federal State Budgetary Institution
«Institute of General Pathology and Pathophysiology»
under the Russian Academy of Medical Sciences
PATHOGENESIS
Journal of Basic and Applied Medicine
Founded in 2003
Quarterly issue
Volume 11, ¹2, 2013
April—June
Editor-in-Chief
A.A. KU BA TI EV (Moscow)
Co-editors
A.M. Dygay (Tomsk), E.A. Korneva (Saint-Petersburg)
Secretary
L.M. Kozhevnikova (Moscow), S.G. Morozov (Moscow)
Editorial board
Akmaev I.G. (Moscow), Archakov A.I. (Moscow), Aftanas L.I. (Novosibirsk), Baranov V.M. (Moscow),
Berezov T.T. (Moscow), Bobryshev Y.V. (Moscow, Sydney, Australia), Ginter E.K. (Moscow),
Grachev S.V. (Moscow), Grigoriev A.I. (Moscow), Gusev E.I. (Moscow), Davydov M.I. (Moscow),
Downey H.F. (Fort Worth, USA), Dedov I.I. (Moscow), Ivashkin V.T. (Moscow), Kashkin K.P.
(Moscow), Kzhyshkowska J.G. (Moscow, Heidelberg, Germany), Kolesnikov S.I. (Moscow),
Kushlinsky N.E. (Moscow),Manukhina E.B. (Moscow, Fort Worth, USA), Moshetova L.K. (Moscow),
Ninkina N.N. (Moscow, Cardiff, United Kingdom), Novitskiy V.V. (Moscow), Ostrovsky M.A.
(Moscow), Paltsev M.A. (Moscow), Panin L.E. (Novosibirsk), Panchenko L.F. (Moscow), Petrov V.I.
(Volgograd), Pozdnyakov O.M. (Moscow), Pokrovsky V.I. (Moscow), Puzyrev V.P. (Tomsk),
Revishvili A.Sh. (Moscow), Repin V.S. (Moscow), Rozenshtraukh L.V. (Moscow), Saveliev V.S.
(Moscow), Sandrikov V.A. (Moscow), Smirnov V.N. (Moscow), Sofronov G.A. (Saint-Petersburg),
Suslina Z.A. (Moscow), Sukhikh G.T. (Moscow), Tkachuk V.A. (Moscow), Tutelian V.A. (Moscow),
Ugriumov M.V. (Moscow), Frank G.A. (Moscow), Chazov E.I. (Moscow), Chereshnev V.A.
(Ekaterinburg), Chekhonin V.P. (Moscow), Chuchalin A.G. (Moscow), Shabalin V.N. (Moscow),
Shvets V.I. (Moscow), Shliakhto E.V. (Saint-Petersburg), Yurkiv V.A. (Moscow)
Publish Department chief Irishkin D.A.
Scientific editor Chernobrovkina T.V.
Technical editor Komarova A.K.
Asym me try in ac tiv ity of car dio vas cu lar sys tem:
its or i gin and role in the main te nance of hu man re sil ience
and ad ap ta tion to stress ors
Davydov D.M.
In sti tute of Gen eral Pa thol ogy and Pathophysiology, RAMS,
Mos cow, Rus sia, ul. Baltiyskaia, 8, 125315; e-mail: d.m.davydov@gmail.com
The pres ent re view ex am ines the or i gin and phys i o log i cal back ground of the asym me try of some of os cil lat ing
pro cesses in the car dio vas cu lar sys tem in clud ing the asym me try of fluc tu a tions of heart rhythm, level of blood
pres sure, and baroreflex sen si tiv ity. The pos si ble role of this asym me try and its arousal-related trans po si tion in
mech a nisms sup port ing health re sil ience against ad ver sity and stress ors is dis cussed in terms of in te gra tive
phys i ol ogy and the chaos the ory and con trasted to mech a nisms of ad ap ta tion to ad ver sity and stress ors. It also
dis cusses the pos si bil ity of neuroplastic re struc tur ing of pro cesses main tain ing asym me try and bal ance be tween
the body’s re sil ience and its adap tive prop er ties for ap pli ca tions of such re struc tur ing in sports train ing and
epigenetic con trol for mat u rat ing, ag ing, or in vo lu tion pro cess of sys tems and or gans of the body.
Key words: asym me try, vari abil ity, heart rate, blood pres sure, baroreflex, ad ap ta tion, re sil ience
38 ÏÀÒÎÃÅÍÅÇ
ÐÎÑ ÑÈÉ ÑÊÀß ÀÊÀ ÄÅ ÌÈß ÌÅ ÄÈ ÖÈÍ ÑÊÈÕ ÍÀÓÊ
Ôå äå ðà ëü íîå ãî ñó äàð ñò âåí íîå áþä æåò íîå ó÷ ðåæ äå íèå
«Íà ó÷ íî-èñ ñëå äî âà òå ëü ñêèé èí ñòè òóò îá ùåé ïà òî ëî ãèè è ïà òî ôè çè î ëî ãèè»
Ðîññèéñêîé àêàäåìèè ìåäèöèíñêèõ íàóê
ÏÀÒÎÃÅÍÅÇ
Íà ó÷ íî-ïðàê òè ÷å ñêèé æóð íàë
Îñíîâàí â 2003 ãîäó
Âûõîäèò 4 ðàçà â ãîä
Òîì 11, ¹2, 2013
ÀÏÐÅËÜ—ÈÞÍÜ
Ãëàâ íûé ðå äàê òîð
ÊÓÁÀÒÈÅÂ À.À. (Ìîñêâà)
Ñîðåäàêòîðû
Äûãàé À.Ì (Òîìñê), Êîðíåâà Å.À. (Ñàíêò-Ïåòåðáóðã)
Îòâåòñòâåííûå ñåêðåòàðè
Êîæåâíèêîâà Ë.Ì. (Ìîñêâà), Ìîðîçîâ Ñ.Ã. (Ìîñêâà)
Ðåäàêöèîííàÿ êîëëåãèÿ
Àêìàåâ È.Ã. (Ìîñêâà), Àð÷àêîâ À.È. (Ìîñêâà), Àôòàíàñ Ë.È. (Íîâîñèáèðñê), Áàðàíîâ Â.Ì. (Ìîñêâà),
Áåðåçîâ Ò.Ò. (Ìîñêâà), Áîáðûøåâ Þ.Â. (Ìîñêâà, Ñèäíåé, Àâñòðàëèÿ), Ãèíòåð Å.Ê. (Ìîñêâà), Ãðà÷åâ Ñ.Â.
(Ìîñêâà), Ãðèãîðüåâ À.È. (Ìîñêâà), Ãóñåâ Å.È. (Ìîñêâà), Äàâûäîâ Ì.È. (Ìîñêâà), Äàóíè Ã.Ô.
(Ôîðò-Óýðò, ÑØÀ), Äåäîâ È.È. (Ìîñêâà), Èâàøêèí Â.Ò. (Ìîñêâà), Êàøêèí Ê.Ï. (Ìîñêâà),
Êæèøêîâñêà Þ.Ã. (Ìîñêâà, Ãåéäåëüáåðã, Ãåðìàíèÿ), Êîëåñíèêîâ Ñ.È. (Ìîñêâà), Êóøëèíñêèé Í.Å.
(Ìîñêâà), Ìàíóõèíà Å.Á. (Ìîñêâà, Ôîðò-Óýðò, ÑØÀ), Ìîøåòîâà Ë.Ê. (Ìîñêâà), Íèíêèíà Í.Í. (Ìîñêâà,
Êàðäèôô, Âåëèêîáðèòàíèÿ), Íîâèöêèé Â.Â. (Ìîñêâà), Îñòðîâñêèé Ì.À. (Ìîñêâà), Ïàëüöåâ Ì.À.
(Ìîñêâà), Ïàíèí Ë.Å. (Íîâîñèáèðñê), Ïàí÷åíêî Ë.Ô. (Ìîñêâà), Ïåòðîâ Â.È. (Âîëãîãðàä),
Ïîçäíÿêîâ Î.Ì. (Ìîñêâà), Ïîêðîâñêèé Â.È. (Ìîñêâà), Ïóçûðåâ Â.Ï. (Òîìñê), Ðåâèøâèëè À.Ø. (Ìîñêâà),
Ðåïèí Â.Ñ. (Ìîñêâà), Ðîçåíøòðàóõ Ë.Â. (Ìîñêâà), Ñàâåëüåâ Â.Ñ. (Ìîñêâà), Ñàíäðèêîâ Â.À. (Ìîñêâà),
Ñìèðíîâ Â.Í. (Ìîñêâà), Ñîôðîíîâ Ã.À. (Ñàíêò-Ïåòåðáóðã), Ñóñëèíà Ç.À. (Ìîñêâà), Ñóõèõ Ã.Ò. (Ìîñêâà),
Òêà÷óê Â.À. (Ìîñêâà), Òóòåëüÿí Â.À. (Ìîñêâà), Óãðþìîâ Ì.Â. (Ìîñêâà), Ôðàíê Ã.À. (Ìîñêâà), ×àçîâ Å.È.
(Ìîñêâà), ×åðåøíåâ Â.À. (Åêàòåðèíáóðã), ×åõîíèí Â.Ï. (Ìîñêâà), ×ó÷àëèí À.Ã. (Ìîñêâà), Øàáàëèí Â.Í.
(Ìîñêâà), Øâåö Â.È. (Ìîñêâà), Øëÿõòî Å.Â. (Ñàíêò-Ïåòåðáóðã), Þðêèâ Â.À. (Ìîñêâà)
Çàâ. ðåäàêöèåé Èðèøêèí Ä.À.
Íàó÷íûé ðå äàê òîð ×åðíîáðîâêèíà Ò.Â.
Òåõíè÷åñêèé ðå äàê òîð Êîìàðîâà À.Ê.
Âíè ìà íèþ àâ òî ðîâ è ÷è òà òå ëåé: ðó êî ïè ñè è èë ëþ ñò ðà öèè íå âîç âðà ùà þò ñ ÿ. Ïðè ïå ðå ïå ÷ àò êå ìà òå ðè à ëîâ ñî ãëà ñî âà íèå ñ ðå äàê öèåé æóð íà ëà «ÏÀÒÎÃÅÍÅÇ»
îáÿ çà òå ëü íî. Çà ñî äåð æà íèå ðåê ëàì íûõ ïóá ëè êà öèé îò âåò ñò âåí íîñòü íå ñåò ðåê ëà ìî äà òåëü.
Æóð íàë çà ðå ãè ñò ðè ðî âàí â Ìè íè ñòåð ñò âå ïå ÷à òè è èí ôîð ìà öèè ÐÔ. Ðå ãè ñò ðà öè îí íûé íî ìåð ÏÈ ¹ 77-12736 îò 27 ìàÿ 2002 ã.
Ïî÷ òî âûé àä ðåñ ðå äàê öèè: 125315, Ìî ñê âà , à/ÿ 9.
E-ma il: genius-media@mail.ru. Òåë./ôàêñ (495) 601-23-74
ã ÔÃÁÓ «Íà ó÷ íî-èñ ñ ëå äî âà òå ëü ñêèé èí ñòè òóò îá ùåé ïà òî ëî ãèè è ïà òî ôè çè î ëî ãèè» Ðîññèéñêîé àêàäåìèè ìåäèöèíñêèõ íàóê
ã ÎÎÎ «Ãåíèóñ Ìåäèà».
ÓÄÊ:
Àñèì ìåò ðèÿ
â äå ÿ òå ëü íî ñòè ñåð äå÷ íî-ñî ñó äè ñòîé ñè ñ òå ìû:
å¸ ïðè ðî äà è ðîëü â ïîä äåð æà íèè óñòîé÷èâîñòè
è àäàïòàöèè îðãàíèçìà ê ñòðåññîâûì âîçäåéñòâèÿì
Äà âû äîâ Ä.Ì.
ÔÃÁÓ ÍÈÈ îá ùåé ïà òî ëî ãèè è ïà òî ôè çè î ëî ãèè ÐÀÌÍ,
Ðîñ ñèÿ, 125315, Ìî ñê âà, óë. Áàë òèé ñêàÿ, ä.8; e-ma il: d.m.da vy dov@gma il.com
 äàí íîé ðà áî òå îá ñóæ äà åò ñÿ ôè çèî ëî ãè ÷å ñêàÿ ïðè ðî äà ïðî èñ õîæ äå íèÿ è ôóí ê öèÿ àñèì ìåò ðèè êî ëå -
áà òå ëü íûõ ïðî öåñ ñîâ â ñåð äå÷ íî-ñî ñó äè ñòîé ñè ñ òå ìå, âêëþ ÷à þ ùàÿ àñèì ìåò ðèþ êî ëå áà íèÿ êàð äè î ðèò ìà,
âå ëè ÷è íû àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ è ÷óâ ñò âè òå ëü íî ñòè áà ðî ðåô ëåê ñà. Âû äâè ãà åò ñÿ ãè ïî òå çà î âîç ìîæ íîé
ðî ëè ìå õà íèç ìîâ, ðå ãó ëè ðó þ ùèõ ýòó àñèì ìåò ðèþ, â óñòà íîâ ëå íèè áà ëàí ñà ìåæ äó ïðî öåñ ñà ìè, íà ïðàâ ëåí -
íû ìè íà àäàï òèâ íóþ ñìå íó èëè íà ñî õðà íå íèå óñòîé ÷è âî ñòè (ñòà áè ëü íî ñòè) óðîâ íÿ àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå -
íèÿ ïðè ïðè ñïî ñîá ëå íèè îð ãà íèç ìà ê âíåø íèì óñëî âè ÿì èëè âíóò ðåí íèì ïî òðåá íî ñòÿì. Öå ëî ñò íàÿ êàð òè -
íà ðî ëè äàí íîé àñèì ìåò ðèè âî âçàè ìî äåé ñò âèè îð ãà íèç ìà ñ âíåø íåé ñðå äîé ïðåä ñòàâ ëå íà, êàê ñ ñè ñ òåì -
íûõ ïî çè öèé èí òåã ðà òèâ íîé ôè çèî ëî ãèè, òàê è ñ ïðè ìå íå íè åì íå êî òî ðûõ ïî ëî æå íèé òå î ðèè õà î ñà. Îá ñóæ -
äà åò ñÿ âîç ìîæ íîñòü íåé ðîï ëà ñòè ÷å ñêîé ïå ðå ñòðîé êè ïðî öåñ ñîâ, óïðàâ ëÿ þ ùèõ àñèì ìåò ðèåé è áà ëàí ñîì
ìåæ äó óñòîé ÷è âî ñòüþ îð ãà íèç ìà è åãî ïðè ñïî ñî áè òå ëü íû ìè ñâîé ñò âà ìè äëÿ ïðè ëî æå íèÿ òà êîé ïå ðå -
ñòðîé êè â ñïîð òèâ íûõ òðå íè ðîâ êàõ è äëÿ ýïè ãå íå òè ÷å ñêî ãî óïðàâ ëå íèÿ ïðî öåñ ñîì ñî çðå âà íèÿ, ñòà ðå íèÿ
èëè èí âî ëþ öèè ñè ñ òåì è îð ãà íîâ îð ãà íèç ìà.
Êëþ ÷å âûå ñëî âà: àñèì ìåò ðèÿ, âà ðè à áå ëü íîñòü, êàð äè î ðèòì, àð òå ðè à ëü íîå äàâ ëå íèå, áà ðî ðåô ëåêñ,
àäàï òà öèÿ, óñòîé ÷è âîñòü
Âû ñî êî ÷à ñ òîò íûå êî ëå áà íèÿ (0,125—0,5 Hz) ñåð äå÷ -
íî ãî ðèò ìà è àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ â ñåð äå÷ íî-ñî ñó äè -
ñòîé ñè ñ òå ìå, ñâÿ çàí íûå ñ âå ãå òà òèâ íîé àê òèâ íî ñòüþ, ÷à -
ñ òî èñ ñëå äó þò ñÿ, èñ õî äÿ èç ïðåä ïî ëî æå íèÿ î ñèì ìåò ðè÷ -
íî ñòè (ñáà ëàí ñè ðî âàí íî ñòè) ñî îò íî øå íèÿ äèñ ïåð ñèé çà -
ìåä ëå íèé è óñêî ðå íèé êàð äè î ðèò ìà, è ñî îò íî øå íèÿ äèñ -
ïåð ñèé ïî âû øå íèÿ è ñíè æå íèÿ àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ
[34]. Îä íà êî, áëà ãî äà ðÿ àíà ëè òè ÷å ñêèì ìå òî äàì èç íå ëè -
íåé íîé äè íà ìè êè, ïî çâî ëÿ þ ùèì ïðî âî äèòü èõ ðàç äå ëü -
íóþ îöåí êó (íà ïðè ìåð, ÷å ðåç îòî áðà æå íèå Ïó àí êà ðå),
áû ëî ïî êà çà íî, ÷òî ó çäî ðî âûõ ëþ äåé â ïî êîå âêëàä âà ðè -
à áå ëü íî ñòè çà ìåä ëå íèé êàð äè î ðèò ìà â îá ùóþ äèñ ïåð ñèþ
çíà ÷å íèé êàð äè î ðèò ìà îáû÷ íî âûøå, ÷åì âêëàä âà ðè à áå -
ëü íî ñòè óñêî ðå íèé êàð äè î ðèò ìà, ò.å. ñî îò íî øå íèå ìåæ äó
ýòè ìè çíà ÷å íè ÿ ìè îêà çà ëèñü àñèì ìåò ðè÷ íû ìè èëè íå -
ñáà ëàí ñè ðî âàí íû ìè ïî âå ëè ÷è íå ðå àê öèé [1, 16, 17, 19,
21, 22, 29—31]. Ïî õî æèå âçàè ìî îò íî øå íèÿ áû ëè îá íà ðó -
æå íû è äëÿ âà ðè à áå ëü íî ñòè ñè ñ òî ëè ÷å ñêî ãî àð òå ðè à ëü íî -
ãî äàâ ëå íèÿ, êîã äà âêëàä âà ðè à áå ëü íî ñòè ïî âû øå íèÿ äàâ -
ëå íèÿ áûë çíà ÷è òå ëü íî âû øå, ÷åì âêëàä âà ðè à áå ëü íî ñòè
ñíè æå íèÿ äàâ ëå íèÿ ó çäî ðî âûõ ëþ äåé è áî ëü íûõ ñ äå -
ïðåñ ñèåé ïðè èç ìå ðå íèè ë¸æà â ïî êîå [6, 20].
Îêà çà ëîñü, ÷òî â ïî êîå èç ìå íå íèå ñè ñ òî ëè ÷å ñêî ãî äàâ -
ëå íèÿ è ñåð äå÷ íî ãî ïå ðè î äà ìåæ äó äâó ìÿ ïî ñëå äî âà òå ëü -
íû ìè ñåð äå÷ íû ìè óäà ðà ìè áî ëü øå äëÿ óâå ëè ÷å íèÿ äàâ ëå -
íèÿ è ïå ðè î äà, ÷åì äëÿ èõ óìå íü øå íèÿ. Íå ñìîò ðÿ íà òî,
÷òî ÷èñ ëî óäà ðîâ ñåð ä öà, óâå ëè ÷è âà þ ùèõ äàâ ëå íèå è ïå -
ðè îä, çíà ÷è òå ëü íî ìå íü øå ÷èñ ëà óäà ðîâ, èõ óìå íü øà þ -
ùèõ [32, 33], ïîë íî ãî êîì ïåí ñà öè îí íî ãî ýô ôåê òà íå ïðî -
èñ õî äèò, è àñèì ìåò ðèÿ â âà ðè à áå ëü íî ñòè àð òå ðè à ëü íî ãî
äàâ ëå íèÿ è êàð äè î ðèò ìà ïðî äîë æà åò îïðå äå ëÿ òü ñÿ. Ýòî
ïî çâî ëè ëî âû äâè íóòü ïðåä ïî ëî æå íèå î ñó ùå ñò âî âà íèè
ôè çèî ëî ãè ÷å ñêîé öå ëå ñî îá ðàç íî ñòè â ïî êîå òà êîé àñèì -
ìåò ðèè â ïî ëü çó çà ìåä ëå íèÿ êàð äè î ðèò ìà è ïî âû øå íèÿ
äàâ ëå íèÿ, êî òî ðàÿ, âîç ìîæ íî, ÷à ñòüþ êîì ïåí ñè ðó åò ñÿ îá -
ðàò íîé àñèì ìåò ðèåé â ïî ëü çó óñêî ðå íèÿ êàð äè î ðèò ìà è
ïî íè æå íèÿ äàâ ëå íèÿ â äèà ïà çî íå êî ëå áà íèé ñ áî ëåå íèç -
êîé ÷à ñ òî òîé (<0,125 Hz) [30, 31]. Íî âûå èñ ñëå äî âà íèÿ
ïî êà çà ëè, ÷òî óñè ëå íèå ïà ðà ñèì ïà òè ÷å ñêîé àê òèâ íî ñòè
óâå ëè ÷è âà åò àñèì ìåò ðèþ â ïî ëü çó çà ìåä ëå íèÿ êàð äè î ðèò -
ìà è, íà î áî ðîò, óìå íü øå íèå ïà ðà ñèì ïà òè ÷å ñêîé àê òèâ -
íî ñòè ýòó àñèì ìåò ðèþ ïî äàâ ëÿ åò [23]. Áî ëåå òî ãî, áû ëî
ïî êà çà íî, ÷òî ñòå ïåíü àñèì ìåò ðèè âà ðè à áå ëü íî ñòè êàð äè -
î ðèò ìà ìå íÿ åò ñÿ ïðè ïðî âî êà öè îí íûõ ïðî áàõ, óñè ëè âà þ -
ùèõ ñèì ïà òè ÷å ñêèå âëè ÿ íèÿ (íà ïðè ìåð, ïðè èç ìå íå íèè
ïî ëî æå íèÿ òå ëà), à òàê æå â çà âè ñè ìî ñòè îò äíåâ íî ãî èëè
íî÷ íî ãî âðå ìå íè ñó òîê [32, 33]. Òàê æå íà áëþ äà ëîñü ñíè -
æå íèå âå ëè ÷è íû àñèì ìåò ðèè ñ ïðå îá ëà äà íè åì çà ìåä ëå -
íèÿ êàð äè î ðèò ìà ó áî ëü íûõ ïðè äèà áå òå 1-ãî òè ïà (êàê
ë¸æà â ïî êîå, òàê è ïðè 24-÷à ñî âîì íà áëþ äå íèè), à òàê æå
ó áî ëü íûõ ñ áî ëü øèì äå ïðåñ ñèâ íûì ðàñ ñòðîé ñò âîì ë¸æà
â ïî êîå [18, 40]. Â ïî ñëåä íåì èñ ñëå äî âà íèè èç ìå íå íèå
ïî ëî æå íèÿ òå ëà èç ñî ñòî ÿ íèÿ ë¸æà â ïî ëî æå íèå ñòîÿ ïðè -
âå ëî ê èñ ÷åç íî âå íèþ ðàç ëè ÷èé ïî àñèì ìåò ðèè ìåæ äó çäî -
ðî âû ìè èñ ïû òó å ìû ìè è áî ëü íû ìè äå ïðåñ ñèåé. Âñ¸ ýòî
ãî âî ðè ëî î òîì, ÷òî àñèì ìåò ðèÿ â âà ðè à áå ëü íî ñòè ðà áî òû
ñåð ä öà ôå íî ìåí äè íà ìè ÷å ñêèé è ñâÿ çàí ñ ñèì ïà òî-ïà ðà -
ñèì ïà òè ÷å ñêèì áà ëàí ñîì.
Íå äàâ íåå èñ ñëå äî âà íèå ïî êà çà ëî [9], ÷òî êàê àñèì ìåò -
ðèÿ â ïî ëü çó çà ìåä ëå íèÿ êàð äè î ðèò ìà, òàê è àñèì ìåò ðèÿ
â ïî ëü çó åãî óñêî ðå íèÿ, ïðè ñóò ñò âó åò ó çäî ðî âûõ ëþ äåé
â ïî êîå è ÿâ ëÿ åò ñÿ ïðî ãíî ñ òè ÷å ñêèì ôàê òî ðîì âû ñî êîé
ôè çèî ëî ãè ÷å ñêîé àê òèâ íî ñòè â òå ÷å íèå äíÿ â îáå èõ ãðóï -
ïàõ â îò ëè ÷èå îò èñ ïû òó å ìûõ ñî ñáà ëàí ñè ðî âàí íûì êàð -
äè î ðèò ìîì. Â ãðóï ïå ñ àñèì ìåò ðèåé â ïî ëü çó óñêî ðå íèÿ
êàð äè î ðèò ìà â ïî êîå âû ñî êàÿ äíåâ íàÿ ôè çèî ëî ãè ÷å ñêàÿ
¹2-2013 33
ÎÁÇÎÐÛ Ïà òî ãå íåç. — 2013. — Ò.11, ¹2. — Ñ. 33—38
àê òèâ íîñòü õà ðàê òå ðè çî âà ëàñü âû ñî êèì óðîâ íåì ÷à ñ òî òû
ñåð äå÷ íûõ ñî êðà ùå íèé â òå ÷å íèå âñå ãî äíÿ è ñî ïðî âîæ -
äà ëàñü âû ñî êîé óòîì ëÿ å ìî ñòüþ, à â ãðóï ïå ñ àñèì ìåò ðèåé
â ïî ëü çó çà ìåä ëå íèÿ êàð äè î ðèò ìà â ïî êîå âû ñî êàÿ äíåâ -
íàÿ ôè çèî ëî ãè ÷å ñêàÿ àê òèâ íîñòü õà ðàê òå ðè çî âà ëàñü âû -
ñî êèì óðîâ íåì ñè ñ òî ëè ÷å ñêî ãî àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ
áåç ÷óâ ñò âà óñòà ëî ñòè â òå ÷å íèå âñå ãî äíÿ. Êàê ïî êà çà ëî
ýòî æå èñ ñëå äî âà íèå, àñèì ìåò ðèÿ â ïî ëü çó óñêî ðå íèÿ êàð -
äè î ðèò ìà ñî ïðî âîæ äà ëàñü ñíè æåí íîé ìîù íî ñòüþ îá ùåé
âà ðè à áå ëü íî ñòè êàð äè î ðèò ìà è ñíè æåí íîé ñåð äå÷ íîé ñî -
ñòàâ ëÿ þ ùåé áà ðî ðåô ëåê òîð íîé ÷óâ ñò âè òå ëü íî ñòè, íî,
â òî æå âðåìÿ, áî ëåå âû ñî êèì ïî êà çà òå ëåì íîð ìà ëè çî âàí -
íîé ìîù íî ñòè ðåñ ïè ðà òîð íî-ñè íó ñî âîé àðèò ìèè (ò.å. êî -
ëå áà íè åì êàð äè î ðèò ìà â äèà ïà çî íå 0,125—0,5 Hz). Áî ëåå
òî ãî, àñèì ìåò ðèÿ âà ðè à áå ëü íî ñòè êàð äè î ðèò ìà áû ëà ñâÿ -
çà íà ñ àñèì ìåò ðèåé áà ðî ðåô ëåê òîð íîé ÷óâ ñò âè òå ëü íî ñòè
ê ïî âû øå íèþ è ïî íè æå íèþ àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ [9].
Èñ ïû òó å ìûå ñ àñèì ìåò ðèåé â ïî ëü çó óñêî ðå íèÿ êàð äè î -
ðèò ìà â ïî êîå èìå ëè áî ëåå âû ñî êóþ áà ðî ðåô ëåê òîð íóþ
÷óâ ñò âè òå ëü íîñòü ê ïî íè æå íèþ äàâ ëå íèÿ ïî ñðàâ íå íèþ
ê åãî ïî âû øå íèþ. Îöåí êà æå àñèì ìåò ðèè êî ëå áà íèÿ àð -
òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ â òîì æå èñ ñëå äî âà íèè ïî êà çà ëî,
÷òî àñèì ìåò ðèÿ â ïî ëü çó ïî âû øå íèÿ àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ -
ëå íèÿ ñî ïðî âîæ äà ëàñü áî ëåå íèç êîé ÷à ñ òî òîé äû õà íèÿ,
áî ëåå íèç êèì ðàç ìà õîì êî ëå áà íèé àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå -
íèÿ è áî ëåå íèç êèì óðîâ íåì íî ðàä ðå íà ëè íà â êðî âè.
Òà êèì îá ðà çîì, ôå íî ìåí àñèì ìåò ðèè â êî ëå áà íè ÿõ
êàð äè î ðèò ìà è âå ëè ÷è íû àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ, âîç -
ìîæ íî, îò ðà æà åò íå êî òî ðûå ìå õà íèç ìû ïîä äåð æ êè áà ëàí -
ñà ôè çèî ëî ãè ÷å ñêîé àê òèâ íî ñòè îð ãà íèç ìà. Èñ õî äÿ èç ôè -
çèî ëî ãèè ðå ãó ëÿ öèè ñåð äå÷ íî-ñî ñó äè ñòîé äå ÿ òå ëü íî ñòè è
ðå çó ëü òà òîâ èñ ñëå äî âà íèé, ìîæ íî ïðåä ïî ëî æèòü, ÷òî
àñèì ìåò ðèÿ âà ðè à áå ëü íî ñòè êàð äè î ðèò ìà è àñèì ìåò ðèÿ
êî ëå áà íèé àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ ÿâ ëÿ þò ñÿ äâó ìÿ êîì -
ïî íåí òà ìè, ÷ü¸ âçàè ìî äåé ñò âèå îñó ùå ñò â ëÿ åò ñÿ ÷å ðåç
àñèì ìåò ðèþ ðå àê öèé ñåð äå÷ íî ãî áà ðî ðåô ëåê ñà [9], à òàê æå
àñèì ìåò ðèþ äðó ãèõ ìå õà íèç ìîâ ïîä äåð æà íèÿ ãî ìå îñòà òè -
÷å ñêî ãî áà ëàí ñà â ðàç ëè÷ íûõ óñëî âè ÿõ æèç íå äå ÿ òå ëü íî ñòè
îð ãà íèç ìà (íà ïðè ìåð, ÷å ðåç áà ëàíñ óðîâ íÿ ïî ëî âûõ è
ñòðåññ ãîð ìî íîâ [5, 7] è àê òèâ íîñòü õå ìî-, âî ëþ ìî-, îñìî-,
ãëþ êî-ñåí ñè òèâ íûå ðå öåï òî ðîâ è ðå ãó ëÿ öèþ îá ìå íà îê ñè -
äà àçî òà [24, 41]). Òàê, èç âå ñò íî, ÷òî, ïî êðàé íåé ìå ðå,
÷àñòü âà ðè à áå ëü íî ñòè êàð äè î ðèò ìà ñâÿ çà íà ñ èç ìå íå íè ÿ ìè
àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ ÷å ðåç áà ðî ðåô ëåê òîð íûé ìå õà -
íèçì, êî òî ðûé, êàê ïî êà çà ëè äðó ãèå èñ ñëå äî âà íèÿ, òàê æå
îá ëà äà åò àñèì ìåò ðèåé â ïî êîå. Íà ïðè ìåð, ó çäî ðî âûõ ëþ -
äåé â ïî êîå âêëàä â âà ðè à áå ëü íîñòü êàð äè î ðèò ìà áà ðî ðåô -
ëåê òîð íîé ðå àê öèè íà ñïîí òàí íîå ñíè æå íèå àð òå ðè à ëü íî -
ãî äàâ ëå íèÿ, êàê ÷èñ ëîì, òàê è âå ëè ÷è íîé ýòîé ðå àê öèè
îêà çàë ñÿ âû øå, ÷åì âêëàä áà ðî ðåô ëåê òîð íîé ðå àê öèè íà
ñïîí òàí íîå ïî âû øå íèå àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ [6]. Âîç -
ìîæ íî, ýòî ñâÿ çà íî ñ òåì, ÷òî áà ðî ðåô ëåê òîð íàÿ ðå àê öèÿ
ñåð ä öà íà ñïîí òàí íîå ïî âû øå íèå àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ
(me an [SD] = +6,2 [1,5] mmHg) îêà çû âà åò ñÿ íè æå
(19,3 [10,6] ïðî òèâ 21,3 [10,6] ms/mmHg, èëè 13,2 [10,5]
ïðî òèâ 14,5 [10,3] â ðàç íûõ èñ ñëå äî âà íè ÿõ), ÷åì ðå àê öèÿ íà
ñïîí òàí íîå ïî íè æå íèå àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ
(–6,0 [1,7] mmHg) (ñì., íà ïðè ìåð, [6, 14, 35]). Â òî æå
âðåìÿ, áû ëî îá íà ðó æå íî, ÷òî áà ðî ðåô ëåê òîð íàÿ ðå àê öèÿ
ñåð ä öà íà âû çâàí íûå èç ìå íå íèÿ äàâ ëå íèÿ, íà ïðè ìåð, ôàð -
ìà êî ëî ãè ÷å ñêè ïðî âî öè ðó å ìîå ôå íè ëýô ðè íîì ïî âû øå -
íèå àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ (+22 [7] mmHg) èëè íà ìå õà -
íè ÷å ñêè ïðî âî öè ðó å ìîå ïî âû øå íèå òðàíñ ìó ðà ëü íî ãî äàâ -
ëå íèÿ â ðàé î íå ñîí íûõ àð òå ðèé (+30 mmHg), îêà çû âà ëàñü,
íà î áî ðîò, âû øå (12,8 [7,2] ïðî òè â 8,3 [5,1] ms/mmHg èëè
122 [25] ïðî òè â 87 [12] ms/30 mmHg â ðàç íûõ èñ ñëå äî âà íè -
ÿõ), ÷åì ðå àê öèÿ íà ôàð ìà êî ëî ãè ÷å ñêè ïðî âî öè ðó å ìîå íè -
òðîï ðóñ ñè äîì íà òðèÿ ïî íè æå íèå àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ
(–31 [18] mmHg) èëè íà ìå õà íè ÷å ñêè ïðî âî öè ðó å ìîå ïî -
íè æå íèå òðàíñ ìó ðà ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ â ðàé î íå ñîí íûõ àð òå -
ðèé (–30 mmHg) [15, 35]. Ìîæ íî ïðåä ïî ëî æèòü, ÷òî ýòîò
ôå íî ìåí òðàíñ ïî çè öèè àñèì ìåò ðèè â ðå àê öè ÿõ íà ñïîí -
òàí íûå (ñëà áûå ôî íî âûå) è ïðî âî öè ðó å ìûå (ñè ëü íûå âû -
çâàí íûå) èç ìå íå íèÿ àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ âîç ìî æåí,
áëà ãî äà ðÿ íà ëè ÷èþ íå ñêî ëü êèõ òè ïîâ áà ðî ðå öåï òî ðîâ
ñ ðàç ëè÷ íîé ÷óâ ñò âè òå ëü íî ñòüþ äëÿ âîç áóæ äå íèÿ è òîð ìî -
æå íèÿ ê ìå íåå è ê áî ëåå ñè ëü íûì èç ìå íå íè ÿì (ïî âû øå íè -
ÿì èëè ïî íè æå íè ÿì) àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ. Èç âå ñò íû
äàí íûå î íà ëè ÷èè, ïî êðàé íåé ìå ðå, äâóõ òè ïîâ (òè ïû 1 è
2) áà ðî ðå öåï òî ðîâ â ðàé î íå àîð òû, êà ðî òèä íîì ñè íó ñå è
êî ðî íàð íûõ àð òå ðè ÿõ, ÷óâ ñò âè òå ëü íûõ ëè áî òî ëü êî ê ñëà -
áûì êî ëå áà íè ÿì àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ, â óç êîì äèà ïà -
çî íå åãî çíà ÷å íèé (íèç êî ïî ðî ãî âûå áà ðî ðå öåï òî ðû, ðà áî -
òà þ ùèå, â îñíîâ íîì, ïðî òè â ïî íè æå íèÿ äàâ ëå íèÿ), ëè áî
òî ëü êî ê ñè ëü íûì êî ëå áà íè ÿì àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ,
â øè ðî êîì äèà ïà çî íå åãî çíà ÷å íèé (âû ñî êî ïî ðî ãî âûå áà -
ðî ðå öåï òî ðû, ðà áî òà þ ùèå, â îñíîâ íîì, ïðî òè â ïî âû øå -
íèÿ äàâ ëå íèÿ) [25, 36, 37]. Íà ïðè ìåð, áà ðî ðå öåï òî ðû â êî -
ðî íàð íûõ àð òå ðè ÿõ, â îñíîâ íîì, èìå þò áî ëü øóþ èíåð öèþ
èëè ëà òåí öèþ â ïî ëü çó ïîä äåð æ êè ïî âû øåí íî ãî äàâ ëå íèÿ
÷å ðåç ñî ñó äè ñòûé è, âîç ìîæ íî, ïî ÷å÷ íûé êîì ïî íåí òû áà -
ðî ðåô ëåê ñà, ò.å. áî ëåå êîí ñåð âà òèâ íû â îò âå òàõ íà ñíè æå -
íèå ñèì ïà òè ÷å ñêèõ âëè ÿ íèé [26].
Òà êèì îá ðà çîì, âîç ìîæ íàÿ òðàíñ ïî çè öèÿ àñèì ìåò ðèè
êî ëå áà íèé â ñåð äå÷ íî-ñî ñó äè ñòîé ñè ñ òå ìå â çà âè ñè ìî ñòè
îò ñè ëû ýòèõ êî ëå áà íèé ìî æåò îáåñ ïå ÷è âà òü ñÿ òî ëå ðàí ò -
íî ñòüþ áà ðî ðåô ëåê òîð íî ãî ìå õà íèç ìà ê ïî âû øå íèþ è
åãî ÷óâ ñò âè òå ëü íî ñòüþ ê ïî íè æå íèþ àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ -
ëå íèÿ ïðè åãî ñëà áîì êî ëå áà íèè (ò.å., ïðè ñïî êîé íîì ñî -
ñòî ÿ íèè îð ãà íèç ìà, êîã äà âàæ íåå íå äàòü äàâ ëå íèþ îïó ñ -
òè òü ñÿ ñëèø êîì íèç êî), è, íà î áî ðîò, ÷óâ ñò âè òå ëü íî ñòüþ
áà ðî ðåô ëåê òîð íî ãî ìå õà íèç ìà ê ïî âû øå íèþ è åãî òî ëå -
ðàí ò íî ñòüþ ê ïî íè æå íèþ àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ ïðè
åãî ñè ëü íîì êî ëå áà íèè (ò.å., ïðè âîç áóæä¸ííîì ñî ñòî ÿ -
íèè îð ãà íèç ìà, êîã äà âàæ íåå ñäåð æàòü äàâ ëå íèå, ÷òî áû
îíî íå ïîä íÿ ëîñü ñëèø êîì âûñîêî). Òà êèì îá ðà çîì,
âçàè ìî äåé ñò âèå ìå õà íèç ìîâ ïîä äåð æà íèÿ è òðàíñ ïî çè -
öèè àñèì ìåò ðèè â êî ëå áà òå ëü íûõ ïðî öåñ ñàõ ñî çäà¸ò,
ñâîå ãî ðî äà, êîì ïåí ñà òîð íûé ìå õà íèçì:
à) äëÿ ôè çèî ëî ãè ÷å ñêîé óñòîé ÷è âî ñòè ê óñè ëå íèþ ñåð -
äå÷ íîé äå ÿ òå ëü íî ñòè (÷å ðåç ñäåð æè âà íèå ÷ðåç ìåð íî ãî ïî -
âû øå íèÿ àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ) ïðè ðå àê öèè íà âíåø -
íèå èñ òî÷ íè êè âîç áóæ äå íèÿ (íà ïðè ìåð, óã ðî çó);
á) äëÿ áî ëåå ãëó áî êî ãî óñ ïî êî å íèÿ ñåð äå÷ íîé äå ÿ òå ëü -
íî ñòè (÷å ðåç èí òåí ñèâ íîå ïî íè æå íèå àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ -
ëå íèÿ) ïðè èñ ÷åç íî âå íèè âíåø íèõ èñ òî÷ íè êîâ âîç áóæ äå -
íèÿ.
 òî æå âðåìÿ, â ïî êîå (íà ïðè ìåð, âî âðåìÿ îò äû õà
èëè ñíà) âçàè ìî äåé ñò âèå ýòèõ äâóõ ìå õà íèç ìîâ îáåñ ïå ÷è -
âà åò:
à) óñòîé ÷è âîñòü ïðî òèâ ÷ðåç ìåð íî ãî óñ ïî êî å íèÿ ñåð -
äå÷ íîé äå ÿ òå ëü íî ñòè (ïóò¸ì ñäåð æè âà íèÿ ÷ðåç ìåð íî ãî
ïî íè æå íèÿ àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ);
á) áî ëåå ñè ëü íîå âîç áóæ äå íèå ñåð äå÷ íîé äå ÿ òå ëü íî ñòè
äëÿ ïîä äåð æà íèÿ áî ëåå âû ñî êî ãî óðîâ íÿ àð òå ðè à ëü íî ãî
äàâ ëå íèÿ.
34 ÏÀÒÎÃÅÍÅÇ
Ïðè ìå ðà ìè òà êîé òðàíñ ïî çè öèè èëè ñìå ùå íèÿ àñèì -
ìåò ðèè â ðå ãó ëÿ öèè âîç áóæ äå íèÿ è òîð ìî æå íèÿ óðîâ íÿ
ôè çèî ëî ãè ÷å ñêîé àê òèâ íî ñòè ìî ãóò ñëó æèòü ïå ðå õî äû
ìåæ äó ñî ñòî ÿ íè ÿ ìè ñíà è áîä ð ñò âî âà íèÿ, âû õîä íû ìè è
ðà áî ÷è ìè äíÿ ìè, ïå ðè î äà ìè ìå ñÿ÷ íûõ öèê ëîâ ó æåí ùèí,
à òàê æå ïå ðå õî äû îò îä íîé ôîð ìû äå ÿ òå ëü íî ñòè ê äðó ãîé,
êàê, íà ïðè ìåð, ïðè ñìå íå ðàç ëè÷ íî ãî ðî äà ôè çè ÷å ñêèõ
(ñìå íà ïî ëî æå íèÿ òå ëà, õî ëî äî âûå è òåï ëî âûå âîç äåé ñò -
âèÿ, ôè çè ÷å ñêèå, ðå ëàê ñà öè îí íûå è ñïîð òèâ íûå óïðàæ -
íå íèÿ) è ïñè õè ÷å ñêèõ (àðèô ìå òè ÷å ñêèé ñ÷¸ò, èí òåí ñèâ -
íûå ðàç ìûø ëå íèÿ, ïóá ëè÷ íûå âû ñòóï ëå íèÿ) íà ãðó çîê [5,
7, 8, 14, 27, 28, 38].
Èñ õî äÿ èç ýòî ãî, ìîæ íî ïðåä ïî ëî æèòü, ÷òî ó áî ëü -
øèí ñò âà çäî ðî âûõ ëþ äåé àñèì ìåò ðèÿ âà ðè à áå ëü íî ñòè
êàð äè î ðèò ìà è àñèì ìåò ðèÿ êî ëå áà íèé àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ -
ëå íèÿ â ïî êîå (ò.å., ïðè íèç êîì ôè çèî ëî ãè ÷å ñêîì âîç áóæ -
äå íèè) áó äåò îò ëè ÷à òü ñÿ îò àñèì ìåò ðèè âà ðè à áå ëü íî ñòè
êàð äè î ðèò ìà è àñèì ìåò ðèè èç ìå íå íèÿ àð òå ðè à ëü íî ãî
äàâ ëå íèÿ âî âðåìÿ ñè ëü íî ãî ôè çèî ëî ãè ÷å ñêî ãî âîç áóæ äå -
íèÿ, áëà ãî äà ðÿ, îïè ñàí íî ìó âû øå, ìå õà íèç ìó òðàíñ ïî çè -
öèè. Åñ ëè â îä íîì ñëó ÷àå, êàê áû ëî îò ìå ÷å íî ðà íåå,
âêëàä âà ðè à áå ëü íî ñòè çà ìåä ëå íèé ñåð äå÷ íî ãî ðèò ìà è ïî -
âû øå íèÿ äàâ ëå íèÿ â îá ùóþ äèñ ïåð ñèþ çíà ÷å íèé ñåð äå÷ -
íî ãî ðèò ìà è ñè ñ òî ëè ÷å ñêî ãî àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ áó -
äåò âûøå ïî ñðàâ íå íèþ ñ ïðî òè âî ïî ëîæ íû ìè êî ëå áà íè ÿ -
ìè, òî â äðó ãîì ñëó ÷àå, íà î áî ðîò, âêëàä âà ðè à áå ëü íî ñòè
óñêî ðå íèé ñåð äå÷ íî ãî ðèò ìà è ñíè æå íèÿ äàâ ëå íèÿ â îá -
ùóþ äèñ ïåð ñèþ áó äåò âûøå ïî ñðàâ íå íèþ ñ ïðî òè âî ïî -
ëîæ íû ìè êî ëå áà íè ÿ ìè. Ïî âè äè ìî ìó, ìå õà íèç ìû, îáåñ -
ïå ÷è âà þ ùèå àñèì ìåò ðèþ ýòèõ êî ëå áà íèé è å¸ òðàíñ ïî çè -
öèþ, òà êèì îá ðà çîì, ïî ìî ãà þò îáåñ ïå ÷è âàòü ñî õðàí íîñòü
îï òè ìà ëü íî ãî óðîâ íÿ ôè çèî ëî ãè ÷å ñêî ãî âîç áóæ äå íèÿ,
êàê ïðî òèâ åãî ÷ðåç ìåð íî ãî ïî äàâ ëå íèÿ â ïî êîå (âî âðåìÿ
ñëà áîé, íèç êîé, èëè îä íî îá ðàç íîé àê òèâ íî ñòè), òàê è
ïðî òè â ÷ðåç ìåð íî ãî âîç áóæ äå íèÿ (ïå ðå âîç áóæ äå íèÿ) âî
âðå ìÿ âû ñî êîé àê òèâ íî ñòè è, êàê ñëåä ñò âèå, ïî ìî ãà þò
ïðåä îò âðà òèòü ñî ñòî ÿ íèå çà ïðå äå ëü íî ãî òîð ìî æå íèÿ àê -
òèâ íî ñòè ïî È.Ï. Ïàâ ëî âó èëè ÿâ ëå íèå «ïåñ ñè ìó ìà», ïî
Í.Å. Ââå äåí ñêî ìó. Ýòî, â ñâîþ î÷å ðåäü, îáåñ ïå ÷è âà åò ñî -
õðàí íîñòü óñïåø íîé äå ÿ òå ëü íî ñòè è çäî ðî âüÿ, ñ ïî ïðàâ -
êîé íà êîí ê ðåò íûé ôå íî òèï ñ ðàç ëè÷ íîé òî ëå ðàí ò íî -
ñòüþ/÷óâ ñò âè òå ëü íî ñòüþ ê âíåø íèì ðàç äðà æè òå ëÿì,
â øè ðî êîì äèà ïà çî íå èç ìåí ÷è âî ñòè óñëî âèé âíåø íåé
ñðå äû [5, 7, 8].
Áî ëåå òî ãî, êàê ïî êà çû âà þò äðó ãèå äàí íûå, àñèì ìåò -
ðèÿ ðàñ ïðî ñòðà íÿ åò ñÿ íå òî ëü êî íà ÷èñ ëî è âå ëè ÷è íó, íî
òàê æå è íà ëà òåí öèþ ïðî òè âî ïî ëîæ íûõ áà ðî ðåô ëåê òîð -
íûõ ðå àê öèé êàð äè î ðèò ìà, ÷òî ñî çäà¸ò ôà çî âóþ ðàç íè öó
â ïå ðè î äàõ êî ëå áà íèé ýòèõ ðå àê öèé, ïðè ìåð íî, â 200 ìñ:
áî ëåå îò ñðî ÷åí íûå ðå àê öèè óñêî ðå íèÿ ðèò ìà ñ ëà òåí -
öèåé, ïðè ìåð íî, â 300—440 ìñ è ìàê ñè ìà ëü íîé ðå àê öèåé
ìåæ äó 3 è 4 ñå êóí äà ìè è áî ëåå áû ñò ðûå ðå àê öèè çà ìåä -
ëå íèÿ ðèò ìà ñ ëà òåí öèåé, ïðè ìåð íî, â 100—260 ìñ è
ìàê ñè ìà ëü íîé ðå àê öèåé ìåæ äó 1 è 2 ñå êóí äà ìè íà, ñî îò -
âåò ñò âåí íî, òîð ìî æå íèå è âîç áóæ äå íèå áà ðî ðå öåï òî ðîâ
ïðè èç ìå íå íèè (ñíè æå íèè èëè ïî âû øå íèè) àð òå ðè à ëü -
íî ãî äàâ ëå íèÿ [15]. Âå ðî ÿò íî, áî ëü øàÿ îò ñðî÷ êà íà ðÿ äó
ñ íèç êîé âå ëè ÷è íîé, äà¸ò âîç ìîæ íîñòü îð ãà íèç ìó äî íå -
êî òî ðîé ñòå ïå íè çà äåð æàòü è îñëà áèòü òîð ìî æå íèå áà ðî -
ðå öåï òî ðîâ è, òà êèì îá ðà çîì, óñè ëèòü ðå àê òèâ íîå (íå -
ñïîí òàí íîå) ñíè æå íèå àð òå ðè à ëü íîå äàâ ëå íèå ïî ñðàâ -
íå íèþ ñ áî ëåå áû ñò ðîé è ñè ëü íîé àê òè âà öèåé áà ðî ðå -
öåï òî ðîâ, ñäåð æè âà þ ùèõ ðå àê òèâ íîå (íå ñïîí òàí íîå)
ïî âû øå íèå àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ. Â òî æå âðåìÿ, ìå -
íü øàÿ âå ëè ÷è íà àê òè âà öè îí íûõ âëè ÿ íèé íà áà ðî ðå öåï -
òî ðû â ïî êîå îáåñ ïå ÷è âà åò ñäåð æè âà íèå ÷ðåç ìåð íî ãî
ñíè æå íèÿ àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ, ñâÿ çàí íî ãî ñ ìå íü -
øåé çà äåð æ êîé (ëà òåí öèåé) ýòèõ ðå àê öèé. Òà êèì îá ðà -
çîì, ôà çî âàÿ ðàç íè öà êî ëå áà íèé ìî æåò êàê êîì ïåí ñè ðî -
âàòü ôè çèî ëî ãè ÷å ñêèé ýô ôåêò îò àñèì ìåò ðèè êî ëå áà -
íèé, òàê è óñè ëèòü åãî, â çà âè ñè ìî ñòè îò óñëî âèé, âû çû -
âà þ ùèõ òðàíñ ïî çè öèþ àñèì ìåò ðèè ìåæ äó êî ëå áà íè ÿ ìè
ïðî òè âî ïî ëîæ íûõ ðå àê öèé. Òàê, ÷åì ñëà áåå áû ñò ðàÿ àê -
òè âà öèÿ áà ðî ðå öåï òî ðîâ ó èí äè âè äó ó ìà â ïî êîå (ran -
ge = +1,2 — +5,0 mmHg/be at), òåì âû øå óðî âåíü ñè ñ òî -
ëè ÷å ñêî ãî äàâ ëå íèÿ â íî÷ íîå âðå ìÿ ñó òîê (ò.å., ïðè íèç -
êîì âîç áóæ äå íèè; ran ge = 82—165 mmHg), è, ÷åì ñëà áåå
ó èí äè âè äó ó ìà â ïî êîå çà äåð æàí íîå òîð ìî æå íèå áà ðî ðå -
öåï òî ðîâ (ran ge = –1,2 — –6,0 mmHg/be at), òåì íè æå
óðî âåíü ñè ñ òî ëè ÷å ñêî ãî è äèà ñòî ëè ÷å ñêî ãî äàâ ëå íèÿ
â äíåâ íîå âðå ìÿ ñó òîê (ò.å., ïðè âû ñî êîì âîç áóæ äå íèè;
ran ge = 100/58 — 170/97 mmHg) [14]. Âîç ìîæ íî, ÷òî äàí -
íàÿ ðå ãó ëÿ öèÿ óðîâ íÿ àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ ïðî èñ õî -
äèò ÷å ðåç èç ìå íå íèå (óâå ëè ÷å íèå èëè ñíè æå íèå ñè ëû
ïî äàâ ëå íèÿ) áà ðî ðå öåï òîð íû ìè ñòè ìó ëà ìè óðîâ íÿ ñèì -
ïà òè ÷å ñêîé àê òèâ íî ñòè â ïî÷ êàõ, ÷òî, â ñâîþ î÷å ðåäü,
ðå ãó ëè ðó åò àê òèâ íîñòü ðå íèí-àí ãè î òåí çèí-àëü äî ñòå ðî -
íî âîé ñè ñ òå ìû [2, 14, 39].
Òà êèì îá ðà çîì, àñèì ìåò ðèÿ êî ëå áà òå ëü íûõ ïðî öåñ ñîâ
â ñåð äå÷ íî-ñî ñó äè ñòîé ñè ñ òå ìå îò ðà æà åò êîì ï ëåê ñ íûé
ìå õà íèçì, îáåñ ïå ÷è âà þ ùèé êîì ïåí ñà öèþ (÷å ðåç óñè ëå -
íèå èëè ñäåð æè âà íèå), ñ îä íîé ñòî ðî íû, ñè ëü íûõ (ïðå õî -
äÿ ùèõ èëè ðå àê òèâ íûõ), à, ñ äðó ãîé ñòî ðî íû, ñëà áûõ (ñòà -
öè î íàð íûõ) êî ëå áà íèé àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ. Ïî-âè -
äè ìî ìó, ñó ùå ñò âó åò òàê æå ìíî ãî óðîâ íå âûé ìå õà íèçì
ïîä äåð æ êè è êîì ïåí ñà öèè ýòîé àñèì ìåò ðèè ÷å ðåç âçàè -
ìî äåé ñò âèå âå ëè ÷è íû, ÷èñ ëà è ëà òåí öèè ðå àê öèé ñåð äå÷ -
íî ãî, ñî ñó äè ñòî ãî è ïî ÷å÷ íî ãî êîì ïî íåí òîâ áà ðî ðåô ëåê -
ñà íà ñíè æå íèå è ïî âû øå íèå äàâ ëå íèÿ äëÿ ïîä äåð æà íèÿ
îï òè ìà ëü íî ãî óðîâ íÿ ôè çèî ëî ãè ÷å ñêî ãî âîç áóæ äå íèÿ
â ðàç ëè÷ íûõ (ñïî êîé íûõ è òðå âîæ íûõ) óñëî âè ÿõ äå ÿ òå ëü -
íî ñòè.
Ïî ñêî ëü êó ôóí ê öè î íè ðî âà íèå îð ãà íèç ìà ìî æåò íà ðó -
øà òü ñÿ («äå ãðà äè ðî âàòü»), êàê ïðè ÷ðåç ìåð íîì òîð ìî æå -
íèè ôè çèî ëî ãè ÷å ñêèõ ïðî öåñ ñîâ ïðè ðàñ ñëàá ëå íèè
(ñâåðõ àäàï òà öèè ê ïî êîþ), òàê è ïðè ÷ðåç ìåð íîì âîç áóæ -
äå íèè è íà ãðóç êå íà íèõ (ñâåðõ àäàï òà öèè ê àê òèâ íî ñòè)
[5, 7], òî âçàè ìî äåé ñò âèå ìå õà íèç ìîâ ïîä äåð æ êè è êîì -
ïåí ñà öèè àñèì ìåò ðèè â êî ëå áà íè ÿõ ýòèõ ïðî öåñ ñîâ ñî -
çäà¸ò ãèá êèé ìå õà íèçì îáåñ ïå ÷å íèÿ óñòîé ÷è âî ñòè äëÿ
âîç âðà òà ñè ñ òå ìû èç ÷ðåç ìåð íî ãî ïî êîÿ èëè ÷ðåç ìåð íîé
àê òè âà öèè ê ñî ñòî ÿ íèþ áà ëàí ñà (òàê íà çû âà å ìûé, ðå çè ëü -
åíñ ìå õà íèçì [8, 10]). Äðó ãè ìè ñëî âà ìè, ýòîò ìå õà íèçì
îáåñ ïå ÷è âà åò âîç âðà ùå íèå ÷ðåç ìåð íî ñëà áî âî ãî èëè ÷ðåç -
ìåð íî ñè ëü íî ãî âîç áóæ äå íèÿ ê ãî ìå îñòà òè ÷å ñêî ìó èëè
ãî ìå î äè íà ìè ÷å ñêî ìó óðîâ íþ, êàê «àò òðàê òî ðó» «ïðè òÿ ãè -
âà þ ùå ãî» ê ñå áå èëè ïîä ñòðà è âà þ ùå ãî ïîä ñå áÿ àê òèâ -
íîñòü ðàç ëè÷ íûõ ôè çèî ëî ãè ÷å ñêèõ ïðî öåñ ñîâ, äëÿ îáåñ -
ïå ÷å íèÿ ãî òîâ íî ñòè îð ãà íèç ìà ê íî âîé äå ÿ òå ëü íî ñòè
â ðàç ëè÷ íûõ óñëî âè ÿõ, åãî ñî õðàí íî ñòè âî âðåìÿ íèõ è åãî
âîñ ñòà íîâ ëå íèÿ ïî ñëå íèõ. Ïî âè äè ìî ìó, ýòîò àê òèâ íûé
ìå õà íèçì ïðî òè âî äåé ñò âèÿ âíåø íèì âëè ÿ íè ÿì ïðî òè âî -
ñòî èò ìå õà íèç ìó àäàï òà öèè (ïðè ñïî ñîá ëå íèþ) ê òåì æå
âëè ÿ íè ÿì, äðó ãî ìó àê òèâ íî ìó ìå õà íèç ìó âçàè ìî äåé ñò âèÿ
îð ãà íèç ìà ñ âíåø íåé ñðå äîé, ÷òî ôîð ìè ðó åò îï òè ìà ëü -
íûé äëÿ âû æè âà å ìî ñòè (ñî õðàí íî ñòè îð ãà íèç ìà) áà ëàíñ
¹2-2013 35
ìåæ äó ýòè ìè äâó ìÿ ïðî òè âî ïî ëîæ íû ìè ïðî öåñ ñà ìè [11].
Òà êèì îá ðà çîì, ïðî öåññ âû æè âà å ìî ñòè îð ãà íèç ìà ìîæ íî
âû ðà çèòü ÷å ðåç ôîð ìó ëó åäèí ñò âà â ïðî òè âî äåé ñò âèè äâóõ
ìå õà íèç ìîâ: ïðè ñïî ñîá ëå íèÿ (àäàï òà öèè) è óñòîé ÷è âî ñòè
(ðå çè ëü åí ñà) ê âíåø íèì âëè ÿ íè ÿì, êîã äà ïî ñëåä íèé ìå -
õà íèçì ÷å ðåç ñâîþ ôóí ê öè î íà ëü íóþ ñè ñ òå ìó ïî ñòî ÿí íî
ìî áè ëè çó åò ïðî öåñ ñû, âîç âðà ùà þ ùèå ñè ñ òå ìó èç îò êëî -
íå íèé, ïðè ñïî ñàá ëè âà þ ùèõ å¸ ê âíåø íèì óñëî âè ÿì.
Ìîæ íî ïðåä ïî ëî æèòü, ÷òî ïðå è ìó ùå ñò âî îä íî ãî èç ýòèõ
ìå õà íèç ìîâ ïðè âî äèò ê äå ãðà äà öèè ñè ñ òå ìû ëè áî ÷å ðåç
ïîë íîå ïîä ÷è íå íèå âëè ÿ íè ÿì âíåø íåé ñðå äå (ñâåðõ àäàï -
òà öèþ), ëè áî ÷å ðåç ñâåðõ èçî ëÿ öèþ îò âëè ÿ íèé âíåø íåé
ñðå äû.
Íà ïðè ìåð, åñ ëè ïðåä ðàñ ïî ëî æåí íûé ê áû ñò ðîé àäàï -
òà öèè ÷å ëî âåê îñòà¸òñÿ íå àê òè âåí íà êà êîé-òî ïå ðè îä (âî
âðåìÿ êîñ ìè ÷å ñêî ãî ïîë¸òà èëè âî âðåìÿ âû íóæ äåí íî ãî
ïðå áû âà íèÿ â ëå æà ÷åì ïî ëî æå íèè), òî ñâÿçü ìåæ äó èç ìå -
íå íè åì ïî ëî æå íèÿ òå ëà è àê òèâ íî ñòüþ ñåð äå÷ íî-ñî ñó äè -
ñòîé ñè ñ òå ìû (àð òå ðè à ëü íûì äàâ ëå íè åì è ðèò ìîì ñåð ä öà)
ìî æåò áûòü ëåã êî íà ðó øå íà â ñòî ðî íó ÷ðåç ìåð íîé àäàï òà -
öèè ê íå àê òèâ íî ìó ñî ñòî ÿ íèþ, äå ìîí ñò ðè ðóÿ íå ñòà áè ëü -
íîñòü èëè íå ó ñòîé ÷è âîñòü áà ðî ðåô ëåê ñà. Ïðè ýòîì â ëå -
æà ÷åì ïî ëî æå íèè ó ÷å ëî âå êà áó äåò ðå ãè ñò ðè ðî âà òü ñÿ áî -
ëåå âû ñî êèé óðî âåíü àð òå ðè à ëü íî ãî äàâ ëå íèÿ, à â ïî ëî æå -
íèè ñòîÿ áî ëåå íèç êèé, ñ ðàç ëè÷ íû ìè äðó ãè ìè ïà òî ëî -
ãè ÷å ñêè ìè ïî ñëåä ñò âè ÿ ìè, êàê, íà ïðè ìåð, ïî ÿâ ëå íè åì
íà ðó øå íèÿ îá ìå íà âå ùåñòâ (íà ïðè ìåð, âû ñî êèì óðîâ íåì
ãëþ êî çû êðî âè íà òî ùàê [12]), òàê è ïî ÿâ ëå íè åì óõóä øå -
íèÿ íà ñòðî å íèÿ è íåï ðè ÿò íûõ ñî ìà òè ÷å ñêèõ îùó ùå íèé
(íà ïðè ìåð, äå ïðåñ ñèè, ãî ëî âî êðó æå íèÿ, òîø íî òû, ñëà áî -
ñòè â êî íå÷ íî ñòÿõ, è îá ìî ðî êîâ [10, 13]). Ñ äðó ãîé ñòî ðî -
íû, èí äè âè äó à ëü íàÿ îñî áåí íî ñòè â ñêëîí íî ñòè ê áî ëåå
âû ñî êîé ñòà áè ëü íî ñòè (ò.å. óñòîé ÷è âî ñòè) ðåô ëåê ñîâ
â ïðî òè âî âåñ ñïî ñîá íî ñòè ê ïîä ñòðîé êå ê âíåø íèì èç ìå -
íå íè ÿì (ò.å. àäàï òà öèè) ìî æåò òàê æå äåç îð ãà íè çî âàòü ôè -
çèî ëî ãè ÷å ñêèå ôóí ê öèè è ïî âå äå íèå. Íà ïðè ìåð, ïðè
êîí ô ëèê òå ìåæ äó çðè òå ëü íîé ñè ñ òå ìîé, ïå ðå äà þ ùåé èí -
ôîð ìà öèþ î ñëà áîì äâè æå íèè îò íî ñè òå ëü íî âíåø íèõ
îáú åê òîâ, è âå ñ òè áó ëÿð íîé ñè ñ òå ìîé, ïå ðå äà þ ùåé èí -
ôîð ìà öèþ î ñè ëü íîì êî ëå áà íèè, ñî õðà íå íèå ïðåæ íåé
óñòîé ÷è âîé ñâÿ çè ìåæ äó ýòè ìè ñè ñ òå ìà ìè â ñè ëó ðè ãèä -
íî ñòè ðåô ëåê ñà ðàâ íî âå ñèÿ ó òà êèõ ëþ äåé ñî çäà¸ò ïðîá ëå -
ìû àäàï òà öèè ê íî âûì âíåø íèì óñëî âè ÿì. Ïî äîá íàÿ ðè -
ãèä íîñòü ðåô ëåê ñà ðàâ íî âå ñèÿ ñî çäà¸ò ó òà êî ãî ÷å ëî âå êà
ñêëîí íîñòü ê óêà ÷è âà íèþ («áî ëåç íè äâè æå íèÿ», «ìîð -
ñêîé áî ëåç íè»), ÷òî âû çû âà åò íà ðó øå íèå â åãî ôè çè ÷å -
ñêîì è ïñè õè ÷å ñêîì ñî ñòî ÿ íèè âî âðå ìÿ êîí ô ëèê òà ìåæ -
äó çðè òå ëü íîé ñè ñ òå ìîé, ïðî ïðè î öåï òèâ íûì ìå õà íèç -
ìîì, äâè ãà òå ëü íîé ñè ñ òå ìîé è âå ñ òè áó ëÿð íûì àï ïà ðà òîì
ïðè ïó òå øå ñò âèè â àâ òî ìî áè ëå, íà ëîä êå, èëè â êîñ ìî ñå.
 òåð ìè íàõ òå î ðèè õà î ñà, ôè çèî ëî ãè ÷å ñêèå ìå õà íèç -
ìû, ñâÿ çàí íûå ñ «àò òðàê òî ðîì» ñî ñòî ÿ íèÿ áà ëàí ñà ìåæ äó
óñòîé ÷è âî ñòüþ ñè ñ òå ìû è å¸ àäàï òèâ íî ñòüþ, ïî ñòî ÿí íî
ñòðå ìÿò ñÿ ïðåä îò âðà òèòü («ðàç ðó øèòü») ôè çèî ëî ãè ÷å ñêèå
ñî ñòî ÿ íèÿ, ïðè êî òî ðûõ ñè ñ òå ìà â ïðî öåñ ñå àäàï òà öèè
ê âíåø íèì ÿâ ëå íè ÿì ïî ñëå äî âà òå ëü íî ñìå ùà åò ñÿ (ãàð ìî -
íè ÷å ñêè äå ãðà äè ðó åò) â îä íî èç êðàé íèõ ïðè ñïî ñî áè òå ëü -
íûõ ñî ñòî ÿ íèé ëè áî ïå ðå âîç áóæ äå íèÿ, ëè áî ñâåðõ òîð ìî -
æå íèÿ. Òà êèì îá ðà çîì, áëà ãî äà ðÿ ìå õà íèç ìàì äå òåê öèè
äèñ áà ëàí ñà (àñèì ìåò ðèè) è ìå õà íèç ìàì âîç âðà òà ê áà ëàí -
ñó ìåæ äó óñòîé ÷è âî ñòüþ è àäàï òèâ íî ñòüþ, ñè ñ òå ìà èìå åò
âîç ìîæ íîñòü âåð íó òü ñÿ ê ñâîå ìó ïåð âî íà ÷à ëü íî ìó ñî ñòî -
ÿ íèþ (ñâîå ìó ïåð âî íà ÷à ëü íî ìó ïî ðÿä êó) è ýòî ïî çâî ëÿ åò
îð ãà íèç ìó ïî ñòî ÿí íî ‘ãî ìå îñòà òè ÷å ñêè’ èëè ‘ãî ìå î äè íà -
ìè ÷å ñêè’ ñà ìî îð ãà íè çî âû âà òü ñÿ â ïðî òè âî âåñ ïðî öåñ ñó
åãî ñâåðõ àäàï òà öèè (ïîë íî ãî ïîä ÷è íå íèÿ) ê íà âÿ çû âà å -
ìî ìó ïî ðÿä êó âíåø íèõ âëè ÿ íèé, ò.å. ïî çâî ëÿ åò íå ðàç ðó -
øè òü ñÿ èëè íå òðàíñ ôîð ìè ðî âà òü ñÿ â äðó ãóþ ñè ñ òå ìó
ñ äðó ãè ìè ïà ðà ìåò ðà ìè. ×òî áû âåð íóòü ñâîé ïåð âî íà ÷à -
ëü íûé ïî ðÿ äîê, êî òî ðûé ñî îò âåò ñò âó åò, ãè ïî òå òè ÷å ñêî ìó
äëÿ êàæ äî ãî ôå íî òè ïà, ñî ñòî ÿ íèþ ñ ìè íè ìà ëü íîé èëè
íó ëå âîé àñèì ìåò ðèåé èëè ìè íè ìà ëü íûì äèñ áà ëàí ñîì
ìåæ äó êî ëå áà íè ÿ ìè âîç áóæ äå íèÿ è òîð ìî æå íèÿ, ôè çèî -
ëî ãè ÷å ñêîé ñè ñ òå ìå, êàæ äûé ðàç, ïðè õî äèò ñÿ ðàç ðó øàòü
ðàç ëè÷ íûå ôîð ìû ïî ðÿä êà, íà âÿ çû âà å ìûå âíåø íè ìè
óñëî âè ÿ ìè, êî òî ðûå ñïî ñîá íû «âû ðî äèòü» èëè ðàç ðó øèòü
ñè ñ òå ìó ÷å ðåç áî ëåç íè, ñòà ðå íèå èëè ñìåð òå ëü íûé èñ õîä.
Ïî-âè äè ìî ìó, àñèì ìåò ðèÿ â êî ëå áà íè ÿõ ñåð äå÷ íî-ñî ñó -
äè ñòîé ñè ñ òå ìû ÿâ ëÿ åò ñÿ îä íèì èç èí äè êà òî ðîâ ïî ñòî ÿí -
íî ãî ïðî öåñ ñà ïî ðîæ äå íèÿ è âû ðîæ äå íèÿ, óñè ëå íèÿ è
îñëàá ëå íèÿ, à òàê æå òðàíñ ïî çè öèè äèñ áà ëàí ñà ìåæ äó
óñòîé ÷è âî ñòüþ ñè ñ òå ìû è å¸ àäàï òèâ íî ñòüþ ïðè âçàè ìî -
äåé ñò âèè îð ãà íèç ìà ñî ñðå äîé. Ïî ý òî ìó íà óðîâ íå ïñè õî -
ëî ãè ÷å ñêèõ ïðî öåñ ñîâ, ýòî ðàç ðó øå íèå ñî ñòî ÿ íèé ïå ðå -
âîç áóæ äå íèÿ è ñâåðõ òîð ìî æå íèÿ, ñ âîç âðà ùå íè åì ôè çèî -
ëî ãè ÷å ñêî ãî âîç áóæ äå íèÿ ê ïåð âî íà ÷à ëü íî ìó ‘ãî ìå îñòà -
òè ÷å ñêî ìó’ ñî ñòî ÿ íèþ, ñî ïðî âîæ äà åò ñÿ ñíè æå íè åì îò ðè -
öà òå ëü íî ãî è ïî âû øå íè åì ïî ëî æè òå ëü íî ãî àô ôåê òà,
ôîð ìè ðóÿ äî ïîë íè òå ëü íûå âíåø íèå, ïî âå äåí ÷å ñêèå,
ôîð ìû ïîä äåð æ êè ýòî ìó «ïðî öåñ ñó àê òèâ íî ãî âîç âðà ùå -
íèÿ» èç ñî ñòî ÿ íèÿ àäàï òà öèè [5, 7, 8].
Ïðè ìå ðà ìè ïðî òè âî ñòî ÿ íèÿ ïðî öåñ ñîâ àäàï òà öèè
(ôîð ìè ðî âà íèÿ íî âûõ ïðè ñïî ñî áè òå ëü íûõ ñâîéñòâ) è
ìå õà íèç ìà îáåñ ïå ÷å íèÿ óñòîé ÷è âî ñòè (ðàç ðó øå íèÿ íî -
âûõ ïðè ñïî ñî áè òå ëü íûõ ñâîéñòâ) ìî ãóò ñëó æèòü èí òåí -
ñèâ íûå òðå íè ðîâ êè äëÿ ñâåðõ àäàï òà öèè (ò.å. äëÿ ïî âû -
øåí íîé òî ëå ðàí ò íî ñòè) ê ôè çè ÷å ñêèì íà ãðóç êàì
ó ñïîðòñ ìå íîâ è êîñ ìî íàâ òîâ. Â ïðî öåñ ñå ýòèõ òðå íè ðî -
âîê ñìå ùà þò ñÿ ïî ðî ãè ôóí ê öè î íè ðî âà íèÿ ìíî ãèõ ôè -
çèî ëî ãè ÷å ñêèõ ñè ñ òåì, â òîì ÷èñ ëå è ñåð äå÷ íî-ñî ñó äè -
ñòîé, äëÿ ïå ðå íî ñà ñâåðõ íàã ðó çîê è ïðè ñïî ñîá ëå íèÿ
ê îïðå äåë¸ííûì âíåø íèì óñëî âè ÿì [3]. Ïðè ýòîì ïðå -
êðà ùå íèå òðå íè ðî âîê è ñà ìè ñâåðõ íàã ðóç êè ïî çâî ëÿ þò
ìå õà íèç ìó «óñòîé ÷è âî ñòè» âåð íóòü îð ãà íèçì ê ñâîå ìó
ïåð âî íà ÷à ëü íî ìó ñî ñòî ÿ íèþ ñ ðàç ðó øå íè åì ïðè ñïî ñî -
áè òå ëü íûõ ñâîéñòâ. Â òî æå âðåìÿ, èñ ñëå äî âà íèÿ
â ñïîðòå è êîñ ìî íàâ òè êè ïî çâî ëÿ þò ïðåä ïî ëî æèòü (ñì.,
íà ïðè ìåð, [4]), ÷òî ñó ùå ñò âó þò íå êî òî ðûå íåé ðîï ëà ñòè -
÷å ñêèå âîç ìîæ íî ñòè äëÿ ýïè ãå íå òè ÷å ñêîé ïå ðå íà ñòðîé -
êè ìå õà íèç ìà «óñòîé ÷è âî ñòè» íà íî âûé óðî âåíü åãî «íó -
ëå âîé» àñèì ìåò ðèè, ñ ìå íü øè ìè âîç ìîæ íî ñòÿ ìè äëÿ å¸
ïðî òè âî ñòî ÿ íèÿ, âû çâàí íîé òðå íè ðîâ êà ìè, àäàï òà öèè,
÷òî ïî çâî ëÿ åò ìå íÿòü (ïî âû øàòü èëè ïî íè æàòü) ñè ëó
ïðî òè âî äåé ñò âèÿ ýòîé àäàï òà öèè è ñêî ðîñòü ðàç ðó øå íèÿ
ïðè ñïî ñî áè òå ëü íûõ ñâîéñòâ, ñâÿ çàí íûõ ñ íåé, à òàê æå
óðî âåíü ñïîí òàí íîé òî ëå ðàí ò íî ñòè ê ñâåðõ òîð ìî æå íèþ
èëè ïå ðå âîç áóæ äå íèþ áåç ñïå öè à ëü íûõ èí òåí ñèâ íûõ
òðå íè ðî âîê. Åñ ëè ïðåä ïî ëî æèòü, êàê áû ëî óêà çà íî âû -
øå, ÷òî èìåí íî ðàç ðó øå íèå, «âû ðîæ äå íèå» èëè «äå ãðà -
äà öèÿ» ìå õà íèç ìîâ ïîä äåð æ êè áà ëàí ñà ìåæ äó óñòîé ÷è -
âî ñòüþ è àäàï òà öèåé ê âíåø íèì âëè ÿ íè ÿì â ñòî ðî íó îá -
ëåã ÷å íèÿ ïðè ñïî ñî áè òå ëü íûõ ïðî öåñ ñîâ, ñî çäà þ ùèõ
â íà ÷à ëå áëà ãî ïðè ÿò íûå óñëî âèÿ äëÿ ñî çðå âà íèÿ îð ãà -
íèç ìà, ÿâ ëÿ åò ñÿ â ïî ñëåä ñò âèè ïðè ÷è íîé èí âî ëþ öèè îð -
ãà íîâ è ðå ãó ëÿ òîð íûõ ñè ñ òåì, òî ýòî îò êðû âà åò òàê æå ïó -
òè äëÿ âîç ìîæ íî ãî íåé ðîï ëà ñòè ÷å ñêî ãî âîç äåé ñò âèÿ íà
36 ÏÀÒÎÃÅÍÅÇ
ïðî öåñ ñû ñòà ðå íèÿ ÷å ðåç ñî õðà íå íèå èëè óñè ëå íèå ïðå è -
ìó ùå ñò âåí íî óñòîé ÷è âî ñòè ñåð äå÷ íîé-ñî ñó äè ñòîé ñè ñ òå -
ìû ïå ðåä ïðî öåñ ñà ìè å¸ ïðå è ìó ùå ñò âåí íî ãî ïðè ñïî ñîá -
ëå íèÿ ê âíåø íèì âîç äåé ñò âè ÿì, ñî çäà þ ùè ìè ïðåä ïî -
ñûë êè ê ýòèì èí âî ëþ öè ÿì è ïðå âðà ùà þ ùèì ñÿ, ñëå äî âà -
òå ëü íî, èç ôè çèî ëî ãè ÷å ñêèõ, ïî ñâî èì ôóí ê öè ÿì, â íà -
÷à ëå îí òî ãå íå çà â ïà òî ëî ãè ÷å ñêèå ê åãî êîí öó. Òà êèì îá -
ðà çîì, âîç ìîæ íîñòü èç ìå íå íèÿ óðîâ íÿ òî ëå ðàí ò íî ñòè
îð ãà íèç ìà ê âíåø íèì âëè ÿ íè ÿì ÷å ðåç ýïè ãå íå òè ÷å ñêóþ
ïå ðå íà ñòðîé êó «íó ëå âî ãî» óðîâ íÿ àñèì ìåò ðèè â ìå õà -
íèç ìå «óñòîé ÷è âî ñòè», ãäå èí äè êà òî ðîì ìîã ëà áû ñëó -
æèòü àñèì ìåò ðèÿ â êî ëå áà òå ëü íûõ ïðî öåñ ñàõ ñåð äå÷ -
íî-ñî ñó äè ñòîé ñè ñ òå ìû, ìîã ëà áû ñòàòü îáú åê òîì áó äó -
ùèõ èñ ñëå äî âà íèé [11].
Ñïè ñîê ëè òå ðà òó ðû
1. Gu zik P. et al. He art ra te asym met ry by Po in ca re plots of RR
in ter vals // Bi o med. Tech. (Berl.). — 2006. — Vol. 51, ¹4. —
P. 272—275.
2. Bar rett C.J., Mal pas S.C. Prob lems, po ssi bi li ti es, and pit falls in
stu dy ing the ar te ri al ba ro ref le xes’ in f lu en ce over long-term con t rol of
blo od pre ssu re // Am. J. Phy si ol. Re gul. In tegr. Comp. Phy si ol. —
2005. — Vol. 288, ¹4. — P. R837—R845.
3. Be re zan t sev A.Y., Da vy dov D.M., Pod li va ev B.A. Psyc hop hy si -
o lo gi cal con di ti on of wres t ler’s fun c ti o nal re ser ves and re si li en ce of
the ir skills // In ter na ti o nal Jo ur nal of Wres t ling Sci en ce. 2012.
Vol. 2, ¹1. — P. 36—40.
4. Con ver ti no V.A., Co o ke W.H. Vas cu lar fun c ti ons in hu mans
fol lo wing car di o vas cu lar adap ta ti ons to spa cef light // Ac ta As t ro na ut.
— 2007. — Vol. 60, ¹4—7. — P. 259—266.
5. Da vy dov D.M. et al. Mo ods in eve ry day si tu a ti ons: ef fects of
men s t ru al cyc le, work, and stress hor mo nes // J. Psyc ho som. Res. —
2005. — Vol. 58, ¹4. — P. 343—349.
6. Da vy dov D.M. et al. Ba ro ref lex mec ha nisms in ma jor de pres si -
on // Prog. Ne u rop syc hop har ma col. Bi ol. Psyc hi at ry. 2007.
Vol. 31, ¹1. — P. 164—177.
7. Da vy dov D.M. et al. Mo ods in eve ry day si tu a ti ons: ef fects of
com bi na ti ons of dif fe rent aro u sal-re la ted fac tors // J. Psyc ho som. Res.
— 2007. — Vol. 62, ¹3. — P. 321—329.
8. Da vy dov D.M. et al. Re si li en ce and men tal he alth // Clin.
Psyc hol. Rev. — 2010. — Vol. 30, ¹5. — P. 479—495.
9. Da vy dov D.M. Fun c ti o nal me a ning of asym met ri es of os cil la -
ting pro ces ses in the car di o vas cu lar sys tem // Psyc hop hy si o lo gy.
2011. — Vol. 48, ¹S1. — P. S36—S37.
10. Da vy dov D.M. et al. De pres sed mo od and blo od pre ssu re: the
mo de ra ting ef fect of si tu a ti on-spe ci fic aro u sal le vels // Int. J. Psyc hop -
hy si ol. — 2012. — Vol. 85, ¹2. — P. 212—223.
11. Da vy dov D.M. Re si li en ce and adap ta ti on: The yin and yang of
he alth and wel lbe ing // Men tal No tes. — 2012. — Vol. 6, ¹3. —
P. 27—30.
12. Da vy dov D.M., Cza bak-Gar bacz R., Sta si uk W. Ñar di o vas cu -
lar re gu la ti on un der or t hos ta tic stress in as ses sing glu co se to le ran ce //
Psyc hop hy si o lo gy. — 2012. — Vol. 49, ¹S1. — P. S99.
13. Da vy dov D.M., Rit c hie K. Po stu ral blo od pre ssu re, mo od re -
gu la ti on, and li fe stress // Psyc hop hy si o lo gy. — 2009. — Vol. 46. —
P. s112.
14. Da vy dov D.M., Sha pi ro D., Gol d s te in I.B. Re la ti on s hip of
res ting ba ro ref lex ac ti vi ty to 24-ho ur blo od pre ssu re and mo od in he al -
t hy pe op le // J. Psyc hop hy si ol. — 2010. — Vol. 24, ¹3.
P. 149—160.
15. Ec k berg D.L. Non li ne a ri ti es of the hu man ca ro tid ba ro re cep -
tor-car di ac ref lex // Circ. Res. — 1980. — Vol. 47, ¹2. —
P. 208—216.
16. Es pe rer H.D., Es pe rer C. Mec ha nisms of asym met ric Po in ca re
plots ob ta i ned by me ans of 24-Ho ur Hol ter mo ni to ring in at h le tes //
Com pu ters in Car di o lo gy. IEEE. — 2008. — P. 473—476.
17. Es pe rer H.D., Oeh ler M. Auto ma tic qu an ti fi ca ti on of the Po -
in ca re plot asym met ry of NN-in ter val re cor dings // Phy si ol. Me as.
2010. — Vol. 31, ¹3. — P. 395—413.
18. Gu zik P. et al. Asym met ri cal pro per ti es of he art ra te va ri a bi li ty
in ty pe 1 di a be tes // Clin. Auton. Res. — 2010. — Vol. 20, ¹4. —
P. 255—257.
19. Gu zik P. et al. Part iti o ning to tal he art ra te va ri a bi li ty // Int. J.
Car di ol. — 2010. — Vol. 144, ¹1. — P. 138—139.
20. Gu zik P. et al. Asym met ric fe a tu res of short-term blo od pre -
ssu re va ri a bi li ty // Hy per tens. Res. — 2010. — Vol. 33, ¹11. —
P. 1199—205.
21. Hou F. et al. Ana ly sis of he ar t be at asym met ry ba sed on mul -
ti-sca le ti me ir re ver si bi li ty test // Phy si ca A. — 2010. — Vol. 389, ¹4.
— P. 754—760.
22. Kar ma kar C.K. et al. De fi ning asym met ry in he art ra te va ri a bi -
li ty sig nals using a Po in ca re plot // Phy si ol. Me as. — 2009. — Vol. 30,
¹11. — P. 1227—1240.
23. Kar ma kar C.K., Khan do ker A.H., Pa la nis wa mi M. He art ra te
asym met ry in al te red pa ra sym pat he tic ner vo us sys tem ac ti vi ty // Com -
pu ting in Car di o lo gy. IEEE. — 2010. — P. 601—604.
24. Lan f ran c hi P.A., So mers V.K. Ar te ri al ba ro ref lex fun c ti on and
car di o vas cu lar va ri a bi li ty: in te rac ti ons and im p li ca ti ons // Am. J. Phy -
si ol. Re gul. In tegr. Comp. Phy si ol. — 2002. — Vol. 283, ¹4.
P. R815—R826.
25. McMa hon N.C., Drin k hill M.J., Ha in s worth R. Vas cu lar res -
pon ses to sti mu la ti on of ca ro tid, aor tic and co ro na ry ar te ry ba ro re cep -
tors with pul sa ti le and non-pul sa ti le pre ssu res in ana es t he ti zed dogs //
Exp. Phy si ol. — 1996. — Vol. 81, ¹6. — P. 969—981.
26. McMa hon N.C., Drin k hill M.J., Ha in s worth R. Ab sen ce of
ear ly re set ting of co ro na ry ba ro re cep tors in ana es t he ti zed dogs //
J. Phy si ol. (Lond.). — 1998. — Vol. 513, ¹2. — P. 543—549.
27. Ot ta vi a ni C. et al. Auto no mic stress res pon se mo des and am -
bu la to ry he art ra te le vel and va ri a bi li ty // J. Psyc hop hy si ol. 2008.
Vol. 22, ¹1. — P. 28—40.
28. Ot ta vi a ni C. et al. The auto no mic phe no ty pe of ru mi na ti on //
Int. J. Psyc hop hy si ol. — 2009. — Vol. 72, ¹3. — P. 267—275.
29. Pis kor s ki J., Gu zik P. Geo met ry of the Po in ca re plot of RR in -
ter vals and its asym met ry in he al t hy adults // Phy si ol. Me as. — 2007.
— Vol. 28, ¹3. — P. 287—300.
30. Pis kor s ki J., Gu zik P. Asym met ric pro per ti es of long-term and
to tal he art ra te va ri a bi li ty // Med. Bi ol. Eng. Com put. — 2011. —
Vol. 49, ¹11. — P. 1289—1297.
31. Pis kor s ki J., Gu zik P. Com pen sa to ry pro per ti es of he art ra te
asym met ry // J. Elec t ro car di ol. — 2012. — Vol. 45, ¹3. —
P. 220—224.
32. Por ta A. et al. Tem po ral asym met ri es of short-term he art pe ri -
od va ri a bi li ty are lin ked to auto no mic re gu la ti on // Am. J. Phy si ol. Re -
gul. In tegr. Comp. Phy si ol. — 2008. — Vol. 295, ¹2. —
P. R550—R557.
33. Por ta A. et al. As ses sment of car di o vas cu lar re gu la ti on thro ugh
ir re ver si bi li ty ana ly sis of he art pe ri od va ri a bi li ty: a 24 ho urs Hol ter stu -
dy in he al t hy and chro nic he art fa i lu re po pu la ti ons // Phi los. Tran sact.
A Math. Phys. Eng. Sci. — 2009. — Vol. 367, ¹1892. —
P. 1359—1375.
34. Ra jen d ra Ac ha rya U. et al. He art ra te va ri a bi li ty: A re vi ew //
Med. Bi ol. Eng. Com put. — 2006. — Vol. 44, ¹12. — P. 1031—1051.
35. Ru das L. et al. Hu man sym pat he tic and va gal ba ro ref lex res -
pon ses to se qu en ti al nit rop rus si de and phe ny lep h ri ne // Am. J. Phy si -
ol. — 1999. — Vol. 276, ¹5. — Pt 2. — P. H1691—H1698.
36. Se a gard J.L. et al. Acu te re set ting in two fun c ti o nal ly dif fe rent
ty pes of ca ro tid ba ro re cep tors // Circ. Res. — 1992. — Vol. 70, ¹3. —
P. 559—565.
37. Se a gard J.L. et al. Se lec ti ve con t ri bu ti on of two ty pes of ca ro tid
si nus ba ro re cep tors to the con t rol of blo od pre ssu re // Circ. Res. —
1993. — Vol. 72, ¹5. — P. 1011—1022.
38. Sha pi ro D. et al. Yoga as a com p le men ta ry tre at ment of de -
pres si on: ef fects of tra its and mo ods on tre at ment out co me // Evid.
Ba sed Com p le ment. Al ter nat. Med. — 2007. — Vol. 4, ¹4. —
P. 493—502.
39. Thras her T.N. Ba ro re cep tors and the long-term con t rol of blo -
od pre ssu re // Exp. Phy si ol. — 2004. — Vol. 89, ¹4. — P. 331—335.
40. Ton haj ze ro va I. et al. He art ra te ti me ir re ver si bi li ty is im pa i red
in ado les cent ma jor de pres si on // Prog. Ne u rop syc hop har ma col. Bi ol.
Psyc hi at ry. — 2012. — Vol. 39, ¹1. — P. 212—217.
41. Weh r we in E.A. et al. Hy pe ro xia blunts co un ter re gu la ti on
du ring hy pog ly ca e mia in hu mans: po ssib le ro le for the ca ro tid bo di -
es? // J. Phy si ol. (Lond.). — 2010. — Vol. 588, ¹Pt 22. —
P. 4593—4601.
¹2-2013 37
... 28 In patients, the asymmetry in the reciprocal (eg, gains of baroreceptor inhibition and activation) processes regulating CV activity may impact different pain-related mechanisms. [29][30][31][32] Indeed, findings of a few studies used pharmacological and spontaneous baroreflex assessment techniques proposed that the symmetry in mechanisms related to baroreceptor activation or loading (BP increases) and baroreceptor inhibition or unloading (BP decreases) may be an indicator of CV (eg, HRV and BP level), metabolic, physical, and mental (eg, mood) health. [32][33][34][35] This relationship between baroreflex symmetry and health is related to the appropriateness of body/mind state-related trade-offs between parasympathetic and sympathetic activities. ...
... [32][33][34][35] This relationship between baroreflex symmetry and health is related to the appropriateness of body/mind state-related trade-offs between parasympathetic and sympathetic activities. 31 For example, the baroreceptor activation mechanism was found to regulate positive (happy and alert) moods by affecting circadian systolic BP fluctuation, but the baroreceptor inhibitory mechanism was found to regulate negative (stressed and sleepy) 1 Here and further in the text the "pain aggravating" and "pain aggravation" mechanism is associated with the process of increasing in pain intensity by the emergence of additional, negative affectivity component (eg, pain distress or unpleasantness associated with anxiety, depression, and overall negative mood) triggered by the chronicity of pain that intensifies pain-related suffering and thus makes the disease condition worse or severe. The negative emotion or affectivity is not pain sensation or nociception itself, but, as a universal component, aggravates any disease or any condition (ie, in this study it is a nociception aggravation with negative affectivity as a comorbid condition). ...
... Aging had its own independent direct and indirect effects on pain complaints by decreasing them together with decreasing negative mood in the first case, but increasing them together with increasing negative mood through decreasing power of high-frequency band of HRV in the latter case.Previously, 4-6 the asymmetry in cardiovagal BRS was indicated in mammals (eg, dogs), but not in healthy humans at rest as in this study.This difference between species may be explained by evolutionarydeveloped physiological resilience mechanisms counteracting gravityinduced biological challenge (blood volume movement from upper to lower body parts) during higher arousal (sitting and standing) postures in humans. The balanced (symmetrical) reciprocity of baroreceptor sensitivity to activation and inhibition in these body positions is maintained by asymmetry between stronger bradycardiac and weaker tachycardiac baro-responses according to the physiological resilience hypothesis.29,31 The concept of physiological resilience mechanisms (counteracting adaptive mechanisms) considers that CV adaptive reactivity to arousing events (eg, standing or upright posture, threat, working) should be proactively controlled against over-arousal response (excessive increase in BP) and for its fast and deep extinction after the cessation of the arousing events. ...
Article
Background: Objective measures of pain severity remain ill defined, although its accurate measurement is critical. Reciprocal baroreflex mechanisms of blood pressure (BP) control were found to impact differently on pain regulation, and thus their asymmetry was hypothesized to also connect to chronic pain duration and severity. Methods: Seventy-eight female patients with irritable bowel syndrome (IBS) and 27 healthy women were assessed for IBS severity and chronicity, negative affect, and various measures of resting autonomic function including BP, heart rate and its variability (HRV), baroreceptor-sensitivity to activations and inhibitions, gains of brady- and tachy-cardiac baro-responses, gains of BP falls/rises, and BP start points for these spontaneous baroreflexes. Key results: IBS directly and indirectly (through increased negative affect) was associated with asymmetry between baroreceptor activations/inhibitions compared to symmetrical baroreflex reciprocity in the healthy women. In the IBS group, independently of specific IBS symptoms, pain chronicity was associated with (i) decreased BP falls coupled with either (a) decreased tachycardia associated with lower disease severity (earlier "pain resilience" mechanism), or (b) decreased bradycardia associated with higher disease severity (later "pain decompensation" mechanism), or (ii) increased BP start point for baroreceptor activations coupled with either (a) BP increase (delayed "pain adaptation" mechanism) or (b) affect-related HRV decrease (delayed "pain aggravation" mechanism). Conclusion and inferences: We anticipate the findings to be a starting point for validating these autonomic metrics of pain suffering and pain coping mechanisms in other chronic pain syndromes to suggest them as biomarkers of its severity and duration for profiling and correct management of chronic pain patients.
... In contrast, an elevated orthostatic BP response in a large prospective study was found to be an objective indicator of protection of subjective well-being against a dispositionally high negative mood level of an individual after aversive events and a predictor of the increase in positive mood in follow-up (Davydov, Stewart et al., 2012). Moreover, the increase of CV response to orthostatic challenge achieved by conditional biobehavioral training was found to improve indicators of health and well-being (Davydov, 2011(Davydov, , 2013Reybrouck, Heidbüchel, Van de Werf, & Ector, 2000;Tan et al., 2010). ...
... Orthostatic challenge is a gravity-induced biological challenge (blood volume movement from upper to lower body parts) that triggers several successive evolutionary-developed counteracting, adaptive and resilient physiological processes (Davydov, 2013;Davydov & Perlo, 2015). Orthostatic response integrates several compensatory processes that can be detected in a relatively short period of time through their trends (Oparil, Vassaux, Sanders, & Haber, 1970). ...
Article
Previous clinical and elderly population studies have found that affective well-being can be assessed by clino-orthostatic cardiovascular reactivity. This study explored this relationship in a young healthy sample, and with respect to cognitive appraisals of well-being. Four successive readings of blood pressure (BP) and heart rate (HR) after lying down (clinostatic probe) followed by four successive readings after standing up (orthostatic probe) were obtained from 52 healthy students along with questionnaire-reported well-being. Analyses indicated that a deeper drop of systolic BP (SBP) and mean arterial (MAP) pressure during supine was related to higher positive mood, but higher and more stable orthostatic MAP and HR response were related to lower negative mood. A higher diastolic BP while standing upright and lower SBP in general were associated with higher optimism and higher global life satisfaction, respectively. The findings confirm previous results and indicate that cognitive appraisals of well-being are also related to BP regulation.
... Such steady states with time-dependent reversal symmetry between adaptation and resilience aiming maximum metabolic energy economy are well-known in human physiology. For example, it is evident in the baroreflex regulation of blood pressure steady states in response to external and internal challenges (i) with the response-recovery symmetry in the good-health condition with the least work consuming the minimum amount of total metabolic energy (e.g., when a high gravityor g-resiliency effectively absorbs the orthostatic blood pressure perturbations; see Fig. 1A) and (ii) with the response-recovery asymmetry in ill-health conditions with extra metabolic energy consumed for extra work to pay this cost for either response or recovery (e.g., when a low gravity-or g-resiliency ineffectively absorbs the orthostatic blood pressure perturbations; Fig. 1B and C) [15,35,36]. This physiological 'energy economy' mechanism seems to determine the rate of function of a large number of genes with related post-translational modifications and allosteric control of proteins working synergistically in circadian, standing-lying, moving-relaxing, and eating-fasting symmetrical rhythm modulating the balanced status in anabolic and catabolic metabolisms [21,[37][38][39][40][41]. ...
... Valuable data have been obtained from studies of special populations: paramedics, traffic control agents, secretaries, laboratory technicians, emergency dispatchers, nurses, bus drivers, and college students (Shapiro et al., 2002). The research is challenging because of the complexities and uncontrolled nature of the observations, but novel analytical tools show great promise (Davydov, 2013;Davydov et al., 2010a;Ottaviani et al., 2011). ...
Article
From the standpoint of the social and behavioral sciences, hypertension has attracted a great deal of attention. It forms the backbone of the growing fields of health psychology and behavioral medicine. The evidence is supportive of the role and significance of psychosocial factors in the etiology, course, and treatment of hypertension. This knowledge has the potential for deepening our understanding of the mechanisms involved in hypertension, improving the effectiveness of both drug and non-drug treatment, and facilitating efforts for prevention. There is great need for further systematic research and especially for theoretical and empirical integration of psychosocial and biological knowledge of the disorder.
... Valuable data have been obtained from studies of special populations: paramedics, traffic control agents, secretaries, laboratory technicians, emergency dispatchers, nurses, bus drivers, and college students (Shapiro et al., 2002). The research is challenging because of the complexities and uncontrolled nature of the observations, but novel analytical tools show great promise (Davydov, 2013;Davydov et al., 2010a;Ottaviani et al., 2011). ...
Chapter
From the standpoint of the social and behavioral sciences, hypertension has attracted a great deal of attention. It forms the backbone of the growing fields of health psychology and behavioral medicine. The evidence is supportive of the role and significance of psychosocial factors in the etiology, course, and treatment of hypertension. This knowledge has the potential for deepening our understanding of the mechanisms involved in hypertension, improving the effectiveness of both drug and non-drug treatment, and facilitating efforts for prevention. There is great need for further systematic research and especially for theoretical and empirical integration of psychosocial and biological knowledge of the disorder.
... For example, the evaluation of autonomic regulation of the heart rate, which is indicated by its variability changes in response to an orthostatic challenge, has been suggested to predict an individual's capacity for adaptive responses of the sympathetic nervous system (SNS) [4][5][6][7][8][9][10][11] . However, withdrawal of these adaptive changes or recovery after an orthostatic challenge should be considered an individual's capacity for resilience or recovery status of the parasympathetic nervous system (PNS) 8,[12][13][14][15][16][17] . At the same time the impaired adaptive ability to maintain blood pressure with sympathetic control in response to an orthostatic challenge is associated with a reduced ability of the vagus to regulate recovery of the heart at rest 18 . ...
Article
Full-text available
A major challenge presently is not only to identify the genetic polymorphisms increasing risk to diseases, but to also find out factors and mechanisms, which can counteract a risk genotype by developing a resilient phenotype. The objective of this study was to examine acquired and innate vagal mechanisms that protect against physical challenges and haemorrhages in 19 athletes and 61 non-athletes. These include examining change in heart rate variability (HF-HRV; an indicator of vagus activity) in response to orthostatic challenge, platelet count (PLT), mean platelet volume (MPV), and single-nucleotide polymorphisms in genes that encode several coagulation factors, PAI-1, and MTHFR. Individual differences in PLT and MPV were significant predictors, with opposite effects, of the profiles of the HF-HRV changes in response to orthostasis. Regular physical training of athletes indirectly (through MPV) modifies the genetic predisposing effects of some haemostatic factors (PAI-1 and MTHFR) on vagal tone and reactivity. Individual differences in vagal tone were also associated with relationships between Factor 12 C46T and Factor 11 C22771T genes polymorphisms. This study showed that genetic predispositions for coagulation are modifiable. Its potential significance is promoting advanced protection against haemorrhages in a variety of traumas and injuries, especially in individuals with coagulation deficits.
Ana ly sis of he ar t be at asym met ry ba sed on mul ti-sca le ti me ir re ver si bi li ty test
  • F Hou
Hou F. et al. Ana ly sis of he ar t be at asym met ry ba sed on mul ti-sca le ti me ir re ver si bi li ty test // Phy si ca A. — 2010. — Vol. 389, ¹4.
Gu zik P. et al. Asym met ric fe a tu res of short-term blo od pre ssu re va ri a bi li ty
  • Car
Car di ol. — 2010. — Vol. 144, ¹1. — P. 138—139. 20. Gu zik P. et al. Asym met ric fe a tu res of short-term blo od pre ssu re va ri a bi li ty // Hy per tens. Res. — 2010. — Vol. 33, ¹11. — P. 1199—205.
Prob lems, po ssi bi li ti es, and pit falls in stu dy ing the ar te ri al ba ro ref le xes' in f lu en ce over long-term con t rol of blo od pre ssu re // Am. J. Phy si ol. Re gul
  • P Gu Zik
Gu zik P. et al. He art ra te asym met ry by Po in ca re plots of RR in ter vals // Bi o med. Tech. (Berl.).-2006.-Vol. 51, ¹4.P. 272-275. 2. Bar rett C.J., Mal pas S.C. Prob lems, po ssi bi li ti es, and pit falls in stu dy ing the ar te ri al ba ro ref le xes' in f lu en ce over long-term con t rol of blo od pre ssu re // Am. J. Phy si ol. Re gul. In tegr. Comp. Phy si ol.2005.-Vol. 288, ¹4.-P. R837-R845. 3. Be re zan t sev A.Y., Da vy dov D.M., Pod li va ev B.A. Psyc hop hy sio lo gi cal con di ti on of wres t ler's fun c ti o nal re ser ves and re si li en ce of the ir skills // In ter na ti o nal Jo ur nal of Wres t ling Sci en ce.-2012.Vol. 2, ¹1.-P. 36-40. 4. Con ver ti no V.A., Co o ke W.H. Vas cu lar fun c ti ons in hu mans fol lo wing car di o vas cu lar adap ta ti ons to spa cef light // Ac ta As t ro na ut.-2007.-Vol. 60, ¹4-7.-P. 259-266.
Mo ods in eve ry day si tu a ti ons: ef fects of men s t ru al cyc le, work, and stress hor mo nes // J. Psyc ho som. Res
  • Dov D M Da Vy
Da vy dov D.M. et al. Mo ods in eve ry day si tu a ti ons: ef fects of men s t ru al cyc le, work, and stress hor mo nes // J. Psyc ho som. Res. -2005. -Vol. 58, ¹4. -P. 343-349.
Ba ro ref lex mec ha nisms in ma jor de pres sion // Prog. Ne u rop syc hop har ma col. Bi ol. Psyc hi at ry
  • Dov D M Da Vy
Da vy dov D.M. et al. Ba ro ref lex mec ha nisms in ma jor de pres sion // Prog. Ne u rop syc hop har ma col. Bi ol. Psyc hi at ry. -2007. -Vol. 31, ¹1. -P. 164-177.
Mo ods in eve ry day si tu a ti ons: ef fects of com bi na ti ons of dif fe rent aro u sal-re la ted fac tors // J. Psyc ho som. Res
  • Dov D M Da Vy
Da vy dov D.M. et al. Mo ods in eve ry day si tu a ti ons: ef fects of com bi na ti ons of dif fe rent aro u sal-re la ted fac tors // J. Psyc ho som. Res. -2007. -Vol. 62, ¹3. -P. 321-329.
Re si li en ce and men tal he alth // Clin. Psyc hol. Rev. -2010
  • Dov D M Da Vy
Da vy dov D.M. et al. Re si li en ce and men tal he alth // Clin. Psyc hol. Rev. -2010. -Vol. 30, ¹5. -P. 479-495.
Da vy dov D.M., Cza bak-Gar bacz R., Sta si uk W. Ñar di o vas cular re gu la ti on un der or t hos ta tic stress in as ses sing glu co se to le ran ce // Psyc hop hy si o lo gy
  • Dov D M Da Vy
  • D M Da Vy Dov
Da vy dov D.M. Fun c ti o nal me a ning of asym met ri es of os cil lating pro ces ses in the car di o vas cu lar sys tem // Psyc hop hy si o lo gy.2011.-Vol. 48, ¹S1.-P. S36-S37. 10. Da vy dov D.M. et al. De pres sed mo od and blo od pre ssu re: the mo de ra ting ef fect of si tu a ti on-spe ci fic aro u sal le vels // Int. J. Psyc hophy si ol.-2012.-Vol. 85, ¹2.-P. 212-223. 11. Da vy dov D.M. Re si li en ce and adap ta ti on: The yin and yang of he alth and wel lbe ing // Men tal No tes.-2012.-Vol. 6, ¹3.P. 27-30. 12. Da vy dov D.M., Cza bak-Gar bacz R., Sta si uk W. Ñar di o vas cular re gu la ti on un der or t hos ta tic stress in as ses sing glu co se to le ran ce // Psyc hop hy si o lo gy.-2012.-Vol. 49, ¹S1.-P. S99. 13. Da vy dov D.M., Rit c hie K. Po stu ral blo od pre ssu re, mo od regu la ti on, and li fe stress // Psyc hop hy si o lo gy.-2009.-Vol. 46.P. s112. 14. Da vy dov D.M., Sha pi ro D., Gol d s te in I.B. Re la ti on s hip of res ting ba ro ref lex ac ti vi ty to 24-ho ur blo od pre ssu re and mo od in he alt hy pe op le // J. Psyc hop hy si ol.-2010.-Vol. 24, ¹3.P. 149-160.
Es pe rer H.D., Es pe rer C. Mec ha nisms of asym met ric Po in ca re plots ob ta i ned by me ans of 24-Ho ur Hol ter mo ni to ring in at h le tes // Com pu ters in Car di o lo gy
  • D L Ec K Berg
Ec k berg D.L. Non li ne a ri ti es of the hu man ca ro tid ba ro re ceptor-car di ac ref lex // Circ. Res. -1980. -Vol. 47, ¹2. -P. 208-216. 16. Es pe rer H.D., Es pe rer C. Mec ha nisms of asym met ric Po in ca re plots ob ta i ned by me ans of 24-Ho ur Hol ter mo ni to ring in at h le tes // Com pu ters in Car di o lo gy. IEEE. -2008. -P. 473-476. 17. Es pe rer H.D., Oeh ler M. Auto ma tic qu an ti fi ca ti on of the Poin ca re plot asym met ry of NN-in ter val re cor dings // Phy si ol. Me as. -2010. -Vol. 31, ¹3. -P. 395-413.
Asym met ri cal pro per ti es of he art ra te va ri a bi li ty in ty pe 1 di a be tes
  • P Gu
Gu zik P. et al. Asym met ri cal pro per ti es of he art ra te va ri a bi li ty in ty pe 1 di a be tes // Clin. Auton. Res. -2010. -Vol. 20, ¹4. -P. 255-257.