ArticlePDF Available

Abstract

The aim of this manuscript is to present basic concepts regarding meaning in life (definitions, theoretical approaches, functions and methodological problems). It also reviews global tools which measure meaningfulness, and in particular it presents the results of the Polish language validation of the Meaning in Life Questionnaire - MLQ (PL). The authors of the original MLQ (Steger et al. 2006) define meaning in life as the declared sense made of, and significance felt regarding, the nature of one’s being and existence. The MLQ consists of two subscales: presence of, and search for, meaning in life. The study revealed that the Polish MLQ is a relatively a good tool for measuring meaning in life in these domains. The reliability was demonstrated, but indices of confirmatory analysis were poor. Convergent and discriminant validity allows us to discuss what presence of, and the search for, meaning of life mean in Polish and American culture. These two notions of meaning in life may be complementary or mutually exclusive, depending on culture and population.
Marlena Kossakowska
Psychologia Jakości Życia
Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, Psychology of Quality of Life
Wydział Zamiejscowy w Sopocie; 2013, tom 12, nr 2 (111–131)
Centrum Psychologii Pozytywnej, DOI: 10.5604/16441796.1090786
University of Pennsylvania
Piotr Kwiatek
Salesian Pontifical University, Rzym, Włochy
Tomasz Stefaniak
Katedra Chirurgii Ogólnej, Endokrynologii
i Transplantologii, Gdański Uniwersytet
Medyczny, Gdańsk
Sens w życiu. Polska wersja kwestionariusza MLQ
(Meaning in Life Questionnaire)
Celem artykułu jest przedstawienie podstawowych zagadnień związanych
z aktualnym stanem badań i koncepcji teoretycznych konstruktu sensu
życia. Artykuł przedstawia definicje tego pojęcia z perspektywy psycho-
logicznej, zakres i kierunki współczesnych badań oraz metodologię jego
pomiaru. Na tle tych analiz tekst prezentuje polską adaptację kwestiona-
riusza
Meaning in Life Questionnaire
– MLQ (PL) Stegera i współpracowni-
ków (2006). Kwestionariusz MLQ mierzy deklarowany sens w życiu w per-
spektywie czasu teraźniejszego (obecność sensu w życiu, MLQ-Presence)
oraz w perspektywie czasu przyszłego (poszukiwanie sensu w życiu, MLQ-
-Search). Wartości psychometryczne polskiej wersji kwestionariusza są
średnio zadowalające. Analiza konfirmacyjna przeprowadzona na próbie
n
= 397 osób nie potwierdziła struktury kwestionariusza w takim zakre-
sie jak analiza czynnikowa. Rzetelność kwestionariusza w obu podskalach
i w wersji pełnej jest zadowalająca. Analiza trafnościowa kwestionariusza
MLQ w wersji polskiej pomogła w zrozumieniu, czym pod względem em-
pirycznym jest obecny i poszukiwany sens w życiu jednostki, oraz umożli-
wiła podjęcie rozważań teoretycznych nad współzależnościami obu pojęć.
Mogą one, jak wynika z przedstawionych badań walidacyjnych, wzajemnie
się uzupełniać lub wykluczać, a fakt ten zależy od warunków kulturowych
i od badanej populacji.
Słowa kluczowe: MLQ, sens życia, adaptacja
Adres do korespondencji: Marlena Kossakowska, Visiting Professor at the Positive Psychology
Center, University of Pennsylvania, 3701 Market Street Suite 233, Philadelphia PA, 19104, phone:
(215) 746 6360, mobile phone: (201) 552 8576, marlenak@sas.upenn.edu lub mkossakowska@
swps.edu.pl
112 Marlena Kossakowska, Piotr Kwiatek, Tomasz Stefaniak
Wprowadzenie1
Psychologia jako nauka analizująca procesy psychiczne pomaga człowieko-
wi nie tylko poznać i zrozumieć sens ludzkiego życia, ale również odkryć jego
związek z jakością i długością życia (Frankl, 1963; Ryff, 1989; King i in., 2006;
Steger i Kashdan, 2007; Błażek i Besta, 2012). Choć zagadnienie sensu i zna-
czenia życia istnieje tak długo, jak długo istnieje ludzka samoświadomość, to
jednak dopiero w ostatnich dziesięcioleciach podjęto próby systematycznego
opisania i wyjaśnienia tego fenomenu przez psychologów (Steger i in., 2006,
s. 80; McDonald i in., 2012, s. 357). Niewątpliwie ważną w tym rolę odegra-
li prekursorzy psychologii egzystencjalnej i humanistycznej, tacy jak James
(1902), Jung (1933), Adler (1958), May (1958), Maslow (1962), Frankl (1963,
1965, 1966) oraz Yalom (1980). Aktualnym środowiskiem badawczym, w któ-
rym temat ten się rozwija, jest psychologia pozytywna – powstała pod koniec
lat 90. na Uniwersytecie Pensylwanii (USA). Założyciel nurtu i jej promotor
Martin Seligman uważa, że sens życia wyraża się w „życiu dla czegoś wyższego
niż sam człowiek” i że jest to jeden z podstawowych wymiarów szczęścia oraz
dobrostanu ludzkiego (Seligman, 2005; 2011).
Definicje i teorie sensu życia
Człowiek nadaje różne znaczenia (sens) wydarzeniom, miejscom, osobom,
przedmiotom i przeżyciom. Esencją znaczenia jest więc związek pomiędzy po-
jęciem lub wyobrażeniem a jego wyrazem zewnętrznym (Baumeister i Vohs,
2002, s. 608). Wiedeński psychiatra, twórca logoterapii Viktor E. Frankl uważa,
że to sens życia jest fundamentalnym czynnikiem ludzkiej egzystencji (Frankl,
1963). Każdy może go odkryć i poznać, mimo że dla każdego sens życia może
być inny. Sens życia według Frankla wiąże się przede wszystkim z ogromną siłą
egzystencjalną człowieka do konfrontowania się z przeciwnościami i codzien-
nymi wyzwaniami (Formella, 2006, s. 392). Niektórzy badacze definiują sens
jako spójność życia (Battista i Almond, 1973; Reker i Wong, 1988), inni wiążą
go z ukierunkowaniem na cele (Ryff i Singer, 1998), jeszcze inni opisują go jako
odkrycie ontologicznego znaczenia z punktu widzenia osoby doświadczającej
(Crumbaugh i Maholick, 1964, s. 201). „Pojęcie poczucia sensu życia odwołuje
się do ujęcia statycznego, określającego subiektywny stan psychiczny konkret-
nej osoby związany z odczuwaniem podmiotowej satysfakcji z życia. Stan ten
wynika z osiągania stawianych sobie celów” (Życińska i Januszek, 2011). Em-
mons określa sens życia ludzkiego jako pewne dążenie do istotnych osobistych
celów połączonych z wartościami (Emmons, 2005, s. 732–734). Rozwój tych
1 Projekt został sfinansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych na podsta-
wie decyzji numer DEC- 2011/03/B/HS6/01117.
Sens w życiu. Polska wersja kwestionariusza MLQ... 113
właśnie dążeń pozwala na poczucie większego sensu, co zasadniczo wpływa na
jakość życia (
ibid.
). Sens życia zatem jest zjawiskiem odnoszącym się do eudaj-
monistycznego (w odróżnieniu od hedonistycznego) sposobu rozumienia do-
brostanu i wchodzi w skład wielowymiarowych koncepcji dobrego życia (Ryff,
Singer, 1998; Seligman, 2011).
Źródła i znaczenie sensu życia
Ważnym zagadnieniem podlegającym analizie naukowej związanym z sen-
sem i znaczeniem ludzkiego życia jest temat źródeł oraz przestrzeni, w których
można go odkrywać. Aktualnie dostrzega się coraz więcej badań w tym zakresie
(Schnell i Becker, 2006; Lamberta i in., 2010). Twórca „psychologii wysokości”
Viktor E. Frankl zauważa, że sens życia można odkrywać i budować w trzech wy-
miarach ludzkiego doświadczenia. Są to: tworzenie (sztuka, nauka), przeżywa-
nie (bliskość, miłość) oraz podejmowanie postawy względem życia, a szczególnie
względem tego, co jest nieuchronne, jak na przykład cierpienie (Frankl, 1963,
s. 115). Baumeister (1991) wyróżnia cztery potrzeby będące źródłami sensu.
Po pierwsze cele życiowe – rzeczywistości, które pragnie się osiągnąć w przyszło-
ści. Po drugie wartości – czynnik decydujący o tym, co człowiek postrzega jako
dobre, a co jako złe. Trzecią potrzebą wiążącą się z sensem i znaczeniem życia jest
poczucie skuteczności – wiara, że można coś uczynić i zmienić. Bez tego czynnika
znaczenie życia byłoby tylko pasywną energią, która nie przekładałaby się na moc
działania. Ostatni element to poczucie własnej wartości – przekonanie, że jest się
osobą dobrą i wartościową. Ta wielość źródeł sensu i znaczenia życia zabezpiecza
jednostkę przed poczuciem bezsensu i apatią. Schnell i Becker (2006) wyróżniają
26 przestrzeni ludzkiego sensu życia i dzielą je na cztery kategorie: transcenden-
cja, samorealizacja, dobrostan oraz wspólnota. Emmons (2005) wyróżnia cztery
przestrzenie sensu, które uzyskuje osoba w życiu: praca/osiągnięcie, intymność/
relacja, duchowość/religijność i autotranscendencja. Lamberta wraz z innymi ba-
daczami wskazują, że rodzina jest jednym z najsilniejszych źródeł generujących
poczucie sensu życia w życiu młodego człowieka, ten wymiar wyprzedza nie tylko
przyjaźń, ale także aspekt religijności, wolę osiągania, troskę o rozwój osobisty,
poczucie wartości bądź sprawiedliwości czy w końcu pomoc innym (Lamberta
i in., 2010). Reker i Wong (1988) identyfikują następujące podstawowe genera-
tory znaczenia i sensu: a) potrzeby podstawowe, takie jak jedzenie, spanie, bez-
pieczeństwo, b) rekreacja i hobby, c) kreatywność i praca, d) relacje – rodzinne
i rówieśnicze, e) osiągnięcia, f) rozwój osobisty – dojrzałość i mądrość, g) zaanga-
żowanie społeczne, h) altruizm, i) życie zgodne z wartościami takimi jak: prawda,
dobro, piękno, sprawiedliwość, j) tradycja i kultura, k) dziedzictwo – potomstwo,
l) religia. Te źródła obejmują różne poziomy potrzeb, począwszy od podstawo-
wych biologicznych, na transcendentalnych i duchowych kończąc. Jeszcze inaczej
przestrzenie sensu życia identyfikują Westerhof, Bohlmeijer i Valenkamp (2004),
którzy katalogują źródła w obrębie 5 przestrzeni: a) w obrębie samej osoby (cha-
114 Marlena Kossakowska, Piotr Kwiatek, Tomasz Stefaniak
rakter, zdolność do rozwoju, osiągania, samoakceptacja, przyjemność, spełnie-
nie), b) przestrzeń relacyjna (intymność, powiązania społeczne, altruizm, pomoc,
wspólnota), c) fizyczna spójność (funkcjonowanie, zdrowie, wygląd), d) aktywność
i działanie (praca, odpoczynek), e) potrzeby materialne (posiadanie, odpowiedź na
podstawowe potrzeby). Ponadto dostrzegają znaczenie kultury, wartości i wiary
wraz z religią jako czynników tworzących sens.
Z powyższych analiz odnoszących się do pojęcia sensu i jego źródeł uzy-
skiwania możemy wnieść pewne rozróżnienie, które funkcjonuje w literaturze
przedmiotu, ale dotychczas nie zostało uwypuklone. Dotyczy ono pojęcia sensu
życia i sensu w życiu. Sens życia odnosi się bowiem do poszukiwań i wysiłków
człowieka ukierunkowanych na uzyskanie sensownego życia, czyli takiego, któ-
re ma znaczenie i jest dla niego istotne i ważne, tj. warte przeżycia. Do takiego
stanu dochodzi jednak poprzez poszukiwanie i znajdowanie pojedynczych zna-
czeń w poszczególnych dziedzinach, przestrzeniach życia człowieka (praca, dom,
relacje...). W tej sytuacji można mówić o sensie w życiu, który nadaje jednostka
poszczególnym sferom swojego życia czy działaniom. A zatem sens odnajdywany
w życiu doprowadza do sensownego całego życia. Na pojęcie sensu w życiu zwra-
ca uwagę Steger (wraz ze swoimi współpracownikami; Steger i in., 2006), który
definiuje go jako stan samowiedzy o własnym sensie, celu (bądź znaczeniu) uzy-
skanym w życiu. Z uwagi na fakt, że sens w życiu i sens życia jest konstruowany
przez podmiot i nie istnieje samodzielnie poza nim, uzasadnione jest traktowanie
tych dwóch pojęć zamiennie w literaturze polskiej, zwłaszcza w kontekście psy-
chologicznych badań naukowych2 (Wong, 2012; Skrzypińska, 2002).
Steger i in. (2008b) zwracają jednak uwagę na konieczność rozróżnienia per-
spektywy czasowej w badaniach wymiaru obecności sensu w życiu i jego poszu-
kiwania. Według nich ważna jest świadomość posiadania celu w czasie obecnym
oraz potrzeba dążenia do niego i ciągłego nabywania go w przyszłości. Ten drugi
wymiar sensu w życiu, tj. jego poszukiwanie, definiuje jako aktywność związaną ze
stałym wysiłkiem, naznaczoną wytrwałością i intensywnością w ustanawianiu lub
poszerzaniu wiedzy na temat znaczenia własnego życia (Steger i in., 2008b, s. 200).
Oba te wymiary czasowe mają nieco inne znaczenie dla ludzkiego życia, ale są kom-
plementarne. Ci badacze, którzy nie różnicują pojęcia sensu życia i sensu w życiu,
zgodnie uznają, że obie perspektywy czasowe (obecność i poszukiwanie) są istotne
z punktu widzenia dążenia jednostki do nadania swojemu życiu znaczenia.
Obecność sensu a poszukiwanie sensu życia
Z badań nad obecnością sensu w życiu człowieka wynika, że wiek życia jest
istotnym czynnikiem różnicującym ludzi pod tym względem. Badania przepro-
wadzone na grupie dorosłych od 18 do powyżej 64 lat w czterech fazach wie-
2 W tym miejscu Autorzy pragną podziękować Recenzentowi za cenną uwagę merytoryczną,
którą pozwoliliśmy sobie wykorzystać przy nanoszeniu poprawek.
Sens w życiu. Polska wersja kwestionariusza MLQ... 115
kowych (18–24, 25–44, 45–64, 65+) ukazują, że osoby starsze mają większy
poziom obecności sensu w swoim życiu niż osoby młodsze, ci drudzy natomiast
silniej go poszukują (Steger i in., 2009). Według innych jeszcze badań istotną
rolę w posiadaniu sensu życia odgrywa osobowość (Halama, 2005) – ludzkie
usposobienie ma ponad 16% wpływu na sens w życiu (Schnell i Becker, 2006),
np. ekstrawertycy łatwiej dochodzą do poczucia sensu życia niż introwertycy.
Istnieją też badania wskazujące, że aspekt religijny i duchowy ma zasadniczy
związek z sensem życia (cyt. za: Steger, 2009, s. 605–606; Emmons, 2005). Po-
nadto powstaje coraz więcej badań, których celem jest poszukiwanie związku
sensu życia z elementami kulturowymi i środowiskowymi (Ho, 1987; Jenerson-
-Madden i in., 1992; Kim, 2001; Steger i in., 2008a).
Wysoki poziom sensu życia według licznych badań zwiększa odporność na
stres i ogólnie pozytywnie wpływa na zdrowie fizyczne człowieka (Chamberlain
i in., 1992; Flannery i Flannery, 1990; Mullen i in., 1993; Nyamathi, 1993; Reker
i Butler, 1990). Coraz więcej badań potwierdza istnienie pozytywnego związ-
ku między obecnością sensu życia a jakością życia i dobrostanem (Ryff, 1989;
Shek, 1993). Dostrzeżono korelacje między sensem życia a wysoką samooceną
i poczuciem kontroli (Reker, 1997; Phillips, 1980). Brak sensu życia natomiast
prowadzi do wewnętrznej pustki i nerwicy egzystencjalnej, polegającej na bra-
ku chęci do życia i działania (Frankl, 1963; Maddi, 1967). Dostrzeżono związek
braku sensu życia z patologiami i zaburzeniami, nadużywaniem substancji uza-
leżniających i myślami samobójczymi (Yalom, 1980; Harlow i in., 1986).
Obecność sensu w życiu i jego poszukiwanie, choć są ze sobą powiązane
(poszukiwanie zmierza do jego uzyskania, tj. do obecności), to jednak mogą być
dwoma różnymi kategoriami niezależnymi od siebie. Na przykład może istnieć
jednostka, która dysponuje dużym poziomem obecności sensu w swoim życiu
i jednoczenie może posiadać niski poziom jego poszukiwania. Ponadto Steger za-
uważył, że człowiek może zarazem posiadać duży poziom obecności sensu w ży-
ciu, jak również duży poziom ciągłego jego poszukiwania (Steger i in., 2006).
Jest to związane z tym, że jednostka, posiadając sens w życiu (w pewnych dzie-
dzinach bardziej, w innych mniej), stale go poszukuje, rozwija i wzmacnia jego
oryginalne źródła lub znajduje nowe. Ponadto mogą istnieć ludzie, którzy mają
niski poziom obecności sensu życia, a zarazem duży poziom jego poszukiwania
(Cohen i Cairns, 2012). Krótko mówiąc, między tymi dwoma wymiarami nie
musi koniecznie występować korelacja pozytywna lub negatywna typu: Poszu-
kuję, ponieważ go nie mam, lub: Nie poszukuję, bo go już posiadam. Steger
zauważył, że wymiar poszukiwania sensu w życiu jest mniej skorelowany z do-
brostanem ludzkim niż wymiar jego obecności (Steger i in., 2011).
Metodologia badania sensu życia
Pomiar sensu i znaczenia życia nie jest zadaniem łatwym. Po pierwsze ze
względu na abstrakcyjność konstruktu, czyli jego definicji, po drugie trudno
116 Marlena Kossakowska, Piotr Kwiatek, Tomasz Stefaniak
jest mierzyć jakościowe subiektywne doświadczenie egzystencjalne w sposób
ilościowy (Melton, Schulenberg, 2008, s. 32). W krótkiej historii badań nad
sensem życia powstało wiele różnych metod pomagających uchwycić jakościo-
wo ten wymiar, są to: kwestionariusze, sondaże, testy, wywiady strukturalne,
narracje, dzienniki, długoterminowe badania, doświadczenia (Steger, 2009,
s. 607–609). Poniżej zostaną zaprezentowane najczęściej spotykane narzędzia
badawcze pojawiające się w literaturze tematycznej. Jednym z najpopularniej-
szych testów badających poziom sensu życia jest Skala Poczucia Sensu Życia
PIL (
The Purpose in Life
) autorstwa Crumbaugha i Maholica (1964). Test składa
się z 7 podskal mierzących: posiadane cele w życiu, sens życia, afirmację ży-
cia, ocenę siebie, ocenę własnego życia, wolność i odpowiedzialność, stosunek
do śmierci i samobójstwa) (Popielski, 1987; Życińska i Januszek, 2011).
Innym ważnym instrumentem mierzącym zakres sensu życia jest
The Life
Regard Index
(LRI) stworzony przez Battista i Almond (1973). Indeks składa
się z 28 pytań i dwóch podskal:
Framework Scale
(LRI-Fr) oraz Fulfillment Sca-
le (LRI-Fu). Każda z nich ma po 14 pytań, z których połowa jest pozytywna,
np. „Mam klarowną ideę tego, co chciałbym robić w moim życiu”, a połowa
z nich ma formę negatywną, np. „Nie cenię tego, co robię”. Test dobrze poka-
zuje relatywny i subiektywny aspekt konstruktu.
Kolejny instrument badający sens życia, opierający się na teorii Viktora
E. Frankla, to
The Seeking of Noetic Goals
(SONG). Jest to skala składająca się
z 20 pytań skoncentrowanych na motywacji do poszukiwania sensu życia (Crum-
baugh, 1977) oraz 49-itemowy test
Life Attitude Profile
(Reker i Peacock, 1981).
Ważnym narzędziem pomiaru sensu życia jest też
The Sense of Coherence-Mea-
ning Scale
(SOC-M), stworzony przez amerykańskiego socjologa medycyny An-
tonovsky'ego (1987, 1993). Mierzy on poczucie koherencji i składa się z trzech
podskal: poczucia zrozumiałości, zaradności i sensowności. Skala SOC-M koncen-
truje się na kognitywnym komponencie sensu życia i pomaga zrozumieć, dlaczego
niektórzy są mniej podatni na stres środowiskowy i jak on wpływa na dobrostan.
Reker i Wong natomiast stworzyli personalny profil znaczenia –
The Personal
Meaning Profile
(PMP), definiując go jako rozpoznanie pewnego porządku, spój-
ność i celowość egzystencji, dążenie i realizacja wartościowych celów, czemu
towarzyszy poczucie spełnienia (Reker i Wong, 1988, s. 221; Krok, 2013). Kwe-
stionariusz składa się z 57 pytań i bada percepcję sensu życia. Jeszcze innym
narzędziem pomiaru jest
The Life Purpose Questionnaire
(LPQ), opracowany
przez Hablas i Hutzell (1982). Jest on alternatywny do kwestionariusza
The
Purpose-in-Life
. Kolejne istotne narzędzie badające sens życia to
Meaningful
Life Measure
(MLM), opracowany przez Morgan i Farsides (2009). 23-itemowa
skala powstała w wyniku wyselekcjonowania grupy pytań z trzech istniejących
testów: LRI, PIL oraz z Carol Ryff
Psychological Well-being Purpose subscale
(SPWB-P). Następnie przez analizę czynnikową wyodrębniono pięć istotnych
wielkich faktorów związanych z sensem życia:
Exciting Life, Accomplished Life,
Principled Life, Purposeful Life
oraz
Valued Lif
e.
Sens w życiu. Polska wersja kwestionariusza MLQ... 117
Niniejszy artykuł omawia kwestionariusz
The Meaning in Life Questionnaire
i jego polską wersję. MLQ składa się z 10 pytań, na które można odpowiedzieć
w skali 7-punktowej Likerta (od „absolutna nieprawda” do „absolutna praw-
da”). Kwestionariusz składa się z dwóch podskal:
obecność sensu w życiu
(
Pre-
sence
, MLQ-P) oraz
poszukiwanie sensu
(
Search
, MLQ-S). Kwestionariusz za-
kłada, że każdy człowiek posługuje się w życiu swoim własnym pojęciem sensu/
/znaczenia/celu. W odróżnieniu od dotychczasowych kwestionariuszy (np. PIL)
MLQ nie pyta o kontekst czy warunki uzyskiwania sensu życia, ale zadaje pyta-
nia z metapoziomu o trzy, w miarę różne, aczkolwiek komplementarne, pojęcia
związane z pojęciem nadrzędnym sensu, tj. o znaczenie/sens (meaning), cel
(
purpose
) i wagę/istotność (
significance
) w życiu w dwóch perspektywach cza-
sowych: teraźniejszej oraz przyszłej. W czasie teraźniejszym podskala MLQ-P
mierzy deklarowany, uzyskany sens w życiu, a w szczególności: rozumienie
znaczenia sensu życia (MLQ1), posiadanie jasno określonego celu życiowego
(MLQ4), poczucie znajomości tego, co sprawia, że życie ma sens (MLQ5), świa-
domość posiadanego satysfakcjonującego celu w życiu (MLQ6) oraz zanego-
wanie faktu, że życie jednostki nie ma celu (MLQ9). W perspektywie przyszło-
ściowej podskala MLQ-S mierzy potrzebę poszukiwania i ciągłego nadawania
sensu i celu w życiu przez daną osobę. Podskala ta w szczególności mierzy:
deklarowanie potrzeb poszukiwania sensu (MLQ2), celu (MLQ3), misji (MLQ8),
znaczenia (MLQ10) oraz potrzeby nadawania wagi własnemu życiu (MLQ7).
Wersja oryginalna kwestionariusza została bardzo starannie opracowana, po
3 kolejnych analizach, które pozwoliły zredukować liczbę pozycji kwestionariu-
szowych z 83 do 10. Autorom zależało na krótkiej, ale rzetelnej wersji składającej
się z dwóch względnie niezależnych podskal. W rezultacie analiza konfirmacyj-
na potwierdziła dwuczynnikowy model kwestionariusza MLQ, składającego się
z 10 pozycji o wartości współczynnika RMSEA 0,09. Analiza rzetelności również
potwierdziła wewnętrzną zgodność oryginalnej wersji MLQ: współczynnik
alfa
Cronbacha dla podskali MLQ-P wyniósł 0,86, a dla podskali MLQ-S 0,87. Ory-
ginalna wersja kwestionariusza okazała się dobrą miarą konstruktu sensu życia.
Polska wersja kwestionariusza MLQ
Kwestionariusz MLQ od jakiegoś czasu jest wykorzystywany w badaniach
polskich naukowców (Krok, 2010, 2011, 2012, 2013; Kossakowska, Zemła-Sie-
radzka, 2011). Brakuje jednak publikacji podsumowującej prace adaptacyjne
i przedstawiające wartości psychometryczne tego kwestionariusza. Niniejszy
artykuł uzupełnia tę lukę w literaturze przedmiotu.
Przede wszystkim w pierwszej kolejności w celu uzyskania polskiej wersji
kwestionariusza MLQ wykonano tłumaczenie wszystkich pozycji wersji angiel-
skiej na polską (Tabela 1). Przy tłumaczeniu zadbano o wierność tłumaczenia
trzech składowych konstruktu teoretycznego, który mierzy MLQ: sensu, zna-
czenia oraz celu. Tłumaczenia dokonano metodą
translation-back translation
.
118 Marlena Kossakowska, Piotr Kwiatek, Tomasz Stefaniak
Kwestionariusz tłumaczyło 6 osób dwujęzycznych. Następnie 2 tłumaczy prze-
tłumaczyło kwestionariusz ponownie na język angielski. Analizując kwestiona-
riusz z 5 psychologami dwujęzycznymi, uzyskano wersję polską kwestionariu-
sza, którą poddano kolejnym analizom adaptacyjnym3.
Tabela 1. Tłumaczenie poszczególnych pozycji kwestionariusza MLQ
Numer
pozycji Wersja oryginalna Wersja polska
MLQ1: I understand my life’s mea-
ning
Rozumiem, jakie znaczenie ma moje
życie
MLQ2: I am looking for something
that makes my life feel mea-
ningful
Szukam czegoś, co sprawia, że moje
życie nabiera sensu
MLQ3: I am always looking to find
my life’s purpose
Zawsze staram się znaleźć swój
życiowy cel
MLQ4: My life has a clear sense of
purpose
Moje życie posiada jasno określony cel
MLQ5: I have a good sense of what
makes my life meaningful
Mam dobre poczucie tego, co sprawia,
że moje życie ma sens
MLQ6: I have discovered a satisfying
life purpose
Odkryłem/am satysfakcjonujący cel
w swoim życiu
MLQ7: I am always searching for
something that makes my life
feel significant
Zawsze szukam czegoś, co sprawia,
że moje życie jest ważne
MLQ8: I am seeking a purpose or
mission for my life
Szukam celu lub misji w swoim życiu
MLQ9: My life has no clear purpose
(R)
Moje życie nie ma jasno określonego
celu (R)
MLQ10: I am searching for meaning
in my life
Poszukuję znaczenia w swoim życiu
(R) – pozycja jest kodowana odwrotnie
Metoda badawcza
W celu przeprowadzenia kolejnych analiz psychometrycznych polską wersją
kwestionariusza MLQ przebadano grupę 397 osób, w tym 320 kobiet w wie-
ku od 18 do 61 lat (
M
= 24,38,
SD
= 6,45) oraz 77 mężczyzn w wieku od
3 Wersja polska kwestionariusza MLQ od 2008 roku jest umieszczona na stronie Michaela
F. Stegera http://www.michaelfsteger.com/wp-content/uploads/2013/12/MLQ-Polish.pdf.
Sens w życiu. Polska wersja kwestionariusza MLQ... 119
19 do 70 lat (
M
= 28,84,
SD
= 11,50). Osobami badanymi byli studenci uczel-
ni wyższych (Uniwersytet Gdański, Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, Wy-
dział Zamiejscowy w Sopocie, Akademia Morska, Wyższa Szkoła Administracji
i Biznesu w Gdyni), a także mieszkańcy Trójmiasta i okolic z wykształceniem na
różnych poziomach: podstawowym, średnim, zawodowym oraz wyższym. Ana-
lizę czynnikową i konfirmacyjną kwestionariusza przeprowadzono na próbie
n
= 397. Analizę trafnościową przeprowadzono na mniejszych grupach, któ-
rych liczebności podano w tabelach wyników poniżej. Zadbano o to, aby średnie
wieku oraz rozkład płci respondentów z mniejszych grup, w których przeprowa-
dzano badania trafności, nie różniły się znacząco od grupy głównej (
n
= 397),
na której przeprowadzano analizę czynnikową i konfirmacyjną.
Analiza strukturalna polskiej wersji MLQ
Analiza czynnikowa przeprowadzona na próbie badanych osób (
n
= 397) wy-
kazała zasadność przypisania dwóch czynników polskiej wersji MLQ (Tabela 2),
natomiast analiza konfirmacyjna nie potwierdziła struktury dwuczynnikowej
polskiej wersji. Wartości poszczególnych współczynników dla polskiej wersji
MLQ przedstawiają się następująco: ML
chi
-kwadrat = 199,40,
p
< 0,0001,
Tabela 2. Statystyki podstawowe oraz ładunki czynnikowe polskiej wersji kwestionariusza MLQ (
n
= 397)
Pozycja Statystyki podstawowe: Ładunki czynnikowe:
Średnia
SD
1: MLQ-P 2: MLQ-S
MLQ1 5,43 1,22 0,72* 0,04
MLQ2 5,59 1,24 -0,08 0,80*
MLQ3 5,54 1,14 0,41 0,66*
MLQ4 4,80 1,52 0,87* 0,03
MLQ5 5,19 1,26 0,81* 0,02
MLQ6 4,85 1,45 0,80* 0,11
MLQ7 5,39 1,16 0,25 0,76*
MLQ8 5,28 1,33 0,00 0,83*
MLQ9 5,00 1,63 0,77* -0,05
MLQ10 4,92 1,56 -0,20 0,72*
MLQ-P 25,28 5,68
MLQ-S 26,71 4,88
MLQ 51,99 7,86
* Wartość czynnikowa powyżej 0,65.
Pozycja nr 9 jest już przekodowana.
MLQ1–MLQ10 – oznaczenia poszczególnych pozycji kwestionariusza, MLQ-P – uzyskany
sens życia, MLQ-S – poszukiwanie sensu życia, MLQ- sens w życiu – wynik zsumowany.
120 Marlena Kossakowska, Piotr Kwiatek, Tomasz Stefaniak
MLQ1 MLQ2 MLQ3 MLQ4 MLQ5 MLQ6 MLQ7 MLQ8 MLQ9 MLQ10 MLQ-P MLQ-S
MLQ2 -0,00
MLQ3 0,30* 0,44*
MLQ4 0,53* -0,05 0,34*
MLQ5 0,52* -0,05 0,27* 0,66*
MLQ6 0,45* 0,00 0,29* 0,66* 0,64*
MLQ7 0,22* 0,48* 0,54* 0,22* 0,16 0,26*
MLQ8 0,02 0,57* 0,48* 0,02 0,04 0,10 0,55*
MLQ9 0,44* -0,06 0,29* 0,62* 0,47* 0,50* 0,14 -0,01
MLQ10 -0,12 0,48* 0,27* -0,09 -0,05 -0,01 0,39* 0,50* -0,23*
MLQ-P 0,72* -0,04 0,37* 0,87* 0,81* 0,82* 0,25* 0,04 0,78* -0,13*
MLQ-S 0,09 0,78* 0,69* 0,10 0,08 0,15 0,76* 0,82* 0,01 0,74* 0,11*
MLQ 0,57* 0,45* 0,70* 0,69* 0,64* 0,68* 0,65* 0,54* 0,57* 0,36* 0,79* 0,70*
*
p
< 0,05
Tabela 3. Macierz korelacji polskiej wersji kwestionariusza MLQ
Sens w życiu. Polska wersja kwestionariusza MLQ... 121
df
= 34,
RMS
= 0,106, wskaźnik dobroci dopasowania
GFI
= 0,901, skorygowa-
ny wskaźnik dopasowania
AGFI
= 0,84, pierwiastek średniokwadratowego błędu
aproksymacji
RMSEA
= 0,116, nieunormowany wskaźnik dopasowania Bentlera-
-Bonetta
BBNNFI
= 0,87. Wskaźnik RMSEA uzyskany w niniejszej analizie nie-
stety nie jest zadowalający, literatura przedmiotu podaje, iż dobre dopasowanie
modelu ma miejsce w sytuacji, gdy jest on mniejszy niż 0,08 (Górniak, 2000).
Kierując się wynikami analizy czynnikowej oraz wersją oryginalną kwestionariu-
sza MLQ, postanowiono pozostawić dwuczynnikową wersję, zwłaszcza że nawet
odjęcie dwóch najsłabszych pozycji kwestionariusza (MLQ1, MLQ3) nie poprawiło
znacząco wartości współczynnika RMSEA (dopiero dolna granica współczynnika
osiąga wartość 0,081, co i tak nie jest zadowalające dla modelu), a kolejna reduk-
cja pozycji nie ma sensu z punktu widzenia konstrukcji narzędzia badawczego.
Postanowiono zatem przeanalizować szczegółowo poszczególne pozycje
kwestionariusza. W tym celu obliczono współczynniki korelacji
r
-Pearsona, aby
uzyskać informacje o wzajemnych zależnościach pomiędzy pozycjami oraz po-
między pozycjami a podskalami i wynikami (Tabela 3).
Współczynniki korelacji poszczególnych pozycji ze sobą oraz z podskalami
i skalą ogólną kwestionariusza wskazują na: 1) istnienie dość silnych związków
pomiędzy pozycjami, 2) istnienie korelacji pomiędzy poszczególnymi pozycja-
mi a wynikiem ogólnym kwestionariusza MLQ, 3) istnienie związków między
poszczególnymi pozycjami a podskalami, do których należą, oraz (co jest bar-
dzo intrygujące) 4) istnienie związków pomiędzy trzema pozycjami a podskalą,
do której teoretycznie należeć nie powinny (MLQ3, MLQ7, MLQ10), a także
5) istnienie związku obu podskal ze sobą i z wynikiem ogólnym kwestionariusza.
W dalszej części przeprowadzono analizę rzetelności kwestionariusza MLQ
dla wersji polskiej. Współczynnik
alfa
Cronbacha jako wskaźnik rzetelności
kwestionariusza dla 10 pozycji testowych wyniósł 0,79. Dla podskali: obecność
sensu w życiu, współczynnik
alfa
Cronbacha wyniósł 0,86, a dla podskali: po-
szukiwanie sensu w życiu: 0,72.
Analiza trafności polskiej wersji kwestionariusza MLQ
W celu uzyskania informacji na temat trafności polskiej wersji kwestiona-
riusza MLQ przeliczono współczynniki korelacji
r
-Pearsona pomiędzy wynikami
uzyskanymi pomiędzy MLQ a miarami: osobowości, samooceną, stanu emocjo-
nalnego, samooceny, duchowości, sensu życia (mierzonego innym narzędziem),
satysfakcją z życia, a nawet strategiami radzenia sobie ze stresem. Autorzy
uznali, że potwierdzenie związków, a także ich wykluczenie, z powyższymi
czynnikami odpowie na pytanie, które zmienne psychologiczne mierzy kwe-
stionariusz MLQ w warunkach polskich, a których nie mierzy. W celu ustalenia
trafności teoretycznej wykorzystano następujące narzędzia badawcze:
1) Inwentarz Osobowości NEO FFI (Costa, McCrae, 1985; polska adaptacja:
Zawadzki, Strelau, Szczepaniak, Śliwińska, 1998), składający się z podskal:
122 Marlena Kossakowska, Piotr Kwiatek, Tomasz Stefaniak
Otwartość na doświadczenie, Neurotyczność, Ugodowość, Ekstrawersja oraz
Sumienność;
2) Skala Emocji (Wojciszke, Baryła, 2005) mierząca emocje podstawowe: ra-
dość, miłość, strach, gniew, smutek, wstyd;
3) pełna wersja Testu Sensu Życia – PIL. Pełna wersja Testu Sensu Życia składa się
z następujących podskal: Cele życia, Sens życia, Afirmacja życia, Ocena siebie, Oce-
Kwestionariusz Obecność sensu
w życiu MLQ-P
Poszukiwany
sens w życiu
MLQ-S
Wynik ogólny
MLQ
1. NEO FFI,
n
= 100;
α
= 0,64
Neurotyczność -0,44* -0,12 -0,38*
Ugodowość 0,31* 0,23* 0,35*
Ekstrawersja 0,42* 0,22* 0,43*
Sumienność 0,64* 0,22* 0,58*
2. Skala Emocji,
n
= 197;
α
= 0,81
Radość 0,31* 0,08 0,27*
Miłość 0,32* 0,16 0,34*
Strach -0,30* -0,00 0,21*
Gniew -0,30* 0,06 -0,17
Smutek -0,47* -0,06 -0,36*
Wstyd -0,31* 0,05 -0,18
3. PIL wersja pełna,
n
= 100;
α
= 0,91
PIL (suma) 0,70* 0,28* 0,65*
Cele życia 0,70* 0,37* 0,70*
Sens życia 0,65* 0,10 0,54*
Afirmacja życia 0,57* 0,29* 0,57*
Ocena siebie 0,42* 0,32* 0,47*
Ocena własnego życia 0,60* 0,15 0,52*
Wolność i odpowiedzialność 0,53* 0,19 0,49*
4. BDI,
n
= 100;
α
= 0,89 -0,50* - 0,09 -0,42*
5. Kwestionariusz Samoopisu (Heszen),
n
= 100;
α
= 0,90
Religijność 0,38* 0,24* 0,40*
Wrażliwość etyczna 0,20* 0,39* 0,35*
Harmonia 0,59* 0,34* 0,61*
6. SES (Rosenberg),
n
= 197;
α
= 0,84
0,53* 0,06 0,41*
7. SWLS,
n
= 197;
α
= 0,78 0,53* 0,21* 0,50 *
*
p
< 0,05
Tabela 4. Analiza konwergencyjna. Wartości współczynników korelacji
r
-Pearsona kwestionariusza MLQ
Sens w życiu. Polska wersja kwestionariusza MLQ... 123
na własnego życia, Wolność i odpowiedzialność oraz Stosunek do śmierci i samo-
bójstwa (Crumbaugh, Maholick, 1964; polska adaptacja: Źycińska, Januszek, 2011);
4) Skala Depresji Becka (Beck, 1961; polska adaptacja: Parnowski, Jernajczyk, 1977);
5) Skala Samoopisu (Heszen-Niejodek, Gruszczyńska, 2004), która mierzy po-
stawy religijne, wrażliwość etyczną oraz harmonię;
6) Skala Samooceny SES Rosenberga (Rosenberg, 1965; polska adaptacja: Ła-
guna, Lachowicz-Tabaczek, Dzwonkowska, 2007);
7) Wielowymiarowy Inwentarz do Pomiaru Radzenia Sobie ze Stresem – COPE
(Carver, Scheier, Weintraub, 1989; polska adaptacja: Wrześniewski, 1996),
który mierzy 8 strategii radzenia sobie ze stresem: koncentrację na proble-
mie i rozwiązaniu, koncentrację na emocjach i ich wyładowaniu, zaprzecza-
nie, religię, poczucie humoru, poszukiwanie emocjonalnego wsparcia, uży-
wanie alkoholu i innych środków odurzających, akceptację,
8) Skala Satysfakcji z Życia – SWLS (Diener, Emmons, Larsen, Griffin, 1985;
polska adaptacja: Juczyński, 2001).
W ten sposób przeprowadzono analizę konwergencyjną i dyskryminacyjną
polskiej wersji skali MLQ. Celem analizy konwergencyjnej jest odpowiedź na
pytanie, czy istnieją związki pomiędzy podobnymi lub związanymi ze sobą teo-
retycznie (lub empirycznie) konstruktami. Celem analizy dyskryminacyjnej na-
tomiast jest potwierdzenie braku związków mierzonego konstruktu z konstruk-
tami, które teoretycznie nie powinny być ze sobą skorelowane. Wyniki analiz
przedstawione są w Tabelach 4 i 5.
Kwestionariusz Obecność sensu
w życiu MLQ-P
Poszukiwany
sens w życiu
MLQ-S
Wynik ogólny
MLQ
1. NEO FFI,
n
= 100
Otwartość 0,00 0,09 0,05
2. PIL,
n
= 197
Stosunek do śmierci i sa-
mobójstwa (wersja pełna)
0,16 -0,04 0,10
3. COPE, n = 297;
α
= 0,83
Problem 0,19 0,03 0,15
Emocje -0,10 0,15 0,03
Zaprzeczanie 0,06 0,13 0,13
Religia 0,08 0,05 0,09
Humor -0,01 0,02 0,01
Wsparcie 0,04 0,06 0,07
Alkohol -0,12 0,12 0,00
Akceptacja 0,07 0,01 0,05
Tabela 5. Analiza dyskryminacyjna. Wartości współczynników korelacji
r
-Pearsona kwestionariusza MLQ
124 Marlena Kossakowska, Piotr Kwiatek, Tomasz Stefaniak
Dzięki przeprowadzonej analizie trafnościowej uzyskano związki empirycz-
ne kwestionariusza MLQ z:
1) osobowością, w zakresie takich cech, jak: ugodowość, ekstrawersja, sumien-
ność oraz negatywny związek z neurotycznością,
2) sensem życia mierzonym za pomocą kwestionariusza PIL, a zwłaszcza z jego
składowymi, takimi jak: posiadane cele życiowe, sens życia, afirmacja ży-
cia, pozytywna ocena siebie oraz ocena własnego życia, poczucie wolności
i odpowiedzialności za własne życie [te dwie ostatnie podskale nie korelują
jednak z poszukiwaniem sensu życia (MLQ-S)],
3) duchowością rozumianą w aspektach: religijności, wrażliwości etycznej oraz
harmonii wewnętrznej,
4) samooceną, przy czym samoocena jawna najwyraźniej nie koreluje z poszu-
kiwaniem sensu życia (MLQ-S),
5) satysfakcją z życia,
6) poziomem depresji (ujemnie),
7) emocjami: pozytywnymi (dodatnio) a negatywnymi (ujemnie), nie stwierdzo-
no jednak związku emocji z perspektywicznym poszukiwaniem sensu życia.
Analiza dyskryminacyjna kwestionariusza MLQ wykazała, że sens w życiu mie-
rzony tym kwestionariuszem nie ma żadnego związku z otwartością jako cechą
osobowości, stosunkiem do śmierci i samobójstwa oraz ze strategiami radzenia
sobie ze stresem (Tabela 5). Na niniejszej próbie badanych nie stwierdzono również
korelacji pomiędzy kwestionariuszem MLQ a płcią, wiekiem i wykształceniem.
Dyskusja
Sens życia i sens w życiu w literaturze przedmiotu nie są rozróżniane, a ra-
czej są traktowane zamiennie. Mimo iż lingwistycznie i znaczeniowo można
te dwa pojęcia oddzielić, na poziomie operacjonalizacji zlewają się one jednak
w jedną definicję; sami respondenci tych pojęć nie różnicują w trakcie wypeł-
niania kwestionariusza (deklaracje słowne osób badanych). Zazwyczaj pojęcie
sensu jest wyjaśniane w kontekście sytuacyjnym, tj. poprzez podawanie epi-
zodycznych przykładów z życia, które mogą świadczyć o jego posiadaniu czy
dążeniu do niego. W oparciu o tego typu deklaracje badacz orzeka o posiadaniu
bądź o nieposiadaniu sensu w życiu przez respondenta. Z taką sytuacją mamy
do czynienia przy wypełnianiu kwestionariusza PIL. Kwestionariusz Sens w Ży-
ciu (MLQ) jest inny. Badacz ufa, że respondent ma ukształtowane pojęcie po-
siadania sensu w życiu (lub nie), i świadomie deklaruje potrzebę jego uzyski-
wania (lub nie), co prowadzi do obecności sensu w jego życiu. Być może jest to
ryzykowne zaufanie, ale daje respondentowi wolność wyboru i odwołuje się do
jego świadomości i autorefleksji. Takie podejście do respondenta, jako do osoby
samostanowiącej o sobie i samoświadomej, jest charakterystyczne dla założeń
psychologii pozytywnej (Trzebińska, 2008; Seligman, Csikszentmihalyi, 2000)
i stanowi zaletę kwestionariusza.
Sens w życiu. Polska wersja kwestionariusza MLQ... 125
Drugą zaletą kwestionariusza jest fakt, iż jest on krótki. Jednak być może
obie zalety (a możliwe, że ta druga bardziej) nie do końca sprzyjają wartościom
psychometrycznym kwestionariusza, zwłaszcza w polskiej wersji. Struktura
MLQ została słabo potwierdzona w analizie konfirmacyjnej. To nie jest dobra
wiadomość dla badaczy, którzy chcieliby stosować to narzędzie do poznania ja-
kości sensu życia. Uzyskaniu takiego celu badawczego bardziej będzie sprzyjał
kwestionariusz PIL. MLQ za to może szybko weryfikować stan (obecność) lub
potrzebę dążenia do uzyskiwania sensu w życiu, bez wgłębiania się, z czego
te dążenia czy stan wynikają.
Analiza konfirmacyjna wykonana dla MLQ (PL) nakazuje krytycznie przyjrzeć się
narzędziu. Być może tak słabe wartości poszczególnych wskaźników są związane ze
stosunkowo niewielką próbą badawczą, na której wykonano analizy statystyczne.
Sugerujemy zatem kontynuowanie badań nad strukturą kwestionariusza MLQ.
Wyniki analizy czynnikowej nie przekreślają jednak tego krótkiego narzę-
dzia, podobnie analiza rzetelności i trafności pozwala bardziej przychylnie spoj-
rzeć na kwestionariusz. Brak korelacji pomiędzy płcią, wiekiem i wykształce-
niem uzyskany w niniejszej próbie jest nawet zgodny z wynikiem na próbie
amerykańskiej (Steger i in., 2006). Zatem prezentowane wyniki są nadal wia-
rygodne. Jednak wykonanie badań na większej próbie, bardziej zróżnicowanej
pod względem wieku oraz przy większej reprezentacji mężczyzn, mogłoby rzu-
cić dodatkowe światło na rolę zmiennych socjodemograficznych w uzyskiwa-
niu i obecności sensu życia jednostki.
Zanim przejdziemy do omawiania trafności zewnętrznej kwestionariusza,
warto przyjrzeć się związkom poszczególnych pozycji kwestionariusza z wyni-
kami uzyskanymi z poszczególnych podskal i z wynikiem ogólnym MLQ. Przy-
glądając się bliżej tym związkom, widzimy, że istnieją one (co jest racjonalne
i sensowne) pomiędzy pozycjami z danej podskali a daną podskalą i wynikiem
ogólnym. Jednak oprócz tych związków obserwujemy również związki poszcze-
gólnej pozycji z podskalą, do której ona nie należy – taka sytuacja ma miejsce
w przypadku twierdzeń oznaczonych jako MLQ3, MLQ7 i MLQ10. Relacje te
mogą świadczyć o dwóch faktach. Po pierwsze pozycje te wywołują w osobach
badanych ambiwalencję odpowiedzi i nie można ich zakwalifikować ani do pod-
skali mierzącej obecny (uzyskany) sens w życiu, ani nie określają postawy po-
szukującej i dążącej do uzyskania sensu w życiu. Po drugie pozycje te mogą
przynależeć do podskali wskazującej na ciągłą potrzebę poszukiwania przy ist-
niejącym już posiadanym sensie w życiu. Zakładając, że obie tendencje mogą
współistnieć ze sobą i że dążenie do uzyskania sensu w życiu nie zaprzecza jego
istnieniu, bardziej prawdopodobne wydaje się przyjęcie drugiego wyjaśnienia
jako możliwego. Tę drugą tendencję zakładają także sami autorzy kwestiona-
riusza (Steger i in., 2006). Zatem poszukiwanie sensu w życiu jest związane
z jego obecnością i związek ten empirycznie potwierdzono na polskiej próbie.
Badania kulturowe wnoszą dodatkowe informacje na temat zależności pomię-
dzy obecnością i poszukiwaniem sensu w życiu (a może nawet ten związek kom-
126 Marlena Kossakowska, Piotr Kwiatek, Tomasz Stefaniak
plikują). W 2008 roku Steger i współpracownicy (2008a) przeprowadzili badania
porównawcze sensu życia w USA i Japonii. Okazało się wtedy, że związek ten
może być dodatni bądź ujemny. Zatem w Stanach Zjednoczonych potwierdzono
występowanie związku ujemnego (
r
= -0,20), a w Japonii dodatniego (
r
= 0,24),
podobnie zresztą jak w Polsce w naszym badaniu, chociaż związek jest nieco słab-
szy (
r
= 0,11). Czym wobec tego jest obecny (uzyskany) i poszukiwany sens w ży-
ciu mierzony kwestionariuszem MLQ?
Na to pytanie odpowiedzieć może analiza trafnościowa, zwłaszcza dyskry-
minacyjna oraz konwergencyjna ujemna, związków MLQ-P i MLQ-S z wybra-
nymi miarami psychologicznymi przedstawiona w niniejszym badaniu. Okazuje
się przede wszystkim, że obecny zadeklarowany sens w życiu jest pozytywnym
zjawiskiem, tzn. koreluje dodatnio z dojrzałymi cechami osobowościowymi,
z emocjami pozytywnymi (i ujemnie z negatywnymi i depresją), pozytywnie
koreluje z samooceną, duchowością i sensem życia definiowanym w kwestio-
nariuszu PIL. Obecność sensu życia jest również silnie skorelowana z dobro-
stanem i satysfakcją z życia (por. również Krok, 2011, 2012). Podobne wyniki
korelacyjne dla sensu obecnego otrzymali autorzy oryginalnej wersji narzędzia
(Steger i in., 2008a; Steger, Kashdam, 2007; Steger, i in., 2009).
Poszukiwanie sensu życia jest jednak nieco odmiennie rozumiane pod wzglę-
dem kulturowym. Wyniki polskich badań nie są tak jednoznacznie podobne do
wyników badań amerykańskich. Okazuje się bowiem, że w populacji amery-
kańskiej poszukiwanie sensu w życiu nie jest zjawiskiem przyjemnym. Przede
wszystkim ujemnie koreluje z dobrostanem (Steger i in., 2008a). Wygląda nawet
na to, że pełni nieco odmienną funkcję, wprowadzając pewien chaos w życie.
Wygląda natomiast na to, że w Polsce (podobnie jak i w Japonii) sens życia i jego
poszukiwanie stanowią pozytywny związek. Taki związek może sugerować, że sens
w życiu staje się zjawiskiem dynamicznym (chociaż potwierdzenie tej hipotezy po-
winno się odbyć w badaniach eksperymentalnych, które sugerujemy), i ta dynamika
właśnie jest korzystna z punktu widzenia jednostki. Za taką tezą mogą przemawiać
liczne pozytywne korelacje skali MLQ-S lub ich brak. Przede wszystkim poszukiwa-
nie sensu życia koreluje pozytywnie z cechami osobowości, takimi jak: ugodowość,
ekstrawersja i sumienność, oraz negatywnie z neurotycznością, a takie związki
przez klinicystów są uznawane za dojrzałe i prospołeczne (Steger i in., 2008a).
W populacji amerykańskiej, jak już wspominaliśmy, gdzie poszukiwanie
sensu życia jawi się jako niekorzystna tendencja, nie wykryto związków z po-
zytywnymi cechami osobowości, tj. z ugodowością, ekstrawersją i sumienno-
ścią, wykryto natomiast związek, i to dodatni, z neurotycznością (Steger i in.,
2008a). Wykryto za to związki z emocjami przykrymi. Przykre emocje negatyw-
nie korelują (wśród Amerykanów) z MLQ-S, co wskazuje na fakt, że poszukiwa-
niu sensu w życiu Amerykanów towarzyszy strach, smutek i wstyd.
W polskiej populacji natomiast nie ujawniono związku MLQ-S ani z emo-
cjami pozytywnymi, ani negatywnymi (podobnie: Krok, 2011). Ten brak kore-
lacji pomiędzy emocjami a poszukiwaniem sensu w życiu w populacji polskiej
Sens w życiu. Polska wersja kwestionariusza MLQ... 127
może wskazywać na niezaangażowany pod względem emocjonalnym charakter
tej tendencji. Jeżeli nie jest to emocjonalna aktywność, to być może ma ona
charakter poznawczy, czyli wynikałaby bardziej z takich cech, jak ciekawość
poznawcza i potrzeba samorozwoju, w celu uzyskania dobrostanu, niż neuro-
tyczne poszukiwanie sensu w obliczu jego braku. Podskala MLQ-S również nie
koreluje z nastrojem u polskich badanych. W USA natomiast nastrój silnie ne-
gatywnie koreluje z poszukiwaniem sensu w życiu, co ponownie potwierdza, że
dążenie to nie jest pozytywnie postrzegane przez Amerykanów, bo jest charak-
terystyczne dla osób, które borykają się z depresją (Steger i in., 2006).
Z powyższej analizy trafności wynika zatem, że w Polsce (tak jak w Japo-
nii) poszukiwanie i znalezienie sensu życia może iść w parze i nie wyklucza
się wzajemnie, jest zatem związkiem pozytywnym i rozwojowym. W kulturze
amerykańskiej natomiast ten związek jest negatywny, a wręcz niewskazany dla
jakości dobrostanu: poszukiwanie sensu życia jest zdecydowanie negatywnie
związane z dobrostanem i,
notabene
, ten nieprzyjemny związek na przestrzeni
życia się wzmacnia (Steger i in., 2009).
Po analizie trafnościowej kwestionariusza MLQ, który bada dwie perspekty-
wy czasowe sensu: jego poszukiwanie i obecność, sugerujemy ponowne zdefi-
niowanie pojęcia „poszukiwanie sensu w życiu” – przynajmniej dla populacji
polskiej. Zatem poszukiwanie sensu w życiu możemy rozpatrywać jako stan lub
tendencję (pozytywny pęd czy dążenie) do ciągłego poszukiwania i odnajdywania
go w życiu, nawet jeśli taki sens już jednostka uzyskała w wyniku wcześniej-
szych doświadczeń czy przemyśleń. Tendencja ta (czy stan) występuje u osób
stabilnych emocjonalnie, mających satysfakcję ze swojego życia, któremu nie
towarzyszą przykre uczucia (pozytywne też jednak nie). Jest bardzo prawdo-
podobne, że tendencja ta ma charakter czysto poznawczy i behawioralny (nie
– emocjonalny) jest bowiem związana z potrzebą stawiania sobie celów życio-
wych i afirmacją życia (patrz: korelacje MLQ-S i PIL; por. też badania: Steger
i in., 2008b). Nasze wyniki badań pokazują, że w przypadku polskiej popula-
cji podskala MLQ-S wskazuje taką właśnie tendencję, która nie stoi w opozycji
do uzyskanego i obecnego już sensu.
Jest jeszcze wiele pytań odnoszących się do pojmowania sensu w życiu, któ-
re domagają się odpowiedzi i których wyników nie można, jak widać z prezen-
towanych w niniejszym artykule badań, bezkrytycznie przyjmować w różnych
warunkach kulturowych. Niniejsze badanie wskazuje na celowość przeprowa-
dzania badań międzykulturowych, zwłaszcza gdy badamy zjawiska psycholo-
giczne adaptowane z innych obszarów nauki (tak jak tutaj z filozofii egzysten-
cjalnej). Świadomość zalet i wad przedstawianego kwestionariusza ma ułatwić
polskiemu badaczowi eksplorację zjawiska sensu w życiu w badaniach na pol-
skiej populacji, do czego autorzy artykułu zachęcają.
Autorzy artykułu składają podziękowania: Iwonie Konkel, Michałowi Pigulakowi,
Tomaszowi Fikusowi za zebranie danych do niniejszego
badania.
128 Marlena Kossakowska, Piotr Kwiatek, Tomasz Stefaniak
Bibliografia
Adler, A. (1958).
What life should mean to you
. New York: Capricorn Books.
Antonovsky, A. (1987).
Unraveling the mystery of health: How people manage stress and stay
well
. San Francisco: Jossey-Bass.
Antonovsky, A. (1993). The structure and properties of the sense of coherence scale.
Social Scien-
ce Medicine, 36
(6), 725–733.
Battista, J., Almond, R. (1973). The development of meaning in life.
Psychiatry, 36
, 409–427.
Baumeister, R. F. (1991). Meanings of life. New York: Guilford Press.
Baumeister, R. F., Vohs, K. D. (2002). The pursuit of meaningfulness in life. W: C.R. Snyder , S.J.
Lopez (Red.),
Handbook of Positive Psychology
(608–618). Oxford: Oxford University Press.
Beck, A. T., Ward, C. H., Mendelson, M., Mock, J., Erbaugh, J. (1961). An inventory for measuring
depression.
Archives of General Psychiatry 4
(6), 561–571.
Błażek, M., Besta, T. (2012). Self-Concept Clarity and Religious Orientations: Prediction of Purpo-
se in Life and Self-Esteem.
Journal of Religion and Health 51
(3), 947–960.
Carver, C. S., Scheier, M. F., Weintraub, J. K. (1989). Assessing coping strategies: A theoretically
based approach.
Journal of Personality and Social Psychology, 56
, 267–283.
Chamberlain, K., Petrie, K. i Azariah, R. (1992). The role of optimism and sense of coherence in
predicting recovery following surgery.
Psychology and Health, 7
, 301–310.
Cohen, K., Cairns, D. (2012). Is searching for meaning in life associated with reduced subjec-
tive well-being? Confirmation and possible moderators. Journal of Happiness Studies,
13
,
313–331.
Costa, P. T., McCrae, R. R. (1985). The NEO Personality Inventory manual. Odessa, FL: Psycholo-
gical Assessment Resources.
Crumbaugh, J. C. (1977). The Seeking of Noetic Goals Test (SONG): A complementary scale to the
Purpose in Life Test (PIL).
Journal of Clinical Psychology, 33
, 900–907.
Diener, E., Emmons, R. A., Larsen, R. J., Griffin, S. (1985). The Satisfaction with Life Scale.
Jour-
nal of Personality Assessment, 49
, 71–75.
Emmons, R. A. (2005). Striving for the sacred: Personal meaning, life meaning, and religion.
Jo-
urnal of Social Issues, 61
(4), 731–745.
Flannery, R. B., i Flannery, G.J. (1990). Sense of coherence, life stress, and psychological distress:
A prospective methodological inquiry.
Journal of Clinical Psychology, 46
(4), 415–420.
Formella, Z. (2006). Życie jako zadanie. Viktor Frankl w setną rocznicę urodzin.
Seminare, 23
,
385–401.
Frankl, V. E. (1963).
Man’s search for meaning: An introduction to logotherapy
. New York: Wa-
shington Square Press.
Frankl, V. E. (1965). The doctor and the soul: From psychotherapy to logotherapy. New York:
Vintage Books.
Frankl, V. E. (1966). What is meant by meaning?
Journal of Existentialism, 7
, 21–28.
Frankl, V. E. (1970).
The will to meaning
. New York: New American Library.
Hablas, R., Hutzell, R. (1982). The Life Purpose Questionnaire: An alternative to the Purpose-in-
-Life test for geriatric, neuropsychiatric patients. W: S.A. Wawrytko (red.),
Analecta Franklia-
na: The proceedings of the First World Congress of Logotherapy
: 1980 (211–215). Berkeley,
CA: Strawberry Hill.
Halama, P. (2005). Relationship between meaning in life and the big five personality traits in
young adults and the elderly.
Studia Psychologica, 47
(3), 167–178.
Harlow, L. L., Newcomb, M. D., Bentler, P. M. (1986). Depression, self-derogation, substance use,
and suicide ideation: lack of purpose in life as a mediational factor.
Journal of Clinical Psycho-
logy, 42
(1), 5–21.
Heszen-Niejodek, I., Gruszczyńska, E. (2004). Wymiar duchowy człowieka, jego znaczenie w psy-
chologii zdrowia i pomiar.
Przegląd Psychologiczny, 47
(1), 15–31.
Sens w życiu. Polska wersja kwestionariusza MLQ... 129
Ho, Y. (1987). College students’ meaning of life and its correlates: An empirical study of the con-
cept of logotherapy.
Bulletin of Educational Psychology, 20
, 87–106.
James, W. (1902). The varieties of religious experience: A study of human nature. London, UK:
Longmans, Green.
Jenerson-Madden, D., Ebersole, P., Romero, A. M. (1992). Personal life meaning of Mexicans.
Journal of Social Behavior & Personality, 7
(1), 151–161.
Juczyński, Z. (2001).
Narzędzia pomiaru w promocji i psychologii zdrowia
. Warszawa: Pracownia
Testów Psychologicznych: PTP.
Jung, C. G. (1933).
Modern man in search of a soul
. San Diego: Harcourt Brace Jovanich.
Kim, M. (2001).
Exploring sources of life meaning and life satisfaction among Koreans
. Unpubli-
shed master’s thesis, Trinity Western University, Langley, British Columbia, Canada.
King, L. A., Hicks, J. A., Krull, J. L., Del Gaiso, A. K. (2006). Positive affect and the experience of
meaning in life.
Journal of Personality and Social Psychology, 90
, 179–196.
Kossakowska, M., Zemła-Sieradzka, L. (2011). Wybrane aspekty wzrostu osobistego u osób cho-
rych na stwardnienie rozsiane (SM).
Postępy Psychiatrii i Neurologii, 20
(4), 259–267.
Krok, D. (2010). Rola poczucia sensu życia w radzeniu sobie ze stresem wśród młodzieży akade-
mickiej. W: D. Borecka-Biernat (red.),
Sytuacje konfliktu w środowisku rodzinnym, szkolnym
i rówieśniczym
(260–287). Warszawa: Diffin.
Krok, D. (2011). Poczucie sensu życia a dobrostan psychiczny.
Psychologia Jakości Życia, 2
, 95–115.
Krok, D. (2012). Poczucie sensu życia jako mediator w związkach duchowości i eudajmonistyczne-
go dobrostanu psychicznego.
Psychologia Jakości Życia, 12, 2
, 145–162.
Krok, D. (2013). Style poczucia sensu życia i ich związek z hedonistycznym i eudajmonistycznym
dobrostanem psychicznym. W: D. Krok, A. Bronowicka (red.),
Jednostka i religia w relacjach
społecznych
, (53–83). Opole: Uniwersytet Opolski.
Lamberta, N. M, Stillmanb, T. F., Baumeisterc, R. F., Finchama, F. D., Hicksd, J.A., Steven M.
Grahame (2010). Family as a salient source of meaning in young adulthood.
The Journal of
Positive Psychology 5
(5), 367–376.
Łaguna, M., Lachowicz-Tabaczek, K., Dzwonkowska, I. (2007). Skala samooceny SES Morrisa Ro-
senberga – polska adaptacja metody.
Psychologia Społeczna, vol. 2, 02
(04), 164–176.
Maddi, S. R. (1967). The existential neurosis.
Journal of Abnormal Psychology 72
(31), 1–325.
May, R. (1958). The origins and significance of the existential movement in psychology. W: R. May,
E. Angel, H. F. Ellenberger (red.), Existence (3–36). Northvale, NJ: Jason Aronson.
McDonald, M. J., Wong, P. T. P., Gingras, D. T. (2012). Meaning-in-life measures and development
of a brief version of the Personal Meaning Profile. W: P.T.P. Wong (red.), The human quest for
meaning: Theories, research, and applications (357–382). New York, NY: Routledge.
Morgan, J., Farsides, T. (2009). Measuring meaning in life.
Journal of Happiness Studies, 10
(2),
197–214.
Mullen, P. M., Smith, R. M., i Hill, E. W. (1993). Sense of coherence as a mediator of stress for
cancer patients and spouses.
Journal of Psychosocial Oncology, 11
(3), 23–46.
Nyamathi, A. M. (1993). Sense of coherence in minority women and the risk for HIV infection.
Public Health Nursing, 10
(3), 151–158.
Parnowski, T., Jernajczyk, W. (1977). Inwentarz Depresji Becka w ocenie nastroju osób zdrowych
i chorych na choroby afektywne.
Psychiatria Polska, 11
(4), 417–421.
Reker, G. T. (1997). The purpose-in-life test in an inmate population: An empirical investigation.
Journal of Clinical Psychology, 33
, 588–693.
Reker, G. T., Butler, B. (1990). Personal meaning, stress and health in older adults. Paper presen-
ted at the Canadian Association on Gerontology, Victoria, B. C., Canada.
Reker, G. T., Peacock, E. J. (1981). The life attitude profile (LAP): a multidimensional instrument
for assessing attitudes toward life.
Canadian Journal of Behavioral Science, 13
(3), 264–273.
Reker, G. T., Wong, P. T. P. (1988). Aging as an individual process: Toward a theory of personal
meaning. W: J.E. Birren i V.L. Bengston (Red.),
Emergent theories of aging
(214–246). New
York, NY: Springer.
130 Marlena Kossakowska, Piotr Kwiatek, Tomasz Stefaniak
Rosenberg, M. (1965).
Society and the adolescent self-image
. Princeton, NJ: Princeton University
Press.
Ryff, C. D. (1989). Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological
well-being.
Journal of Personality and Social Psychology, 57
, 1069–1081.
Ryff, C. D., Singer, B. H. (1998). The contours of positive human health.
Psychological Inquiry,
9
, 1–28.
Schnell, T., Becker, P. (2006). Personality and meaning in life. P
ersonality and Individual Diffe-
rences, 41
(1), 117–129.
Seligman, M. E. P. (2005). Prawdziwe szczęście. Psychologia pozytywna a urzeczywistnienie na-
szych możliwości trwałego spełnienia. Poznań: Media Rodzina.
Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A Visionary New Understanding of Happiness and Well-being.
New York: Free Press.
Seligman, M. E. P., Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive Psychology: An Introduction.
American
Psychologist, 55
, 5–14.
Shek, D. T. L. (1993). The Chinese purpose in life test and psychological wellbeing in Chinese
college students.
The International Forum for Logotherapy, 16
, 35–42.
Skrzypińska, K. (2002).
Pogląd na świat a poczucie sensu i zadowolenie z życia
. Kraków: Oficyna
Wydawnicza Impuls.
Steger, M. F. (2009). Meaning in life. W: S.J. Lopez, (red.),
Encyclopedia of positive psychology
(605–610). Oxford, UK: Wiley-Blackwell Publishing.
Steger, M. F., Frazier, P., Oishi, S., i Kaler, M. (2006). The Meaning in Life Questionnaire: Assessing
the presence of and search for meaning in life. Journal of Counseling Psychology,
53
, 80–93.
Steger, M. F., Kashdan, T. B. (2007). Stability and specificity of meaning in life and life satisfaction
over one year.
Journal of Happiness Studies, 8
, 161–179.
Steger, M. F., Kawabata, Y., Shimai, S. i Otake, K. (2008a). The meaningful life in Japan and the
United States: Levels and correlates of meaning in life.
Journal of Research in Personality, 42
,
660–678.
Steger, M F., Kashdan, T. B., Sullivan, B. A., Lorentz, D. (2008b). Understanding the search for
meaning in life: Personality, cognitive style, and the dynamic between seeking and experien-
cing meaning.
Journal of Personality, 76
, 199–228.
Steger, M. F., Oishi, S., Kashdan, T. B. (2009). Meaning in life across the life span: Levels and
correlates of meaning in life from emerging adulthood to older adulthood.
Journal of Positive
Psychology, 4
, 43–52.
Steger, M. F., Oishi, S., Kesibir, S. (2011). Is a life without meaning satisfying? The moderating
role of the search for meaning in satisfaction with life judgments.
Journal of Positive Psycho-
logy, 6
, 173–180.
Trzebińska, E. (2008). Psychologia pozytywna. Warszawa: PWN.
Westerhof, G. J., Bohlmeijer, E., Valenkamp, M. W. (2004). In search of meaning: A reminiscence
program for older persons.
Educational Gerontology, 30
(9), 751–766.
Wojciszke, B., Baryła, W. (2005). Skale do pomiaru nastroju i sześciu emocji. Czasopismo Psycho-
logiczne,
11
, 31–47.
Wong, P. T. P. (2012). Toward a dual-systems model of what makes life worth living. W: P.T.P.
Wong (red.), The human quest for meaning: Theories, research, and applications, (3-22). New
York: Routledge.
Wrześniewski, K. (1996). Pomiar radzenia sobie ze stresem – wybrane zagadnienia.
Promocja
Zdrowia, Nauki Społeczne i Medycyna, 3
(8–9), 34–46.
Yalom, I. D. (1980).
Existential psychotherapy
. New York, NY: Basic Books.
Zawadzki, B., Strelau, J., Szczepaniak, P., Śliwinska, M. (1998). Inwentarz osobowosci NEO-FFI
Costy i McCrae. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Życińska, J., Januszek, M. (2011). Test Sensu Życia (Purpose in Life Test, PIL) J.C. Crumbaugha
i L.T. Maholocka: analiza psychometryczna.
Czasopismo Psychologiczne, 1
.
Sens w życiu. Polska wersja kwestionariusza MLQ... 131
Marlena Kossakowska
Positive Psychology Center, University of Pennsylvania,
University of Social Sciences and Humanities, Faculty in Sopot
Piotr Kwiatek
Salesian Pontifical University, Rome, Italy
Tomasz Stefaniak
Chair of General, Endocrine and Transplant Surgery,
Medical University of Gdansk
Meaning in life. The Polish version of Meaning
in Life Questionnaire MLQ (PL)
The aim of this manuscript is to present basic concepts regarding meaning
in life (definitions, theoretical approaches, functions and methodological pro-
blems). It also reviews global tools which measure meaningfulness, and in par-
ticular it presents the results of the Polish language validation of the Meaning
in Life Questionnaire - MLQ (PL). The authors of the original MLQ (Steger et
al. 2006) define meaning in life as the declared sense made of, and significance
felt regarding, the nature of one’s being and existence. The MLQ consists of
two subscales: presence of, and search for, meaning in life. The study revealed
that the Polish MLQ is relatively a good tool for measuring meaning in life in
these domains. The reliability was demonstrated, but indices of confirmatory
analysis were rather poor. Convergent and discriminant validity allows us to
discuss what presence of, and the search for, meaning of life mean in Polish
and American culture. These two notions of meaning in life may be comple-
mentary or mutually exclusive, depending on culture and population.
Key words: MLQ, meaning in life, validation
... Ważną podstawą kształtowania się planów życiowych jest przyjęty system wartości (Czerwińska-Jasiewicz, 2015;Inhelder, Piaget, 1970;Kozielecki, 1975;Matusewicz, 1975;Mądrzycki, 2002;Nurmi, 1991;Nuttin, 1980;Zaleski, 1991). Stanowi on także punkt odniesienia przy ewaluacji podejmowanych wyborów, a zgodność realizowanych celów życiowych z cenionymi wartościami jest istotna dla osiągania przez jednostkę poczucia sensu w życiu (Kossakowska i in., 2013;Steger i in., 2006). Zatem przewidywanie, że w przyszłości uda się zbudować dorosłą strukturę życia bazującą na istotnych dla jednostki wartościach może mieć istotny charakter sensotwórczy. ...
... Sens życia jest zjawiskiem odnoszącym się do eudajmonistycznego sposobu rozumienia dobrostanuwchodzi on w skład wielowymiarowych koncepcji dobrego życia (Kossakowska i in., 2013) i odnosi się on do poszukiwania przez jednostkę sposobu życia, "które ma znaczenie i jest istotne dla jednostki, tj. warte przeżycia" (Kossakowska i in., 2013, s. 114). ...
... Natomiast poczucie sensu w życiu można określić jako stan samowiedzy o własnym sensie, celu (bądź znaczeniu) uzyskanym w życiu (Steger i in., 2006). Dla jednostki ważna jest świadomość posiadania celu zarówno w czasie obecnym, jak i potrzeba dążenia do niego, dlatego wskazuje się (Kossakowska i in., 2013;Steger i in., 2008) na aktualne poczucie sensu w życiu oraz na poszukiwanie sensu w życiu w przyszłości, czyli aktywność naznaczoną wytrwałością i intensywnością w ustanawianiu lub poszerzaniu wiedzy na temat znaczenia własnego życia (Steger i in., 2008). ...
Thesis
Full-text available
1) Aim of the research. The research problem was related to the role of prospective thinking for emerging adults’ development. The main subject of the study was the vision of one’s adult life, defined as the anticipation (Katra, 2008a), and, to be more precise, non-specific simulation of one’s future (Szpunar et al., 2014b). The main goals of the study were: a) explore the vision of one’s adult life in emerging adults, including describing its content, and structure and changes in this vision over time; b) investigating relations between the chosen factors and the vision of one’s adult life in emerging adults; c) verifying if these factors are predictors of changes in the vision on one’s adult life; d) analyzing relations between the characteristic of the vision of one’s adult life and identity development, and meaning in life; e) verifying if changes in this vision are related to changes in identity and meaning in life. 2) Material and method. This study was longitudinal. The second measurement was conducted 9-10 months after the first one. In the first measurement, 299 emerging adults aged 17 to 27 were recruited, and 177 of them also took part in the second part of the study. Due to the COVID-19 pandemic, data were gathered via the internet. Participants were asked to write about their predictions about their future, adult life. The adequately prepared judges coded these written answers. Data were gathered through standardized questionnaires (Dimension of Identity Development Scale [DIDS], Meaning in Life Questionnaire [MLQ], Portrait Values Questionnaire [PVQ-RR], Zimbardo Time Perspective Inventory [ZTPI], Future Time Perspective Questionnaire [FTPQ]) and extended sociodemographic survey. 3) Results. Results of the study indicate that emerging adults have moderately extended and detailed vision of their adult life. The most frequently represented (and mostly detailed described) aspects of life are work, intimate relationships, residence, and parenthood. The vision of one’s adult life seems to be stable over the last year of education in high school/ at university. The conducted analyses have revealed that vision of one’s adult life is at most moderately related to time perspective and life values. Additionally, various factors analyzed in this study seem not to be strong predictors of changes in the vision of one’s adult life. Another finding of this study is that forming a more extended and detailed vision of one’s adult life, stronger ease in recalling and describing it, and having a more positive emotional attitude toward it are related to having a more matured identity and higher meaning in life. Finally, it was observed that changes in the vision of one’s adult life (especially in the subjective attitude toward it) are related to changes in identity and meaning in life. 4) Conclusions. Many emerging adults can not predict their future, adult life, and developing its simulation. The vision of one’s adult life in emerging adults seems to be weakly related to life values, but in some aspects, it reflects stereotypes of gender roles. According to the findings of this study, it may be claimed that difficulties in developing the vision of one’s adult life may be the effect of poorly extended future time perspective, excessive focus on the present, and lack of engagement in identity development. Difficulties in achieving a matured identity may also 8 result from difficulties in developing the vision of one’s adult life. Gathered data indicate mutual relationships between the process of identity development and forming the vision of one’s adult life. The findings of this study shed light on the topic which was rarely explored before, which is forming the vision of one’s adult life—also concerning factors related to its development and the role of this vision for identity development and meaning in life. Results of this study may be applied to the youth’s mental health prevention, especially in the area of identity development.
... Na podstawie poprzednich badań dotyczących zdrowia psychicznego zakładaliśmy, że badane przez nas zmienne wyjaśniające wykażą współczynniki determinacji ze zmiennymi wyjaśnianymi na poziomie od 4 do 10% (np. Campbell i in., 1996;Kossakowska, Kwiatek, Stefaniak, 2013). Przy takich założeniach i przy współczynniku błędu nie przekraczającym 5% program G*Power (Faul, Erdfelder, Lang, Buchner, 2007) wskazał próbę od 124 do 319 osób jako wystarczającą do oszacowania tego rodzaju efektów. ...
... Własności psychometryczne polskiej wersji narzędzia (Kossakowska, Kwiatek, Stefaniak, 2013) są średnio zadowalające i odbiegają od wersji oryginalnej, jest to jednak związane najprawdopodobniej z różnicami kulturowymi. W populacji polskiej znajduje empiryczne potwierdzenie model teoretyczny, w którym możliwe jest współwystępowanie wymiaru poszukiwania sensu i obecności sensu. ...
... Na podstawie poprzednich badań dotyczących zdrowia psychicznego zakładaliśmy, że badane przez nas zmienne wyjaśniające wykażą współczynniki determinacji ze zmiennymi wyjaśnianymi na poziomie od 4 do 10% (np. Campbell i in., 1996;Kossakowska, Kwiatek, Stefaniak, 2013). Przy takich założeniach i przy współczynniku błędu nie przekraczającym 5% program G*Power (Faul, Erdfelder, Lang, Buchner, 2007) wskazał próbę od 124 do 319 osób jako wystarczającą do oszacowania tego rodzaju efektów. ...
... Własności psychometryczne polskiej wersji narzędzia (Kossakowska, Kwiatek, Stefaniak, 2013) są średnio zadowalające i odbiegają od wersji oryginalnej, jest to jednak związane najprawdopodobniej z różnicami kulturowymi. W populacji polskiej znajduje empiryczne potwierdzenie model teoretyczny, w którym możliwe jest współwystępowanie wymiaru poszukiwania sensu i obecności sensu. ...
... Meaning in life. The Meaning in Life Questionnaire (MLQ; Steger et al ., 2006; Polish adaptation by Kossakowska et al ., 2013) measures the presence of meaning in life (MLQ-Presence) and search for meaning in life (MLQ-Search) . Participants responded to 10 items using 7-point end-defined scale ranging from 1 (absolutely untrue) to 7 (absolutely true), with higher scores on this scale indicating a stronger sense of personal meaning in life or a stronger sense of searching for meaning . ...
Article
Full-text available
Narrative identity allows various experiences to be integrated and incorporated into the concept of the self. Recent studies indicate that being aware of developing the story about the self that brings cohesion and meaning may be adaptive. This paper presents preliminary findings across three studies (two quantitative methods and one mixed) aimed at exploring the phenomenon of awareness of narrative identity in terms of its relations to other aspects of narrative identity and meaning-making (meaning in life, self-esteem, and post-traumatic growth). The total number of participants in all studies was 840 (N 1 = 254, N 2 = 424, N 3 = 162). The results indicate that stronger awareness of narrative identity is related to higher self-narrative inclination and reflection and may be adaptive in terms of meaning-making and coping with traumatic events. People who were more aware of a narrative identity produced Kamil Janowicz, https://orcid .org/0000-0002-6193-5331; Emilia Soroko, https://orcid .org/0000-0003-3527-1698; David J. Hallford, https://orcid .org/0000-0003-1093-8345. We thank Aleksandra Berndt for helping collect data for Study 3 and the team of researchers involved in project "Do self-narrative diary interventions during COVID-19 pandemic improve mental health?" (Michał Dolczewski, Paweł Kleka, Maciej Borzyszkowski, Apolonia Borzęcka), who enabled us to collect data for Study 2. We also thank Jorge Ricarte whose comments on the previous version of the text were very helpful .
... The Presence subscale of the Meaning in Life Questionnaire [30], adapted into Polish by Kossakowska et al. [31], was used to assess the degree to which the participants perceived their current lives as meaningful. The measure consists of 5 items (e.g., "My life has a clear sense of purpose") rated on a 7-point Likert scale (1 = absolutely untrue to 7 = absolutely true). ...
Article
Full-text available
(1) Background: Previous research revealed that increased loneliness resulted in decreased meaning in life (MIL). Little is known, however, about the underlying mechanisms of this relationship. The aim of the study was to determine if the set of positive evaluations of oneself, one’s life, and one’s future discussed by Caprara as positive orientation (POS) was a mediator between loneliness and MIL. (2) Methods: A sample of 304 Polish participants aged 19–45 (M = 25.61 years, SD = 6.1) completed the De Jong Gierveld Loneliness Scale, the Presence subscale of the Meaning in Life Questionnaire, and the Positivity Scale. (3) Results: The study showed that loneliness was negatively associated with POS and MIL, while POS and MIL were positively correlated with each other. It also turned out that POS partially mediated the relationship between loneliness and MIL. (4) Conclusions: The results suggest that, by inhibiting POS, loneliness makes it difficult to perceive life as meaningful. The interrelationships between loneliness, POS, and MIL are discussed in light of the evolutionary theory of loneliness.
... The MLQ [56] is a nine-item scale with two subscales: presence of meaning in life (Cronbach's α = 0.86) and search for meaning in life (Cronbach's α = 0.72). The Polish adaptation was presented in [57]. Responses are rated on a seven-point Likert scale ranging from 1 (absolutely true) to 7 (absolutely untrue). ...
Article
Full-text available
The aim of the study was to analyze the wellbeing profiles in a group of Polish mountain hikers. The study involved 242 young people (M = 23.50; SD = 4.40) who completed various wellbeing scales: The Oxford Happiness Questionnaire (OHQ), Meaning of Life Questionnaire (MLQ), Positive and Negative Affect Scale (PANAS), Time Satisfaction Scale (TSS), Hope Scale, General Self-Efficiency Scale, Ego Resiliency Scale, Revised Life Orientation Test (LOT-R), and Adventure-Seeking Behavior Scale. Cluster analyses revealed two types of mountain hikers: hard adventure hikers and soft adventure hikers, with different profiles of subjective wellbeing. Hard adventure hikers most often revealed high levels of life satisfaction, control of life, meaning of life, and positive emotions, along with low levels of negative emotions. Moreover, these hikers revealed high levels of satisfaction in various time perspectives (past, present, and future) and a high level of psychological capital. On the other hand, soft adventure hikers most often revealed an average level of satisfaction with life, control of life, and positive emotions, average satisfaction in the past and present time perspective, and average levels of psychological capital. Soft adventure hikers also revealed higher levels of negative emotions and satisfaction in the future time perspective. The present research indicated that mountain hikers are not a homogenous group. The profiles of wellbeing in the hikers varied depending on the type of stimulating behavior in a natural environment.
Article
Full-text available
Many researchers have demonstrated the relationship of religiosity with dimensions of mental health such as searching for meaning in life, the presence of meaning in life, and life satisfaction. Hence, this study attempts to link such aspects of religiosity with the experience of the presence and/or absence of God with the search for and presence of meaning in life and satisfaction with life among a group of Polish women who have experienced a stillbirth in the past five years. The study included 64 women who lost a baby through stillbirth after the 22nd week of gestation. All the women were born into Christian families and declared themselves to be Christians and actively practicing their faith. Women’s ages ranged from 29 to 47 years. The research results showed that the experience of God’s presence and absence have a positive and significant relationship with the search for meaning in life and the presence of meaning in life, as well as with the satisfaction with life in the lives of women after stillbirth. The strongest relationship was between the presence of meaning in life and life satisfaction (r = .72; p < .01), God’s presence and life satisfaction (r = .66; p < .01), as well as the presence of meaning in life and the search for meaning in life (r = .57; p < .01). The structural equation model showed that the experience of God’s presence and God’s absence have a significant, direct impact on the search for meaning in life and the presence of meaning in life, and the satisfaction with life. These also have an indirect impact on the satisfaction with life in the lives of women who have lost a child to stillbirth.
Thesis
Full-text available
Obecny model rozwoju, czyli ścieżki osiągania dobrobytu, doprowadził nas do kryzysu klimatyczno-ekologicznego na bezprecedensową skalę. Skutki tego kryzysu odczuwane są także w Polsce, szczególnie dotkliwie za sprawą smogu. Na gruncie ekonomii podejmowane są próby silniejszego włączenia środowiska naturalnego do koncepcji rozwoju, równolegle rozwijają się ujęcia dobrobytu alternatywne wobec tradycyjnych mierników dochodu. Jednak badania nad korelatami poszerzonego ujęcia dobrobytu rzadko biorą pod uwagę czynniki ze sfery środowiskowej. Niniejsza praca wpisuje się w tę lukę, dążąc do zbadania związku między różnie ujmowanym dobrobytem a przestrzennie określonymi środowiskowymi efektami zewnętrznymi rozwoju, na przykładzie zanieczyszczenia powietrza w regionie metropolitalnym Warszawy. Umiejscowienie analizy na poziomie lokalnym osadza problem kosztów środowiskowych w kontekście przemian przestrzennych miasta i wsi, w tym zwłaszcza suburbanizacji. Badanie rozpoczynam od usystematyzowania roli środowiska w trzech ujęciach dobrobytu, tj. ekonomicznym, społecznym oraz subiektywnym. Pozwala to zidentyfikować koncepcje i teorie opisujące oczekiwaną relację danego ujęcia dobrobytu z degradacją środowiska, tj. hipotezę Środowiskowej Krzywej Kuznetsa, koncepcję sprawiedliwości ekologicznej oraz dorobek ekonomii szczęścia. Drugim fundamentem badania jest kompleksowa analiza zanieczyszczenia powietrza – w oparciu o schemat DPSIR uzasadniam, że jest to kluczowe wyzwanie cywilizacyjne dla Polski, mające charakter problemu splątanego. W części empirycznej badania opieram się na zaawansowanych technikach statystycznych, by prześledzić kształt relacji między zanieczyszczeniem powietrza i poszczególnymi ujęciami dobrobytu. Wykorzystując model regresji przestrzennej wskazuję, że na szczeblu gmin woj. mazowieckiego wzrost dobrobytu społecznego i ekonomicznego napędza zanieczyszczenie powietrza, choć w przypadku miary ekonomicznego dobrobytu rysuje się próg, powyżej którego ten negatywny wpływ zanika. Na tle badanego regionu zaznacza się relatywnie korzystna pozycja strefy pery-miejskiej, potwierdzając znaczenie walorów środowiska dla suburbanizacji. W dalszej części, wykorzystując autorskie badanie zrealizowane w Warszawie wykazuję negatywny wpływ krótkookresowych wahań poziomu zanieczyszczenia powietrza oraz postrzeganej jakości powietrza na deklarowane przez respondentów zadowolenie z życia. Uzyskane wyniki potwierdzają, że zależnie od przyjętego modelu dobrobytu, różne będą konsekwencje rozwoju dla środowiska. W kontekście wyzwania zrównoważonego rozwoju, szczególne znaczenie zyskuje subiektywna koncepcja dobrobytu. Pozwala ona bowiem przełamać dotychczasową separację sfery społecznej i środowiskowej, wykazując, jak degradacja środowiska – faktyczna i postrzegana – umniejsza poziom odczuwanego dobrobytu.
Article
Full-text available
The Meaning in Life Questionnaire (MLQ) is a popular tool to measure the presence of and one’s search for meaning in life. Although the validity of the MLQ has been verified in previous studies, the evidence from longitudinal measurement invariance (LMI) of the MLQ is still lacking. The current study aimed to examine the LMI of the MLQ in a sample of Chinese college students (N = 328) at a 1-year interval. Multigroup confirmatory factor analysis (MCFA) was used to examine the LMI of the MLQ over four time points (over the course of 1 year). Results indicate that the MLQ has strict longitudinal invariance across 1-year in Chinese college students, and the latent means difference of MLQ-P is not significant differences across time, while the latent means difference of MLQ-S show significant differences between Time 1 and the other time points. Moreover, the internal consistency reliabilities (e.g., alpha and omega) of the MLQ scores were acceptable at all four time points, and the stability coefficients across time were moderate. These findings provide preliminary evidence that the MLQ has satisfactory longitudinal properties in Chinese college students.
Article
Sense of Meaning in Life among College Students The aim of the study was to examine the strength of the sense of meaning in life among students and to check its relationship with professed values and goals, as well as to indicate which values are most important for students. The results are based on the author’s study of 250 students of Kraków’s universities, carried out due to pandemic conditions by means of an online questionnaire. The majority of the respondents demonstrated an average strength of the sense of meaning in life and the most frequently indicated most important values for them were health, love and independence. The strongest correlations with the sense of meaning in life were friendship, love and family, and somewhat weaker correlations were religious faith and richness of experiences. People with a clear purpose in life had a stronger sense of meaning in life.
Article
Full-text available
Viktor E. Frankl, (1905–1997), was Professor of Neurology and Psychiatry at the University of Vienna Medical School. For 25 years he was head of the Vienna Neurological Policlinic. His Logotherapy/Existential Analysis came to be known as the „Third Vienna School of Psychotherapy”. Frankl received the degrees of Doctor of Medicine and Doctor of Philosophy from the University of Vienna. During World War II he spent three years at Theresienstadt, Auschwitz, Kaufering III and Türkheim. He held professorships at Harvard, Stanford, Dallas, and Pittsburgh, and was Distinguished Professor of Logotherapy at the U.S. International University in San Diego, California. Frankl has given lectures at 209 universities on all 5 continents. His first article was published in 1924 in the International Journal of Psychoanalysis at the invitation of S. Freud. Frankl’s 32 books were translated into 31 languages. His book Man’s Search for Meaning has sold millions of copies and has been listed among „the ten most influential books in America”. Through four decades Dr. Frankl made innumerable lecture tours throughout the world. He received honorary degrees from 29 universities in Europe, the Americas, Africa and Asia. He held numerous awards, among them the Oskar Pfister Award of the American Psychiatric Association and an Honorary Membership of the Austrian Academy of Sciences, and Medicus Magnus Medal and International Golden Star „Merit for Humanism” (Polish Academy of Medicine, 1997). His thoughts had an impact on the development of human psychology in Poland. Most known followers of his theory are K. Popielski of Lublin and M. Wolicki of Wrocław. Frankl is the originator of the school of psychotherapy known as logotherapy, or existential analysis. Harvard’s eminent psychologist, the late Gordon W. Allport, called logotherapy “the most significant psychological movement of our day”. Logotherapy offers a potent weapon against the general malaise that gives rise to depression, despair, and addiction: the existential vacuum. Drawing upon his many years of professional practice and the concentration-camp experiences that helped shape his views, Viktor Frankl outlines such invaluable therapeutic techniques as inversion of intention, dereflection, and the use of paradox and parable, in addition to traditional analysis and drug therapy. Logotherapy and Existential Analysis has been internationally recognized for decades as an empirically supported humanistic school of psychotherapy. Evidence for the growing significance of logotherapy includes institutes, societies and professorships in many countries of the world, as well as conferences and publications. The interconnected theory of Logotherapy and Existential Analysis has been internationally recognized for decades as an empirically supported humanistic school of psychotherapy.
Article
Full-text available
Globalną samoocenę zwykle definiuje się jako stosunek do własnej osoby. Skala Samooceny M. Rosenberga jest jedną z najczęściej stosowanych w świecie metod pomiaru ogólnej samooceny. W artykule przedstawiono jej polską psychometryczną adaptację. Badania prowadzone na różnych grupach wykazały, że polska wersja metody jest narzędziem rzetelnym (alfa Cronbacha = 0,81–0,83), o potwierdzonej trafności teoretycznej.
Article
The questionnaire NEO-FFI was correlated with two different meaningfulness measures: Reker's Personal Meaning Index (PMI) and Halama's Life Meaningfulness Scale (LMS). NEO-FFI and PMI were administered to two groups of subjects: university students (N = 82, mean age 21.13) and elderly people (N = 107, mean age 62.20), and NEO-FFI together with LMS was administered to two groups of similar age (N = 149, mean age 21.56, N = 67, mean age 57.3). Correlation coefficients for extraversion and meaningfulness ranged from 0.29 to 0.42, and for neuroticism and meaningfulness from -0.39 to -0.60. A close relationship was also identified between meaningfulness and conscientiousness (correlations from 0.31 to 0.57). Small but significant correlations of individual dimensions of meaningfulness measures with openness in the sample of the elderly, and with agreeableness in the sample of university students were also found.