BookPDF Available

Inwestorzy zagraniczni w 2011 roku. Ocena małopolskiego rynku pracy przez inwestorów zagranicznych

Authors:
2 | S t r o n a
Raport przygotował zespół Zakładu Rozwoju Regionalnego Instytutu Geografii i Gospodarki
Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego w składzie:
Bolesław Domański (konsultacje merytoryczne), Jarosław Działek, Krzysztof Gwosdz, Wojciech
Biernacki (AWF Kraków), Marek Ciechowski, Piotr Dawidko, Adam Górka, Robert Guzik, Arkadiusz
Kocaj, Łukasz Kowalski (ZGLOiR), Anna Łobodzińska (ZGLOiR), Grzegorz Micek, Agata Pisarek
(ZGLOiR), Agnieszka Sobala-Gwosdz (PWSTE w Jarosławiu), Łukasz Sykała
ryciny: Arkadiusz Kocaj
recenzja: dr hab. Michał Paszkowski
Redakcja: Jarosław Działek i Krzysztof Gwosdz
Małopolskie Obserwatorium Gospodarki
Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego
Departament Polityki Regionalnej
ul. Basztowa 22, 31-156 Kraków
Adres do korespondencji:
30-552 Kraków, ul. Wielicka 72
(012) 63 03 368, (012) 63 03 558
e-mail: gospodarka@umwm.pl
www.mog.malopolska.pl
Copyright © Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego, Kraków 2012.
Kopiowanie i rozpowszechnianie może być dokonane z podaniem źródła.
Publikacja jest dystrybuowana bezpłatnie.
Kraków 2012
3 | S t r o n a
Spis treści
Spis treści ____________________________________________________________________ 3
1. Cel i zakres opracowania ______________________________________________________ 4
2. Wielkość i struktura inwestycji _________________________________________________ 7
Napływ inwestycji _________________________________________________________________ 7
Struktura inwestycji według typu nakładów ____________________________________________ 8
Demografia firm z udziałem kapitału zagranicznego ____________________________________ 10
Zaawansowanie technologiczne firm z kapitałem zagranicznym ___________________________ 11
Główni inwestorzy _______________________________________________________________ 12
3. Struktura branżowa inwestycji ________________________________________________ 15
Przemysł _______________________________________________________________________ 16
Budownictwo ___________________________________________________________________ 22
Handel ________________________________________________________________________ 25
Usługi _________________________________________________________________________ 27
4. Kraje pochodzenia kapitału __________________________________________________ 34
5. Rozmieszczenie inwestycji zagranicznych _______________________________________ 42
5. Inwestorzy zagraniczni na małopolskim rynku pracy _____________________________ 51
Zatrudnienie w firmach z kapitałem zagranicznym _____________________________________ 51
Zatrudnienie według sekcji PKD ____________________________________________________ 53
Firmy zagraniczne na lokalnych rynkach pracy ________________________________________ 59
Zatrudnienie w nowych zakładach __________________________________________________ 62
Najwięksi pracodawcy ____________________________________________________________ 63
Bilans miejsc pracy i zwolnienia grupowe ____________________________________________ 64
Jakość miejsc pracy ______________________________________________________________ 68
Ocena małopolskiego rynku pracy przez inwestorów zagranicznych ________________________ 70
6. Inwestycje realizowane w 2012 roku i planowane _________________________________ 77
Przemysł i budownictwo ___________________________________________________________ 77
Handel ________________________________________________________________________ 79
Usługi _________________________________________________________________________ 79
Kierunki rozwoju działalności inwestorów w województwie małopolskim ____________________ 81
7. Wnioski ___________________________________________________________________ 83
Bibliografia __________________________________________________________________ 87
Spis tabel ____________________________________________________________________ 88
Spis rycin ____________________________________________________________________ 89
Załącznik 1. Najwięksi inwestorzy zagraniczni w województwie małopolskim w latach
1989-2011 _________________________________________________________ 95
Załącznik 2. Lista największych inwestorów zagranicznych w województwie małopolskim
w 2011 roku ______________________________________________________ 107
Załącznik 3. Inwestycje zagraniczne realizowane lub planowane na terenie województwa
małopolskiego po 2011 roku _________________________________________ 112
4 | S t r o n a
Cel i zakres opracowania
Celem badań, których wyniki zawarto w niniejszym raporcie, było określenie wielkości
i struktury bezpośrednich inwestycji zagranicznych na terenie województwa małopolskiego w 2011
roku oraz planowanych na 2012 rok inwestycji zagranicznych wraz z opracowaną na tej podstawie
prognozą wartości bezpośrednich inwestycji dla 2012 roku. W ramach badania została dokonana
charakterystyka małopolskiego rynku pracy pod względem obecności i oddziaływania na niego
inwestorów zagranicznych, a także ocena tego rynku przez inwestorów zagranicznych działających
na terenie województwa małopolskiego. Wartości inwestycji i zatrudnienia dla 2011 roku
odniesiono do tendencji, jakie obserwowano w napływie bezpośrednich inwestycji do małopolski
w całym okresie 1989-2011.
Przedmiotem zainteresowania badań bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ; foreign
direct investment, FDI), czyli przedsięwzięcia, które wiążą się z dążeniem zagranicznego inwestora
do uzyskania trwałego dochodu przez efektywny wpływ na decyzje miejscowego przedsiębiorstwa.
Jako miarę owego oddziaływania przyjęto posiadanie przez inwestora co najmniej 10% udziału
w kapitale akcyjnym / zakładowym spółki.
Badanie uwzględnia spółki z kapitałem zagranicznym zarejestrowane w województwie
małopolskim, a także podmioty zagraniczne posiadające siedzibę w innym regionie, prowadzące
jednak działalność na terenie Małopolski. Analiza obejmuje zlokalizowane w województwie
małopolskim spółki zależne firm z większościowym udziałem zagranicznym, a także oddziały / filie
spółek, w których podmioty zagraniczne były udziałowcem mniejszościowym (co najmniej 10%)
i które spełniały co najmniej jeden warunek na koniec 2011 roku:
zatrudnienie w spółce w Małopolsce wyniosło co najmniej 50 osób,
poniesione nakłady inwestycyjne w wysokości co najmniej 1 mln USD.
Analizie poddano następujące cechy inwestycji:
rodzaj działalności, który określano zgodnie z Polską Klasyfikacją Działalności (PKD
2007) na poziomie sekcji i działów,
kraj pochodzenia inwestora, przy czym przyjmowano państwo będące rzeczywistym
źródłem kapitału, a nie kraj rejestracji spółki nadrzędnej wobec polskiej filii,
typ inwestycji w podziale na: prywatyzacje, nakłady na obiekty budowane od podstaw
(greenfield), przejęcia firm prywatnych, dodatkowe nakłady w firmach wcześniej
przejętych lub sprywatyzowanych,
5 | S t r o n a
miejsce prowadzenia działalności w województwie małopolskim. Przyjęto metodę
zakładową, tzn. lokalizacja inwestycji według faktycznego miejsca poniesionych
nakładów, a nie siedziby firmy. Analizy prowadzono przede wszystkim na poziomie
powiatowym, który w przybliżeniu odpowiada lokalnym rynkom pracy.
struktura wielkościowa inwestycji i przedsiębiorstw, mierzona nakładami
udziałowców zagranicznych i liczbą zatrudnionych osób.
poziom technologiczny nowych przedsięwzięć (greenfield) określony zgodnie
ze standardem biura statystycznego Unii Europejskiej (Eurostat).
Podstawową miarą aktywności kapitału zagranicznego jest wielkość nakładów wyrażona
w dolarach amerykańskich (USD). Innymi używanymi miernikami są liczba pracowników oraz
liczba spółek z udziałem kapitału zagranicznego.
W realizacji badania przyjęto podstawową zasadę pozyskiwania możliwie jak największej
ilości danych bezpośrednio od przedsiębiorstw (inwestorów), a dopiero w przypadku niemożności
spełnienia tej zasady opieranie się na danych wtórnych. Do 325 podmiotów zwrócono się z ankietą
telefoniczną i internetową. Uzyskano 65 wypełnionych kwestionariuszy. Pozyskano ponadto 82
roczne sprawozdania finansowe firm lub sprawozdania zarządu z działalności w 2011 roku.
Przeprowadzano równocześnie kwerendy prasy codziennej i specjalistycznej, newsletterów
branżowych oraz baz danych, m.in. HBI Bonnier, rejestru REGON, Krajowego Rejestru Sądowego,
Listy Największych Inwestorów Zagranicznych w Polsce (Lista 2012) prowadzonej przez PAIiIZ,
Wykaz transakcji zawartych w spółkach z udziałem Skarbu Państwa, w których nastąpiło zbycie
akcji / udziałów oraz list beneficjentów funduszy unijnych.
Wiele firm, które udostępniło informacje, zastrzegło sobie prawo nieudostępniania do
wiadomości publicznej ujawnionych danych indywidualnych o wielkości nakładów. Informacje
takie wykorzystano jedynie w zbiorczych zestawieniach statystycznych. Przytaczane w tekście
przybliżone wartości inwestycji dla pojedynczych firm opierają się w tym przypadku na publicznie
dostępnych źródłach, np. rocznych raportach finansowych publikowanych w Monitorze Polski B,
prasie specjalistycznej, komunikatach firm dla mediów, itd.
Opracowanie składa się z ośmiu rozdziałów. Na początek przedstawiono cele i zakres
opracowania. W kolejnym rozdziale poddano analizie najważniejsze informacje dotyczące
wielkości i struktur napływu kapitału zagranicznego do województwa małopolskiego w 2011 roku
na tle całego okresu 1989-2011. Następnie szczegółowo omówiono strukturę branżową inwestycji,
przy czym w indywidualnej charakterystyce inwestorów skoncentrowano się na przedsięwzięciach
mających miejsce w 2011 roku. Następne rozdziały raportu poświęcono pochodzeniu kapitału
według krajów (rozdział 3.) i rozmieszczeniu inwestycji w regionie (rozdział 4.) Problematykę
6 | S t r o n a
dotyczącą rynku pracy omówiono w rozdziale 5., który jest najobszerniejszą częścią opracowania.
Inwestycjom realizowanym po 31 grudnia 2008 i planowanym poświęcony jest rozdział 6, gdzie
zawarto także wyniki badań kierunków rozwoju działalności inwestorów w województwie
małopolskim. Raport kończy syntetyczna prezentacja najważniejszych zaobserwowanych
prawidłowości dotyczących inwestycji zagranicznych na terenie Małopolski w 2011 roku.
Załączniki obejmują listę największych inwestorów zagranicznych w województwie
w latach 1989-2011, listę inwestorów, którzy zaangażowali na terenie Małopolski w 2011 roku co
najmniej 1 mln USD, informacje o inwestycjach realizowanych lub planowanych do realizacji po
2011 roku oraz statystyczne zestawienie ważniejszych danych dotyczących aktywności inwestorów
zagranicznych w 2011 roku w euro (EUR).
Wnikliwy czytelnik zwróci uwagę, że w porównaniu z raportami przygotowanymi w latach
ubiegłych, obecny tekst nie zawiera analizy czynników i barier w przyciąganiu inwestycji
zagranicznych do regionu. Problematyce tej poświęcony jest osobny, obszerny raport pt. Klimat
inwestycyjny w województwie małopolskim, który ukaże się równolegle z niniejszą publikacją.
W raporcie zamiennie używane są określenia województwo małopolskie i Małopolska.
Termin region o ile nie zaznaczono wyraźnie inaczej – odnosi się do województwa małopolskiego
w jego obecnych granicach.
Autorzy pragną złożyć wyrazy wdzięczności i podziękowania wszystkim przedstawicielom
firm i instytucji, którzy zechcieli wziąć udział w badaniu i poświęcili swój czas na przygotowanie
danych na potrzeby niniejszego opracowania.
7 | S t r o n a
2. Wielkość i struktura inwestycji
Napływ inwestycji
Bezpośrednie inwestycje zagraniczne zrealizowane w Małopolsce w latach 1989-2011
osiągnęły wielkość 15,2 mld USD. Udział województwa w nakładach zrealizowanych na terenie
Polski w tym okresie wyniósł 7,7%, jest on zatem nieco wyższy niż rola regionu w tworzeniu
produktu krajowego brutto (7,4%). Wysokość skumulowanych nakładów w województwie
osiągnęła 4 539 USD na jednego mieszkańca, nieco mniej niż analogiczna wartość dla całego kraju
(5 136 USD).
W samym 2011 roku inwestycje zagraniczne wyniosły 1 107 mln USD, a więc były wyższe
o ponad 1/3 w porównaniu do roku wcześniejszego (rys. 1). Dynamika wzrostu inwestycji
w Małopolsce była bardzo zbliżona do tej, jaka miała miejsce w skali ogólnopolskiej
(odpowiednio 34,5% i 36,0%).
Rys. 1. Wartość inwestycji zagranicznych w województwie małopolskim do końca 2011 roku
* prognoza oszacowana na podstawie zebranych danych dla inwestycji w 2012 roku
Źródło: badania własne.
Długoletni trend napływu inwestycji zagranicznych do regionu jest również podobny do
trendu ogólnokrajowego (rys. 2), co podkreśla rolę ogólnej koniunktury gospodarczej
w kształtowaniu poziomu przepływu kapitału zagranicznego. Główną różnicą między Polską
a Małopolską w ostatniej dekadzie jest roczne przesunięcie punktu minimum i maksimum.
O ile najwyższe wartości inwestycji w kraju po wstąpieniu Polski do UE miały miejsce w 2007
567 612
933
654 622 615 650 672 753
1530 1462
2045
1206
823
1107 1150
0
2000
4000
6000
8000
10000
12000
14000
16000
0
200
400
600
800
1000
1200
1400
1600
1800
2000
2200
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012*
Skumulowana wartość inwestycji [mln USD]
Roczna wartość inwestycji [mln USD]
roczna wartość inwestycji
skumulowana wartość inwestycji
8 | S t r o n a
roku (ostatni rok dobrej koniunktury światowej), to w Małopolsce nakłady kapitału zagranicznego
historyczne maksimum osiągnęły rok później. Taka sama sytuacja wystąpiła w przypadku wartości
minimalnych. Trend spadkowy został przełamany w Polsce w 2009 roku, podczas gdy
w województwie małopolskim najmniejsze inwestycje po akcesji do UE miały miejsce w 2010
roku. Tym samym dopiero w 2011 roku doszło do odwrócenia trendu corocznego zmniejszania się
wartości inwestycji obserwowanego w latach 2008-2010. Wyższą w stosunku do średniej Polski
amplitudę nakładów kapitałowych w Małopolsce w ostatnich pięciu latach można łatwo wyjaśnić
różnicą wielkości gospodarki regionalnej i krajowej.
Rys. 2. Dynamika napływu kapitału zagranicznego do województwa małopolskiego na tle Polski
Źródło: dane dla województwa małopolskiego na podstawie badań własnych, dane dla Polski za PAIiIZ (do
2004 roku) i NBP (od 2005 roku).
Struktura inwestycji według typu nakładów
W całym okresie 1989-2011 kapitał inwestowano najczęściej w uruchamianie nowych
zakładów (greenfield) oraz ich późniejszą rozbudowę. 1/3 wartości nakładów związana była
z przejęciami firm prywatnych, nieco ponad 1/10 strumienia kapitału przypadła na prywatyzację.
Dodatkowe nakłady we wcześniej przejętych lub sprywatyzowanych firmach sięgają blisko 1/5
całkowitej wielkości inwestycji w regionie. Struktura nakładów w 2011 roku odpowiadała
wieloletniemu schematowi w odniesieniu do inwestycji greenfield i dodatkowych nakładów
w firmach wcześniej przejętych lub sprywatyzowanych. Wyraźnie wyższa była natomiast rola fuzji
i przejęć, znikoma prywatyzacji (rys. 3). Trzeba nadmienić, że wśród inwestycji greenfield na
obiekty nowododane lub będące w realizacji w 2011 roku przypada 257 mln USD (60%), zaś
pozostałe środki dotyczyły nakładów na obiekty tego typu zrealizowane w latach wcześniejszych.
0
50
100
150
200
250
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Wskaźnik dynamiki
Polska (średnia 1997-2011= 100)
Małopolska (średnia 1997-2011 = 100)
9 | S t r o n a
Rys. 3. Nakłady inwestorów zagranicznych w latach 1989-2011 i w 2011 roku wg typu nakładów
Źródło: badania własne.
Rys. 4. Dynamika nakładów w latach 2007-2011 według typu nakładów
Źródło: badania własne.
Dekompozycja wielkości nakładów na poszczególne typy inwestycji dokonana dla ostatnich
5 lat ujawnia interesujące prawidłowości (rys. 4). Największa zmienność wielkości inwestycji
występuje w przypadku przejęć i fuzji. Jest to zrozumiałe, zważywszy na silną zależność
wielkości wolnego kapitału od globalnej koniunktury. To ten typ inwestycji odpowiada za
wzrost wielkości nakładów w województwie w 2011 roku w stosunku do roku poprzedniego.
Prywatyzacje cechuje trend wygasający i w ostatnich dwóch latach nie mają one praktycznie
żadnego znaczenia. Stabilne natomiast nakłady w nowe przedsięwzięcia oraz rozbudowę
0
200
400
600
800
1000
2007 2008 2009 2010 2011
fuzje i przejęcia
greenfield
dodatkowe nakłady
prywatyzacje
10 | S t r o n a
wcześniej przejętych i sprywatyzowanych zakładów. Nakłady na greenfield w ostatnich dwóch
latach kształtują się na poziomie 400 mln USD, co oznacza, że wróciły one do wysokości z 2007
roku, po przejściowym dużym wzroście w latach 2008-2009. Natomiast inwestycje w rozbudowę
zakładów wcześniej przejętych lub sprywatyzowanych od 2008 roku utrzymują się na poziomie
nieco ponad 200 mln USD.
Demografia firm z udziałem kapitału zagranicznego
Na koniec 2011 roku w Małopolsce zarejestrowanych było 3 921 spółek z udziałem kapitału
zagranicznego, czyli 5,5% tego typu podmiotów obecnych w Polsce. W porównaniu z latami 2009
i 2010 widoczna jest wyższa aktywność inwestorów w zakładaniu nowych podmiotów, co ilustruje
wzrost stopy wejścia brutto (czyli liczby nowozakładanych firm w stosunku do firm ogółem). Na tle
ogólnokrajowym systematycznie rośnie rola województwa w zakresie liczby zarejestrowanych firm
(tab. 1 3). Z racji stosunkowo dużej liczby wyrejestrowań firm w 2011 roku stopa wejścia netto
pozostaje na poziomie około 4%, czyli wyraźnie niższym niż w rekordowych latach 2006-2007.
Tab. 1. Przedsiębiorstwa z udziałem kapitału zagranicznego zarejestrowane w Małopolsce
Liczba spółek
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
zarejestrowanych w REGON
2 694
2 987
3 240
3 394
3 565
3 736
3 921
składających roczne
sprawozdanie
920
1 092
1 110
1 251
1 381
1 471
b.d.
nowo zarejestrowanych
217
293
273
210
186
193
226
wyrejestrowanych
30
25
27
76
42
25
69
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych statystycznych BDL GUS.
Tab. 2. Wskaźniki demografii firm z udziałem kapitału zagranicznego w Małopolsce
Wskaźniki demografii firm
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
stopa wejścia brutto [w %]
8,6
10,9
9,1
6,5
5,5
5,4
6,0
stopa wyjścia brutto [w %]
1,2
0,9
0,9
2,3
1,2
0,7
1,8
stopa wejścia netto [w %]
7,4
9,9
8,2
4,1
4,2
4,7
4,2
Uwaga:
stopa wejścia brutto to stosunek liczby przedsiębiorstw, które rozpoczęły działalność w roku t, do liczby jednostek
funkcjonujących według stanu na koniec roku poprzedzającego (t-1),
stopa wyjścia brutto to stosunek liczby przedsiębiorstw, które zakończyły działalność w roku t, do liczby jednostek
funkcjonujących według stanu na koniec roku poprzedzającego (r-1),
stopa wejścia netto to różnica między jednostkami, które rozpoczęły działalność w danym roku, a tymi które ją
zakończyły, odniesiona do liczby jednostek funkcjonujących według stanu na koniec roku
poprzedzającego (t-1), (zob. Rogowski, Socha, 2005).
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych statystycznych BDL GUS.
11 | S t r o n a
Tab. 3. Charakterystyka dynamiki liczby firm zarejestrowanych w Małopolsce na tle kraju
Udział województwa
małopolskiego w Polsce
[w %]
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
zarejestrowanych w REGON
5,0
5,2
5,3
5,3
5,4
5,5
5,5
składająca roczne
sprawozdanie
5,5
6,1
6,0
5,9
6,2
6,4
b.d.
nowo zarejestrowanych
6,5
7,7
6,8
6,3
7,3
6,4
6,9
wyrejestrowanych
5,2
4,7
5,2
5,7
6,0
3,2
5,8
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych statystycznych BDL GUS.
Struktura wielkościowa podmiotów z udziałem kapitału zagranicznego zarejestrowanych
w Małopolsce, w porównaniu z sytuacją w kraju, jest dosyć specyficzna. Region zajmuje drugie
miejsce w Polsce pod względem udziału mikrofirm, tj. podmiotów zatrudniających mniej niż 10
osób (67%), których odsetek jest tu o 4 punkty procentowe większy. Udział firm małych (10 49
zatrudnionych) jest na poziomie równym średniej krajowej (19,4%), wyraźnie mniejszy – o ponad
2 punkty procentowe jest natomiast odsetek firm średnich, a także dużych (o ponad 1 punkt
procentowy). Pod względem podobieństwa struktury wielkości podmiotów, Małopolsce najbliżej
jest do województw mazowieckiego oraz zachodniopomorskiego. Oprócz firm zarejestrowanych na
terenie województwa, prowadzą tu działalność liczne filie przedsiębiorstw zagranicznych mających
siedzibę poza Małopolską, przede wszystkim w województwie mazowieckim.
Zaawansowanie technologiczne firm z kapitałem zagranicznym
Z perspektywy długoterminowej konkurencyjności regionu istotny jest charakter lokowanych
w nim inwestycji według ich zaawansowania technologicznego, z czym wiążą się kwalifikacje
i kompetencje pracowników. Stopień zaawansowania technologicznego przedsiębiorstw
przemysłowych związany jest z intensywnością działalności badawczo-rozwojowej
w poszczególnych branżach, która mierzona jest stosunkiem między nakładami na B+R a wartością
produkcji sprzedanej lub wartością dodaną
. Klasyfikacja wprowadzona przez Eurostat wyróżnia
cztery kategorie dla przetwórstwa przemysłowego: wysoką technikę, średnio-wysoką technikę,
średnio-niską technikę oraz niską technikę oraz dwie dla usług: usługi oparte na wiedzy oraz usługi
w mniejszym stopniu oparte na wiedzy
.
W strukturze zaawansowania technologicznego nowych przedsięwzięć inwestycyjnych
w całym okresie po 1989 roku przeważają działalności średnio-wysokiej i średnio-niskiej techniki
(rys. 5). Inwestycje zagraniczne w bardzo ograniczonym stopniu obejmują przemysły wysokiej
techniki, chociaż ich rola w ostatnich pięciu latach wyraźnie rośnie. Wśród usług wyraźnie
Nauka i technika w Polsce w 2009 roku, 2011, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa.
High-tech industry and knowledge-intensive services, 2009, Eurostat.
12 | S t r o n a
przeważają nakłady kapitałowe w działalności w mniejszym stopniu oparte na wiedzy. Wyraźna
poprawa struktury widoczna jest natomiast w usługach, jeśli jako miernik przyjąć liczbę
zatrudnionych. Szerzej omówiono to zagadnienie w rozdziale 5.
Rys. 5. Nakłady firm zagranicznych w inwestycje greenfield według poziomu zaawansowania
technologicznego (wartości skumulowane na koniec roku w mln USD)
Źródło: badania własne.
Główni inwestorzy
Między 1989 i 2011 rokiem 178 podmiotów zagranicznych zainwestowało w województwie
małopolskim co najmniej 10 mln USD, z czego 61 ponad 50 mln USD, a 29 więcej niż 100 mln
USD. Duzi inwestorzy (nakłady co najmniej 10 mln USD) pochodzą z 31 krajów, a ich łączny
udział w inwestycjach poniesionych na terenie Małopolski wynosi 87%. Najwięcej inwestorów – 74
prowadzi działalność produkcyjną, 31 działa w obsłudze rynku nieruchomości, 23 inwestorów to
firmy zajmujące się handlem, zaś 10 banki.
Największym inwestorem jest luksembursko-brytyjski koncern stalowy ArcelorMittal,
którego zaangażowanie kapitałowe – głównie w krakowską hutę – przekroczyło 1 mld USD.
Równie wielkie nakłady, głównie na przejęcia aktywów Banku BPH (dawniej Banku Przemysłowo-
Handlowego), poniosły niemiecki Bayerische Hypo- und Vereinsbank AG (HVB) oraz amerykański
General Electric. Nakłady drugiego po ArcelorMittal największego inwestora w sektorze
przemysłowym – korporacji Philip Morris z USA sięgają poziomu 700 mln USD, zaś blisko pół
miliarda USD zainwestowała dotąd w regionie inna firma z USA – F&P Holding, właściciel
Can-Pack, producenta opakowań metalowych. Inwestycje pomiędzy 300 a 350 mln USD poniosło
5 podmiotów: są to niemiecki T-Mobile (telefonia komórkowa), duński potentat piwowarski
0
500
1000
1500
2000
2500
3000
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
[mln USD]
usługi w mniejszym
stopniu oparte na
wiedzy
przemysł średnio-
wysokiej techniki
usługi oparte na
wiedzy
przemysły średnio-
niskiej techniki
przemysł niskiej
techniki
przemysł wysokiej
techniki
13 | S t r o n a
Carlsberg, który systematycznie angażuje nakłady w browar w Brzesku, czeski koncern
energetyczny ČEZ (właściciel Elektrowni Skawina), oraz 2 podmioty z Francji: EDF (inwestuje
m.in. w Elektrociepłownię Kraków) oraz producent części samochodowych Valeo (zakłady
w Skawinie i Chrzanowie). Wśród 10 największych inwestorów znajdujemy więc głównie firmy
z sektora przemysłowego.
Bardziej zróżnicowana branżowo jest grupa inwestorów, którzy ponieśli nakłady
w wysokości od 125 do 290 mln USD, co sprawiło, że znalazły się w drugiej dziesiątce
największych inwestorów w Małopolsce. Otwiera amerykańska firma Liberty Global, właściciel
m.in. sieci telewizji kablowej UPC. Wśród tej grupy znajdziemy zarówno inwestorów z sektora
przemysłowego (chorwacka Pliva, RR Donnelley i Coca-Cola z USA, MAN z Niemiec),
deweloperów i zarządzających nieruchomościami (TriGránit), korporacje z branży usług
finansowych (Deutsche Bank, Allied Irish Bank) wreszcie największe sieci handlowe: Tesco
z Wielkiej Brytanii, Metro z Niemiec oraz Carrefour z Francji.
W samym 2011 roku zidentyfikowano 72 inwestorów, których zaangażowanie na terenie
województwa małopolskiego wyniosło co najmniej 1 mln USD. Największe nakłady – odpowiednio
240 i 182 mln USD związane były z przejęciami dokonanymi przez Liberty Global (kupił
operatora telewizji kablowej i internetu Aster) oraz T-Mobile w Polską Telewizję Cyfrową. Duży
kapitał został zaangażowany w przejęcie sieci hurtowej Tradis przez Eurocash (kapitał portugalski).
Wszystkie 3 transakcje dotyczyły podmiotów działających w skali ponadregionalnej lub
ogólnopolskiej, których aktywy z terenu województwa małopolskiego stanowiły tylko część ich
wartości. Innym znaczącym przejęciem było ponadto kupno udziałów spółki Polski Dom Medialny
(wydawca m.in. „Dziennika Polskiego”) przez kapitał niemiecki (Verlagsgruppe Passau).
Spośród nowo zrealizowanych obiektów (greenfield) najbardziej kapitałochłonne były
centrum handlowe Futura Park (hiszpański Neinver) oraz hale Kraw Airport Logistics Centre
(Goodman z USA). Obydwie inwestycje zlokalizowane są w Modlniczce (gmina Wielka Wieś,
powiat krakowski) i pochłonęły odpowiednio 70 i 36 mln USD. Innymi wielkimi inwestycjami
greenfield (po ok. 20 mln USD każda) były hala hurtowa Makro Cash&Carry w Krakowie oraz
centrum dystrybucyjne Lidl w Brzozówce (gmina Lisia Góra). W Krakowie wznowiono inwestycje
przerwane w latach wcześniejszych ze względu na spowolnienie gospodarcze; by to przede
wszystkim obiekty biurowe Bonarka 4 Business (inwestorem jest węgiersko-słowacka spółka
TriGranit) oraz Enterprise Park, którego developerem jest amerykański fundusz Avestus Real
Estate. Najwięcej kapitału w nowe placówki handlowe zaangażowały sieci handlowe Tesco
i portugalska Jerónimo Martins (dyskonty Biedronka).
14 | S t r o n a
Znaczące były również nakłady w zakłady produkcyjne uruchomione przez inwestorów
w latach wcześniejszych. Największe inwestycje miały miejsce w fabrykach części
motoryzacyjnych Valeo w Skawinie, wytwórni słodyczy Wawel w Dobczycach, drukarniach
RR Donnelley w Krakowie, zakładach grupy Can-Pack w Brzesku i Krakowie oraz w fabrykach
w Niepołomicach: karmy Royal Canin (kapitał francuski), wyrobów metalowych Silgan White Cap
(kapitał amerykański) oraz w zakładach przemysłu wysokiej techniki Kreisler i Woodward
Governor (obydwie są własnością korporacji z USA). Rozwijają się również krakowskie centra
usług wydzielonych i wspólnych (BPO i SSC), przy czym w tym przypadku znacznie bardziej
widoczna jest ich rola w tworzeniu nowych miejsc pracy niż w nakładach finansowych. Największe
zaangażowanie kapitału wśród firm z tej branży miało miejsce w przypadku amerykańskich
przedsiębiorstw State Street, Sabre, CH2M HILL, Amway i IBM.
Podobnie jak w latach poprzednich, inwestorzy ponoszą bardzo wysokie nakłady na starsze
firmy przemysłowe sprywatyzowane lub przejęte w okresie 1989-2010. Największe zaangażowanie
przekraczające 30 mln USD wykazały firmy Philip Morris, ArcelorMittal i EDF, nakłady rzędu
10 mln USD poniósł Carlsberg oraz brytyjski Cookson (Vesuvius w Skawinie), zaś połowę tej sumy
niemiecki SGL Carbon w Nowym Sączu. Wśród podmiotów inwestujących w firmy budowlane
niekwestionowanym liderem była portugalska Mota-Engil, której polska centrala mieści się
w Krakowie.
15 | S t r o n a
3. Struktura branżowa inwestycji
Przemysł (wraz z budownictwem) jest sektorem gospodarki, który przyciągnął najwięcej
inwestycji w całym okresie 1989-2011 7 049 mln USD, czyli 46,4% nakładów poniesionych na
terenie województwa. Rola przemysłu tak w wartościach bezwzględnych, jak i względnych
w ostatnich czterech latach systematycznie się zmniejsza (rys. 6). Jeśli w roku bieżącym
dotychczasowy trend zostanie utrzymany, to skumulowana wielkość inwestycji w usługi (bez
handlu) po raz pierwszy w historii przewyższy nakłady na sektor przemysłowy. Stabilny
strumień inwestycji napływa corocznie do działalności handlowych, których udział kształtuje się na
poziomie około 10% całkowitych nakładów.
Rys. 6. Napływ inwestycji do województwa małopolskiego według roku i sektorów gospodarki
(mln USD)
Źródło: badania własne.
W 2011 roku zdecydowanie największe inwestycje miały miejsce w usługach. Były one
większe niż nakłady na przemysł i handel ujęte łącznie. Tak wysoka wartość wynika jednak przede
wszystkim z dużych nakładów na transakcje przejęć i fuzji. Usługi są też głównym źródłem
nakładów na nowe przedsięwzięcia (greenfield), natomiast równie istotne dla gospodarki regionu
nakłady na rozbudowę starszych zakładów i placówek ponoszone przede wszystkim w sektorze
przemysłowym (rys. 7).
0
200
400
600
800
1000
1200
1400
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
[mln USD]
przemysł i budownictwo
handel
usługi (bez handlu)
16 | S t r o n a
Rys. 7. Napływ BIZ do Małopolski według sektorów gospodarki i typu inwestycji w 2011 roku
Źródło: badania własne.
Przemysł
Działalności przemysłowe (sekcje B E wg klasyfikacji PKD 2007) skupiają gros kapitału
przeznaczanego na rozwój firm przejętych lub sprywatyzowanych, odpowiadają one także za
większość napływu inwestycji do zakładów uruchomionych w latach wcześniejszych.
Bezsprzecznie największa jest rola przetwórstwa przemysłowego, które odpowiada za 40%
wszystkich inwestycji poniesionych na terenie województwa małopolskiego w całym okresie 1989-
2011 i aż za 88,5% nakładów w działalnościach należących do sektora przemysłowego. Duże
inwestycje przypadają na energetykę, do której trafiło 5% całkowitych nakładów po 1989 roku. Na
ich tle znikoma jest rola górnictwa i dostaw wody oraz gospodarowania odpadami i rekultywacji.
Przetwórstwo przemysłowe
Największe znaczenie pod względem wielkości zaangażowanego kapitału ma 13 gałęzi
przetwórstwa przemysłowego. Do każdej z nich trafiło co najmniej 1% łącznych nakładów
inwestycyjnych w województwie w całym okresie 1989-2011, a ich udział w samym przetwórstwie
przemysłowym wynosi 97% (tab. 4). Zdecydowanie największy strumień inwestycji
przyciągnęła produkcja metali, na drugim miejscu wyrobów tytoniowych. Zbliżone nakłady
w latach 1989-2011 miały miejsce w produkcji metalowych wyrobów gotowych, pojazdów
i części samochodowych oraz produkcji napojów, nieco ustępowały im inwestycje
w produkcję wyrobów z surowców mineralnych i artykułów spożywczych (rys. 8).
0
100
200
300
400
500
600
700
przemysł i budownictwo handel usługi (bez handlu)
Nakłady inwestycyjne [mln]
dodatkowe nakłady greenfield
fuzje i przejęcia prywatyzacje
17 | S t r o n a
W 2011 roku ponad połowa nakładów inwestycyjnych trafiła do 4 działów przetwórstwa
przemysłowego. Były to te same działalności, które odegrały kluczową rolę w całym okresie 1989-
2011.
Wiodąca pozycja produkcji metali wśród branż przetwórstwa przemysłowego jest wyłączną
zasługą jednego inwestora luksembursko-brytyjskiego potentata stalowego ArcelorMittal. Przypada
nań blisko 90% łącznych inwestycji poniesionych w tej gałęzi w latach 1989-2011 i 83% nakładów
w 2011 roku. Największe nakłady inwestor ten zaangażował w modernizację krakowskiej huty
(m.in. modernizacja pieców na walcowni gorącej, instalacja oczyszczania gazu koksowniczego), a
ponadto jest mniejszościowym udziałowcem bocheńskiego Stalproduktu, który również należy do
jednego z największych inwestorów w Małopolsce. Mniejszościowych udziałowców zagranicznych
(niderlandzkie i brytyjskie fundusze inwestycyjne) posiada grupa Kęty. Znaczącym inwestorem jest
ponadto norweski Norsk Hydro, posiadający zakład profili aluminiowych w Chrzanowie, przy czym
w samym 2011 roku jego aktywność inwestycyjna była niewielka.
Rys. 8. Udział wybranych gałęzi w inwestycjach zagranicznych w przemyśle przetwórczym
Źródło: badania własne.
Wśród producentów metalowych wyrobów gotowych znajdujemy jednego wielkiego
inwestora: grupę Can-Pack, która do końca 2011 roku zaangażowała na terenie województwa
blisko 500 mln USD; 16 dużych inwestorów (każdy z nich poniósł nakłady przekraczające 10 mln
USD) i kilkunastu średnich (łączne nakłady 1 10 mln USD w okresie 1989-2011). Grupa
26,9
9,3
5,0
4,7
12,3
13,9
13,6
14,3
24,0
7,1
7,5
9,4
9,9
10,9
13,4
17,9
0 5 10 15 20 25 30
Inne
Produkcja artykułów spożywczych
Produkcja wyrobów z pozostałych mineralnych
surowców niemetalicznych
Produkcja napojów
Prod. pojazdów samochodowych, przyczep i
naczep, z wyłaczeniem motocykli
Produkcja metalowych wyrobów gotowych, z
wyłączeniem maszyn i urządzeń
Produkcja wyrobów tytoniowych
Produkcja metali
Nakłady inwestycyjne [%]
1989-2011
2011
18 | S t r o n a
Can-Pack, kontrolowana przez amerykański F&P Holding, była również największym inwestorem
w 2011 roku przypada na nią ponad 50% środków zaangażowanych w produkcję wyrobów
z metali. W Niepołomicach inwestuje inny duży producent wyrobów z aluminium Silgan White
Cap z kapitałem amerykańskim. W 2011 roku firma zaangażowała blisko 10 mln USD
w rozbudowę zakładu, m.in. w halę produkcyjną (nowe linie produkcji wieczek twist off) oraz dwie
hale magazynowe. Nowym inwestorem w regionie jest włoska firma Industrimeccanica di
Precisione Brandizzo, która uruchomiła w Oświęcimiu tłocznię metali. Nakłady przekraczające
ponad 1 mln USD ponieśli ponadto belgijscy udziałowcy Emalii Olkusz oraz dwaj inwestorzy
z Niemiec: właściciel zakładu konstrukcji stalowych w Gorlicach (W. Severt Maschinen Bau) oraz
cynkowni w Chrzanowie (Seppeler).
Po zamknięciu zakupionego w 2009 roku zakładu papierosów w Jaworniku (powiat
myślenicki) przez British American Tobacco w województwie małopolskim pozostał tylko jeden
duży producent wyrobów tytoniowych, a zarazem jeden z wiodących inwestorów w regionie
amerykańska korporacja Philip Morris. Wielkość nakładów inwestycyjnych poniesionych przez
firmę w 2011 roku osiągnęła poziom blisko 40 mln USD. W wyniku procesu modernizacji, który
pochłonął w latach 1996-2011 ponad 500 mln USD, krakowska placówka Philip Morris jest
obecnie czwartą co do wielkości fabryką amerykańskiego koncernu na świecie i pierwszą
w zakresie różnorodności wyrobów i kompleksowości produkcji
.
Coraz większe znaczenie w przemyśle przetwórczym w Małopolsce odgrywają producenci
z branży samochodowej. Nakłady w tym wybitnie eksportowym dziale przetwórstwa
przemysłowego w 2011 roku były większe niż ich średni udział w całym badanym okresie po 1989
roku. Zdecydowana większość nakładów przypada na rozwój nowych zakładów zagranicznych,
wybudowanych w większości po 2000 roku. W przemyśle samochodowym w Małopolsce
zlokalizowane zakłady dwóch wielkich inwestorów (MAN i Valeo) oraz trzech średnich
(japońskie firmy Tokai Rubber Industries i Nidec oraz amerykański Standard Cooper). Warto
zauważyć, że w ciągu ostatnich 15 lat dwa miasta w powiecie krakowskim Niepołomice
i Skawina stały się znaczącymi w skali Polski ośrodkami przemysłu samochodowego.
Zdecydowanie największym inwestorem w przemyśle samochodowym w 2011 roku była
francuska korporacja Valeo, która swe centrum działalności w Polsce posiada w Skawinie, gdzie
znajdują się dwa zakłady produkcyjne (wycieraczek i chłodnic), centrum badawczo-rozwojowe
i siedziba zarządu. Valeo jest ponadto właścicielem dużego zakładu produkującego systemy
oświetlenia w Chrzanowie. Francuski inwestor w 2011 roku zrealizował w swych małopolskich
Źródło: http://www.pmi.com/en_pl/about_us/philip_morris_in_poland/pages/our_affiliates.aspx (dostęp 31 X
2012).
19 | S t r o n a
zakładach inwestycje przekraczające 40 mln USD, przy czym część projektów była
współfinansowana ze środków EFRR. Inwestycje te obejmowały m.in. rozwój technologii,
zwiększenie zdolności produkcyjnych oraz rozszerzenie asortymentu produkowanych podzespołów
samochodowych. Ponad 1 mln USD zaangażowały w swych małopolskich zakładach japońskie
firmy Tokai Rubber Industries (TRI) oraz Nidec. TRI w Wolbromiu w 2011 roku uruchomiła
produkcję nowych wyrobów antywibracyjnych i dźwiękochłonnych dla nowych modelów Toyoty,
Nissana, Hondy i GM. Nidec Motors&Actuators, produkujący w nowym zakładzie
w Niepołomicach m.in. zamknięcia samochodowe, silniki pomocnicze, regulatory foteli i elementy
chłodzenia, koncentrował się na inwestycjach zwiększających moce produkcyjne oraz potencjał
badawczo-rozwojowy. W 2011 roku nastąpiła wyraźna poprawa sytuacji zakładu produkcji
samochodów ciężarowych MAN w Niepołomicach, jednak nakłady inwestycyjne w tym
najnowocześniejszym na świecie zakładzie niemieckiego producenta nie przekroczyły w tym roku
1 mln USD.
Nakłady zagranicznych firm w produkcję artykułów spożywczych wyniosły w okresie 1989-
2011 ponad 425 mln USD, z czego 6% przypadło na 2011 rok. W całym okresie największe
inwestycje zrealizował niemiecki Bahlsen, który na terenie województwa posiada zakłady
w Skawinie i Jaworniku. Największym inwestorem w samym 2011 roku była natomiast Hosta
Schokolade ze Szwajcarii, właściciel większościowego pakietu akcji producenta czekolady Wawel.
Na terenie zakładu firmy w Dobczycach rozbudowano w ubiegłym roku część produkcyjno-
magazynową i zmodernizowano park maszynowy. Wysokie nakłady inwestycyjne na rozbudowę
nowego zakładu w Niepołomicach (uruchomionego w 2007 roku) poniosła francuska firma Royal
Canin, która produkuje karmę dla zwierząt. Inwestycje o wartości przekraczającej 1 mln USD
zrealizowały dwie inne firmy: duńska firma Dan Cake wytwarzająca w zakładzie w Chrzanowie
ciasta i ciastka oraz chleb o przedłużonej trwałości oraz producent kawy zbożowej Grana
(d. Biogran) ze Skawiny, który należy do grupy Cafea z Niemiec.
Wszystkie inwestycje zagraniczne w branży poligraficznej zostały zlokalizowane na terenie
Krakowa lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Wysokość nakładów w tej gałęzi przemysłu jest
głównie zasługą amerykańskiego inwestora RR Donnelley, który posiada w Krakowie dwie duże
drukarnie. Firma ta była także największym inwestorem w 2011 roku. Nakłady przekraczające
1 mln USD zaangażował niemiecki Euro-Druckservice, który uruchomił w czerwcu 2011 roku
drukarnię w Modlniczce (powierzchnia ponad 3 500 m2). Znaczącą inwestycją greenfield jest także
nowy zakład Haoneng Packing, producenta naklejek na napoje i produkty żywnościowe. Chiński
inwestor zlokalizował go w wynajętej hali na terenie MARR Biznes Park w Krakowie.
20 | S t r o n a
Produkcja wyrobów z surowców mineralnych jest gałęzią przemysłu, w której obecność
kapitału zagranicznego jest szczególnie widoczna. Znajdujemy tu zarówno sporo dużych, średnich,
jak i małych inwestorów, którzy działają w wielu lokalizacjach na terenie województwa. Inwestycje
w 2011 roku przekraczające wartość 1 mln USD zrealizowały 3 podmioty. Największy kapitał
podobnie jak w całym okresie po 1989 roku zaangażował Cookson (Wielka Brytania) w zakład
produkcji materiałów ogniotrwałych i budowlanych Vesuvius w Skawinie. Znaczące inwestycje
odnotowano również w zakładzie austriackiego producenta ceramiki budowlanej Leier w Woli
Rzędzińskiej (powiat tarnowski). Nową wytwórnię betonu uruchomił w Skawinie szwedzki potentat
budowlany Skanska.
Udział zagranicznych producentów napojów w zrealizowanych w 2011 roku inwestycjach
był mniejszy niż ich rola w całym okresie 1989-2011. Łączne nakłady w tej gałęzi przemysłu
przekroczyły w 2011 roku 13 mln USD i były zasługą dwóch inwestorów Carlsberg oraz Coca-
Cola, przy czym większość nakładów poniósł ten pierwszy. Carlsberg kontynuował inwestycję
w rozbudowę mocy produkcyjnej (linii puszkowej) w Brzesku
, który jest największym browarem
tej duńskiej grupy w Polsce.
Producenci papieru i wyrobów z papieru zaangażowali w 2011 roku blisko 8 mln USD,
nakłady przekraczające 1 mln USD poniosły 3 firmy. Największym inwestorem w tej gałęzi
przemysłu w Małopolsce jest Kimberly Clark, właściciel zakładu w Kluczach, gdzie produkuje
artykuły higieniczne. Amerykański inwestor zaangażował tam największe środki także w 2011
roku, głównie w zwiększenie zdolności produkcyjnych i modernizację fabryki. Inwestycje
modernizacyjne dominowały w przypadku dwóch pozostałych inwestorów belgijskiej firmy VG
Polska, która w Chełmku produkuje opakowania kartonowe dla przemysłu spożywczego
i chemicznego, oraz amerykańskiej korporacji MWV, wytwarzającej w Stanisławicach opakowania
dla producentów papierosów
.
Wśród zagranicznych firm chemicznych dominują inwestycje producentów gazów
technicznych, na których przypada ponad 3/4 wszystkich nakładów poniesionych w tej gałęzi
przemysłu w Małopolsce w latach 1989-2011. W samym 2011 roku największym inwestorem była
jednak włoska firma Polynt, która w Niepołomicach wytwarza półprodukty do produkcji
polimerów.
Źródło:
http://www.carlsbergpolska.pl/prasowe/Najnowsze/Pages/Rok2011rokiemwzrost%C3%B3wdlaCarlsbergPolska.
aspx (dostęp 2 XI 2012).
Wcześniej nazywała się Wall Kraków. Spółką nadrzędną dla oddziału firmy w Stanisławicach jest austriacki
Premium Packaging Tiefdruck Produktions.
21 | S t r o n a
Przeważające nakłady w produkcji urządzeń elektrycznych ponoszone są w 2 zakładach
sprywatyzowanych w latach 1990. przez kapitał zagraniczny: w Nowym Sączu (elektrody
węglowe) i Tarnowie (silniki elektryczne). Właścicielem tego pierwszego jest niemiecka grupa SGL
Carbon, zaś tarnowska fabryka Tamel należąca do austriackiego ATB Austria Antriebstechnik
w 2011 roku wraz z całą grupą została przejęta przez chiński Wolong. Wcześniej jej właścicielem
był Lindeteves Jacoberg z Singapuru. Z kolei w Bukownie zlokalizowany jest zakład francuskiej
firmy Schneider Electric Industries. Fabryka produkująca wyłączniki niskiego napięcia dla sieci
elektroenergetycznych została wybudowana w pierwszej połowie lat 2000., w ostatnich kilku latach
francuski inwestor ponosi tam nakłady oscylujące między 1 a 3 mln USD.
Producent leków Pliva został w 2011 roku włączony bezpośrednio w struktury firmy Teva
z Izraela, która kupiła krakowski zakład dwa lata wcześniej. Inwestor w roku ubiegłym przejął od
Skarbu Państwa mniejszościowy pakiet akcji firmy (3,09%) o wartości 5,8 mln USD. Była to
jedyna prywatyzacja zrealizowana w Małopolsce z udziałem kapitału zagranicznego w 2011
roku.
Nowe projekty wdrażają zlokalizowane w Niepołomicach amerykańskie firmy produkcyjne
z sektora wysokiej technologii: Kreisler i Woodward Governor. Obydwie firmy otworzyły tam
nowe zakłady w 2010 roku, przenosząc się z Krakowa. Kreisler w nowym zakładzie rozwija
produkcję elementów silników odrzutowych. Woodward Governor (systemy automatyki
przemysłowej m.in. dla przemysłu lotniczego oraz usługi inżynieryjne) inwestował w 2011 roku
zarówno w urządzenia produkcyjne, jak i wyposażenie działu badawczo-rozwojowego.
Właścicielem gorlickiej firmy Hydronaft, zajmującej się przetwórstwem ropy naftowej,
została w drugiej połowie 2011 roku spółka Fortionell, która należy do Hudson Oil Company.
Kanadyjska firma pretenduje do prawa własności nieruchomości nieczynnej rafinerii Glimar,
w której zamierza wznowić produkcję.
Energetyka
Skumulowane nakłady na energetykę poniesione przez inwestorów zagranicznych
w Małopolsce w latach 1989-2011 wyniosły 724,3 mln USD, czyli blisko 5% całkowitych
nakładów. W 2011 roku zaangażowanie kapitału zagranicznego w działalność było relatywnie
mniejsze niż w całym okresie, odnotowano jedynie 20 mln inwestycji, czyli mniej niż 2% łącznych
nakładów poniesionych przez firmy zagraniczne w tym roku na terenie Małopolski. Przytłaczająca
większość nakładów – podobnie jak w całym okresie – została poniesiona na terenie dwóch
zakładów: Elektrociepłowni Kraków, która należy do francuskiej korporacji EDF, i Elektrowni
Skawina, będącej własnością czeskiego koncernu ČEZ.
22 | S t r o n a
Swoje zaangażowanie kapitałowe w Elektrociepłownię Gorlice (przejęcie udziałów Matizol)
zwiększył na początku 2011 roku amerykański EETek. Niedługo później (VI 2011) zakład ten stał
się własnością firmy E-STAR Alternative, należącej do węgierskich inwestorów prywatnych Csaby
Soósa i Józefa Makry.
Zaopatrywanie w wodę, gospodarka odpadami i rekultywacja
Udział tej działalności w całym okresie 1989-2011 w łącznych nakładach kapitału
zagranicznego w województwie wyniósł jedynie 0,3%. Największe środki zaangażowały przy tym
amerykańskie i brytyjskie fundusze inwestycyjne, właściciele spółki Slag Recycling (przerób
i eksploatacja hałd) oraz francuskie korporacje Veolia i Suez, które stały się wyłącznymi lub
dominującymi udziałowcami niektórych przedsiębiorstw komunalnych, np. w Nowym Sączu (Suez
przez spółkę Sita) czy w Chrzanowie (Veolia). W ostatnim roku nie odnotowano inwestora, którego
nakłady przekroczyłyby wartość 1 mln USD.
Budownictwo
Skumulowane nakłady inwestorów zagranicznych w firmy budowlane przekroczyły na
koniec 2011 roku 233 mln USD, czyli 1,5% BIZ w województwie (tab. 5). W ostatnich trzech
latach utrzymują się one na poziomie 30 40 mln USD. Zdecydowanie przeważają inwestycje
w firmach przejętych lub sprywatyzowanych, nowe przedsięwzięcia obejmują jedynie 2,0% sumy
inwestycji. Największe nakłady ponosi Mota-Engil, która powstała na bazie Krakowskiego
Przedsiębiorstwa Robót Drogowych i systematycznie zwiększa swe zaangażowanie
w województwie. Mniejszościowym akcjonariuszem Instalu Kraków został w 2011 roku
amerykański inwestor Legg Mason. Na terenie województwa swoje oddziały wcześniej
samodzielne firmy posiadają duże zagraniczne firmy budowlane Skanska i Hochtief, zaś
hiszpańska grupa Ferrovial przez Budimex Dromex kontroluje Mostostal Kraków. W regionie
działa ponadto szereg mniejszych firm budowlanych z udziałem przedsiębiorców zagranicznych,
przy czym ich zaangażowanie nie osiągnęło poziomu 1 mln USD.
Na terenie Małopolski prowadzą działalność gospodarczą firmy deweloperskie z kapitałem
zagranicznym (m.in. Gerium), jednak realizowane przez nie przedsięwzięcia w budownictwie
mieszkaniowym nie mają charakteru inwestycji bezpośrednich, gdyż właścicielami ich późniejsi
użytkownicy. Ponadto w ciągu ostatnich 5 lat zrealizowano w największych miastach województwa
przede wszystkim w Krakowie, ale także Nowym Sączu i Tarnowie wiele obiektów
komercyjnych, których deweloperem były spółki z polskim kapitałem, natomiast ich głównymi
najemcami są firmy z kapitałem zagranicznym.
Tab. 4. Wartość inwestycji zagranicznych w przemyśle oraz ich struktura według sekcji i działów PKD w latach 1989-2011
PKD
Sekcja / Dział
Nakłady 1989-2011
Nakłady w 2010 roku
Nakłady w 2011 roku
Wartość
inwestycji
w mln
USD
Odsetek
inwestycji
w danej
sekcji
Odsetek
inwestycji
ogółem
Wartość
inwestycji
w mln
USD
Odsetek
inwestycji
w danej
sekcji
Odsetek
inwestycji
ogółem
Wartość
inwestycji
w mln
USD
Odsetek
inwestycji
w danej
sekcji
Odsetek
inwestycji
ogółem
B,C,D,E
Przemysł
6815,4
X
44,9
399,4
X
48,3
305,6
X
27,6
C
przetwórstwo przemysłowe, w tym
6029,9
100,0
39,7
344,9
100,0
42,6
285,6
100,0
25,8
24
produkcja metali
1080,6
17,9
7,1
65,0
18,8
8,0
40,8
14,3
3,7
12
produkcja wyrobów tytoniowych
806,0
13,4
5,3
17,0
4,9
2,1
38,9
13,6
3,5
25
produkcja metalowych wyrobów gotowych
654,3
10,9
4,3
93,8
27,2
11,6
39,7
13,9
3,6
29
produkcja pojazdów mechanicznych, przyczep, naczep
598,0
9,9
3,9
32,1
9,3
4,0
35,0
12,3
3,2
11
produkcja napojów
567,1
9,4
3,7
18,6
5,4
2,3
13,5
4,7
1,2
23
prod. wyrobów z pozostałych surowców niemetalicz.
450,4
7,5
3,0
25,1
7,3
3,1
14,3
5,0
1,3
10
produkcja artykułów spożywczych
425,6
7,1
2,8
48,2
14,0
6,0
26,7
9,3
2,4
21
prod. podstawowych substancji farmaceutycznych oraz
leków i pozostałych wyrobów farmaceutycznych
272,7
4,5
1,8
6,4
1,9
0,8
5,8
2,0
0,5
20
produkcja chemikaliów i wyrobów chemicznych
253,7
4,2
1,7
2,2
0,6
0,3
10,2
3,6
0,9
27
produkcja urządzeń elektrycznych
222,7
3,7
1,5
6,9
2,0
0,9
6,8
2,4
0,6
18
poligrafia i reprod. zapisanych nośników informacji
200,9
3,3
1,3
3,7
1,1
0,5
26,0
9,1
2,4
17
produkcja papieru i wyrobów z papieru
164,3
2,7
1,1
5,7
1,7
0,7
7,8
2,7
0,7
22
produkcja wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych
150,2
2,5
1,0
3,9
1,1
0,5
1,3
0,5
0,1
28
produkcja maszyn i urządzeń
48,0
0,8
0,3
4,8
1,4
0,6
0,9
0,3
0,1
26
produkcja komputerów, wyr. elektron. i optycznych
31,2
0,5
0,2
7,9
2,3
1,0
3,3
1,1
0,3
14
produkcja odzieży
27,5
0,5
0,2
-
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
30
produkcja pozostałego sprzętu transportowego
19,5
0,3
0,1
3,7
1,1
0,5
5,8
2,0
0,5
32
pozostała produkcja wyrobów
12,1
0,2
0,1
-
0,0
0,0
0,4
0,1
0,0
15
produkcja skór i wyrobów ze skór wyprawionych
11,7
0,2
0,1
-
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
16
produkcja wyrobów z drewna oraz korka
10,4
0,2
0,1
-
0,0
0,0
1,6
0,6
0,1
13
produkcja wyrobów tekstylnych
8,7
0,1
0,1
-
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
pozostałe branże
14,3
0,2
0,1
6,9
2,4
0,6
D
wytwarzanie i zaopatryw. w en. elektr., gaz i gorącą wodę
724,3
100,0
4,8
34,3
100,0
4,2
20,0
100,0
1,8
E
dostawa wody, gospod. ściekami i odpadami, rekultywacja
42,3
100,0
0,3
3,2
100,0
0,4
0,0
100,0
0,0
B
górnictwo i wydobywanie
18,8
100,0
0,1
-
100,0
0,0
0,0
100,0
0,0
Źródło: badania własne
Strona | 24
Tab. 5. Wartość inwestycji zagranicznych w budownictwo oraz ich struktura według sekcji i działów PKD w latach 1989-2011
PKD
Sekcja / Dział
Nakłady 1989-2011
Nakłady w 2010 roku
Nakłady w 2011 roku
Wartość
inwestycji
w mln
USD
Odsetek
inwestycji
w danej
sekcji
Odsetek
inwestycji
ogółem
Wartość
inwestycji
w mln
USD
Odsetek
inwestycji
w danej
sekcji
Odsetek
inwestycji
ogółem
Wartość
inwestycji
w mln
USD
Odsetek
inwestycji
w danej
sekcji
Odsetek
inwestycji
ogółem
F
Budownictwo
233,6
100
1,5
25,3
100
3,1
36,4
100,0
3,3
42
roboty związane z budową obiektów inżynierii lądowej
i wodnej
156,8
67,1
1,0
24,3
95,9
3,0
33,2
91,2
3,0
41
roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków
55,1
23,6
0,4
-
0,0
0,0
3,2
8,8
0,3
43
roboty budowlane specjalistyczne
21,7
9,3
0,1
1,0
4,1
0,1
0,0
0,0
0,0
Źródło: badania własne
Tab. 6. Wartość inwestycji zagranicznych w działalność handlową oraz ich struktura według sekcji i działów PKD w latach 1989-2011
PKD
Sekcja / Dział
Nakłady 1989-2011
Nakłady w 2010 roku
Nakłady w 2011 roku
Wartość
inwestycji
w mln
USD
Odsetek
inwestycji
w danej
sekcji
Odsetek
inwestycji
ogółem
Wartość
inwestycji
w mln
USD
Odsetek
inwestycji
w danej
sekcji
Odsetek
inwestycji
ogółem
Wartość
inwestycji
w mln
USD
Odsetek
inwestycji
w danej
sekcji
Odsetek
inwestycji
ogółem
G
Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów
1400,3
100
9,2
120,0
100
14,8
95,1
100,0
8,6
47
handel detaliczny
978,1
69,9
6,4
41,7
34,7
5,1
20,5
21,6
1,9
46
handel hurtowy
406,1
29,0
2,7
72,3
60,3
8,9
72,2
75,9
6,5
45
handel hurtowy i detaliczny pojazdami
samochodowymi; naprawa pojazdów samochodowych
16,0
1,1
0,1
6,0
5,0
0,7
2,4
2,5
0,2
Źródło: badania własne
Strona | 25
Handel
Na koniec 2011 roku własność zagraniczną stanowiło jedynie 3,1% sklepów
w województwie małopolskim. Jednak pod względem powierzchni sprzedażowej udział firm
zagranicznych stanowi już 19,6% ogółu powierzchni
(tab. 7). Do właścicieli zagranicznych
należą bowiem przede wszystkim sklepy wielkopowierzchniowe, w tym zdecydowana
większość działających w regionie hipermarketów. Bardzo wysoki jest udział kapitału
zagranicznego w sieciach sklepów dyskontowych oraz supermarketów, choć wśród tych
ostatnich wiele działa wyłącznie pod znakiem franczyzowym zagranicznych sieci. Widoczna jest
jednak postępująca penetracja kapitału zagranicznego w obiektach handlowych o mniejszej
powierzchni, co znajduje wyraz w rosnącym udziale własności zagranicznej w liczbie sklepów
ogółem przy względnie stałym udziale w powierzchni sklepów w ostatnich dwóch latach.
W porównaniu z całym krajem udział inwestorów zagranicznych w działalności handlowej
w Małopolsce, biorąc pod uwagę ich udział w powierzchni sprzedażowej, jest od wielu lat
niższy średnio o kilka punktów procentowych. Warto również zauważyć, że penetracja
kapitału zagranicznego w handlu postępuje w regionie wolniej niż przeciętnie w Polsce.
Tab. 7. Udział własności zagranicznej w sklepach w województwie małopolskim i Polsce
Udział
Terytorium
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
w liczbie
placówek
Polska
0,9
1,2
1,4
1,5
1,8
2,0
2,6
3,4
3,9
małopolskie
0,7
0,8
1,0
1,1
1,3
1,4
2,1
2,6
3,1
w powierzchni
sprzedażowej
Polska
10,6
14,8
15,6
16,5
17,6
20,4
22,4
24,1
24,8
małopolskie
8,5
10,7
12,3
12,6
14,3
14,9
18,3
19,7
19,6
Źródło: opracowanie własne na podstawie corocznych raportów GUS Rynek wewnętrzny
Skumulowana wartość inwestycji w działalność handlową przekroczyła w 2011 roku
1,4 mld USD (tab. 6). W samym 2011 roku nakłady w tym sektorze przekroczyły 95 mln USD.
Udział inwestycji w handel w stosunku do całkowitego napływu inwestycji zagranicznych w tym
roku był podobny jak w całym okresie 1989-2011. Odnotowano jednak nieco odmienny układ,
jeżeli chodzi o typ rozwijanej przez inwestorów zagranicznych działalności handlowej.
W poprzednich latach przeważały inwestycje w handel detaliczny (ponad 2/3 nakładów),
natomiast w 2011 roku bardziej aktywne były podmioty zagraniczne w handlu hurtowym
(3/4 nakładów na handel). Udział inwestorów zagranicznych w handlu pojazdami
samochodowymi był zarówno w 2011 roku, jak i w całym okresie po 1989 roku, nieznaczny.
Na wzrost wielkości nakładów zagranicznych w handlu hurtowym wpływ miały dwie duże
inwestycje firm niemieckich. Spółka Metro otworzyła w listopadzie 2011 roku w Krakowie
Rynek wewnętrzny w 2011 r., 2012, GUS, Warszawa (http://www.stat.gov.pl/gus/5840_746_PLK_HTML.htm)
Strona | 26
drugą, po działającej od 1995 roku przy ul. Jasnogórskiej, halę zaopatrzenia hurtowego Makro
Cash&Carry. Powstała ona przy ul. Zakopiańskiej, na terenie zakupionym od krakowskiej spółki
Armatura, która przeniosła działalność produkcyjną poza Kraków. Obiekt o powierzchni ponad
8 tys. m2 ma obsługiwać klientów z południowej części Krakowa oraz południowej części
województwa. Mniejszą halę o powierzchni 1,5 tys. m2 pod nazwą Makro Punkt ta sama spółka
uruchomiła w Nowym Targu w październiku 2011 roku.
Druga niemiecka spółka, Lidl, budowała w 2011 roku (oddane do użytku w kwietniu 2012
roku), centrum dystrybucyjne swojej sieci w miejscowości Brzozówka koło Tarnowa (gmina
Lisia Góra). W wyniku inwestycji powstał obiekt o powierzchni zabudowy blisko 40 tys. m2,
z częścią administracyjno-socjalną, drogą dojazdową, wewnętrznym układem dróg i placów
manewrowych wraz z infrastrukturą techniczną. Centrum dystrybucyjne pod Tarnowem to
szósty tego rodzaju obiekt firmy w Polsce.
Mniejsze nakłady (poniżej 1,5 mln USD) na rozwój punktów sprzedaży poniosły
niemieckie spółki handlowe Knorr-Bremse (sprzedawca systemów hamulcowych dla pojazdów
szynowych) i Kärcher (sprzedaż profesjonalnych i domowych urządzeń czyszczących) oraz
niderlandzka hurtownia owoców Chiquita.
W 2011 roku doszło ponadto do przejęcia przez portugalską spółkę Eurocash polskiej sieci
dystrybucji artykułów spożywczych i chemiczno-kosmetycznych Tradis. W Małopolsce pod
marką działa jedna hala handlu hurtowego w Nowym Sączu. Eurocash otworzył ponadto
w Tarnowie swoją drugą halę hurtową w tym mieście.
W handlu detalicznym największą ekspansję prowadziły sieci handlowe Tesco (Wielka
Brytania) oraz Kaufland i Lidl (Niemcy). Brytyjska sieć handlowa otworzyła dwa nowe
hipermarkety: w Nowym Sączu w Centrum Handlowym Gołąbkowice i w Bochni w Centrum
Handlowym Rondo. Ponadto w 2011 roku oddała do użytku 5 nowych supermarketów:
w Brzeszczach (powiat oświęcimski), Łącku (powiat nowosądecki), Myślenicach,
Niepołomicach i Żabnie (powiat tarnowski). Nowe hipermarkety w Krakowie otworzyły spółki
Schwarz (niemiecka) i Kingfisher (brytyjska). Czwarty obiekt Kaufland niemieckiej sieci
w stolicy Małopolski powstał przy ul. Ćwiklińskiej. Brytyjczycy uruchomili przy
ul. Sosnowieckiej, również czwarty w Krakowie, hipermarket budowlany Castorama. Szwedzki
hipermarket meblowy Ikea udostępnił w 2011 roku dodatkowe 16 tys. m2 powierzchni
handlowej w rozbudowanym w ciągu ostatnich dwóch lat obiekcie w Krakowie przy ul. Josepha
Conrada. Nowe supermarkety sieci Lidl powstały w Krakowie i w Skawinie. Dalsze inwestycje
w rozwój punktów sprzedaży prowadziły również portugalska spółka Jerónimo Martins (sklepy
dyskontowe Biedronka) oraz R&R Osteuropa (drogerie Rossmann).
Strona | 27
W 2011 roku zakończono również inwestycję szwedzkiej firmy Volvo w nowy punkt
serwisu i sprzedaży samochodów ciężarowych i maszyn budowlanych. Volvo Truck Center
w Skawinie zastąpił działający wcześniej w Krakowie punkt obsługi tej firmy.
Usługi
W działalność usługową w Małopolsce firmy z kapitałem zagranicznym zainwestowały do
2011 roku 6 740,8 mln USD, co stanowi 44,4% łącznego strumienia inwestycji zagranicznych
w regionie. Z roku na rok rośnie znaczenie tego sektora w strukturze przedsięwzięć
inwestycyjnych realizowanych w województwie. W 2011 roku nakłady na działalność usługową
stanowiły 3/5 środków, które napłynęły w tym okresie do Małopolski. Inwestorzy zagraniczni
wyłożyli w 2011 roku na rozwój tego sektora 670,2 mln USD. Ponad 2/3 tej sumy (454,3 mln
USD) trafiło do podmiotów prowadzących działalność z zakresu informacji i komunikacji.
Znaczące środki (146,9 mln USD) przeznaczono również na rozwój działalności związanej
z obsługą rynku nieruchomości. Mniejsze nakłady, ale przekraczające wartość 10 mln USD,
zrealizowali inwestorzy zagraniczni w kolejnych dwóch branżach usługowych: działalności
profesjonalnej, naukowej i technicznej (35,7 mln USD) oraz finansowej i ubezpieczeniowej
(21,3 mln USD) (tab. 8, rys. 9).
Rys. 9. Udział wybranych gałęzi w inwestycjach zagranicznych w usługach
Źródło: badania własne.
10,1
0,7
1,6
68,6
23,7
2,7
11,3
5,2
5,5
14,4
35,1
38,1
010 20 30 40 50 60 70
Inne
Zakwaterowanie
Działalność związana z oprogramowaniem i
doradztwem w zakresie informatyki oraz
działalność powiązana
Telekomunikacja
Działalność związana z obsługą rynku
nieruchomości
Finansowa działalność usługowa, z wyłączeniem
ubezpieczeń i funduszów emerytalnych
Nakłady inwestycyjne [%]
1989-2011
2011
Strona | 28
Informacja i komunikacja
W 2011 roku odnotowano najwyższe w historii regionu inwestycje w działalność
z zakresu informacji i komunikacji. Łączna wartości inwestycji w tym roku przekroczyła
450 mln USD, co stanowi ponad 1/3 wszystkich inwestycji w tej gałęzi w okresie 1989-2011
(tab. 8).
Bardzo wysokie nakłady inwestycyjne w 2011 roku wynikiem dwóch bardzo dużych
przejęć na rynku telekomunikacyjnym. W pierwszej połowie 2011 roku sfinalizowano transakcję
zakupu całości udziałów w spółce Aster, wówczas czwartego pod względem liczby klientów
operatora telewizji kablowej i usług telekomunikacyjnych. Firmę za 805 mln USD zakupiła od
funduszu inwestycyjnego Mid Europa Partners spółka UPC Polska, której właścicielem jest
amerykański koncern Liberty Global. W województwie małopolskim firma Aster rozwijała
swoje usługi w Krakowie i Skawinie.
Drugą transakcją, która miała swoje skutki na małopolskim rynku, b zakup udziałów
francuskiego koncernu Vivendi w spółce Polska Telefonia Cyfrowa, operatora sieci komórkowej
Era, przez niemiecką spółkę T-Mobile (wchodzi w skład koncernu Deutsche Telekom), która
stała się tym samym jej jedynym właścicielem. Na te dwie transakcje przypadło 90% ogółu
nakładów inwestycyjnych w sekcji informacja i komunikacja w 2011 roku.
Zdecydowanie mniejszą skalę miały pozostałe przejęcia w tym roku: niemiecka grupa
wydawnicza Polskapresse sfinalizowała umowę kupna spółki Polski Dom Medialny (wydawcy
„Dziennika Polskiego” oraz serwisów Dziennik.krakow.pl i Grosik24.pl), która dotychczas
należała do grupy Wydawnictwo Jagiellonia. We wrześniu 2011 roku znaczący pakiet (50,74%)
akcji spółki Wind Mobile zakupił fundusz technologiczny Middle Field Ventures, wchodzący
w skład amerykańskiej grupy Inter Capital, inwestującej w najbardziej perspektywiczne spółki
wysokich technologii. Wind Mobile to spółka dostarczająca rozwiązania technologiczne na
urządzenia mobilne.
Z inwestycji realizowanych bezpośrednio w firmach wymienić należy nakłady poniesione
przez amerykańską spółkę IBM na rozwój centrum oprogramowania w Krakowie. Inna
amerykańska spółka informatyczna, Epam Systems, otworzyła w Krakowie swój oddział, który
w 2012 roku docelowo ma zatrudniać 150 osób. W 2011 roku rozwijało się również centrum
usług wspólnych portugalskiej grupy budowlanej Mota-Engil. Spółka-córka pod firmą MESP
Central Europe prowadzi kompleksową obsługę operacji finansowych, podatkowych,
księgowych i kadrowych dla klientów grupy w Europie Środkowej, z użyciem zaawansowanych
technologii informacyjnych.
Strona | 29
Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości
Inwestycje zagraniczne na małopolskim rynku nieruchomości osiągnęły podobny udział
jak średnio w całym okresie 1989-2011, kiedy to stanowiły 14% ogółu inwestycji w regionie.
W tym okresie w tej sekcji zainwestowano łącznie 2 131,7 mln USD. W 2011 roku inwestowano
głównie w budowę w nowych obiektów handlowych, magazynowych i biurowych. Nie
odnotowano przy tym żadnych znaczących przejęć na rynku nieruchomości, co miało często
miejsce w latach poprzednich. Nakłady inwestycyjne w 2011 roku zbliżyły się do wartości
150 mln USD, co stanowiło 13,3% ogółu inwestycji w tym roku (tab. 8). Nie osiągnęły one
jeszcze poziomu inwestycji z lat 2006-2009, czyli okresu boomu na rynku nieruchomości,
kiedy firmy zagraniczne na nowe obiekty oraz przejęcia już istniejących wydawały rocznie
kwoty rzędu 300 400 mln USD. Przełamany został jednak trend spadkowy z 2010 roku,
kiedy to wstrzymano wiele projektów inwestycyjnych i wydatkowano tylko 86,1 mln USD.
Inwestycje zagraniczne na rynku nieruchomości zlokalizowane są głównie w stolicy
Małopolski i w gminach z nią sąsiadujących. Największą inwestycją zagraniczną na rynku
nieruchomości w 2011 roku stanowiła budowa centrum outlet Futura Park Kraków
w Modlniczce (gmina Wielka Wieś). Na dwukondygnacyjny obiekt o powierzchni ponad
49 tys. m2 hiszpański inwestor Neinver wydał w ciągu ostatnich 2 lat ponad 100 mln USD. W tej
samej miejscowości zlokalizowana jest druga duża inwestycja budowlana – brytyjska grupa
Goodman zrealizowała w 2011 roku pierwszy etap budowy parku logistycznego Kraków Airport
Logistics Centre, największego tego rodzaju obiektu w Małopolsce. W maju 2011 roku oddano
do użytku pierwszy magazyn o powierzchni 14 tys. m2, który został w całości wynajęty firmom
SCOT, Eurodruk-Kraków, Farutex i KMC Services. W październiku zakończono natomiast
budowę kolejnego magazynu o powierzchni 22,4 tys. m2, którego najemcami zostały firmy
Valeo Autosystemy oraz Ruch. W budowie kolejne magazyny, a ich łączna powierzchnia ma
osiągnąć docelowo 150 tys. m2.
W Krakowie wznowiono wstrzymane inwestycje na rynku biurowym. Węgiersko-
słowackie konsorcjum TriGranit Development Corporation i I.P.R. dokończyło budowę dwóch
budynków biurowych klasy A w kompleksie Bonarka 4 Business (B4B) o łącznej powierzchni
15,7 tys. m2, które zostały otwarte w czerwcu 2011 roku. W obiektach ulokowały się m.in. firmy
z sektora BPO Alexander Mann Solutions oraz State Street. Na krakowskim Zabłociu powrócono
do prac przy kompleksie biurowym Enterprise Park. Inwestycję prowadzi spółka Avestus Real
Estate, która reprezentuje interesy irlandzkiej firmy Avestus Capital Partners. Budowa dwóch
budynków w ramach pierwszej fazy inwestycji zakończyła się jesienią 2012 roku.
Strona | 30
Spośród innych inwestycji w Krakowie warto wymienić rozbudowę Centrum Handlowego
M1 (ok. 8,5 tys. m2) realizowaną przez amerykańskie konsorcjum inwestycyjne Apollo Real
Estate Advisors i Rida Development.
Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna
W 2011 roku prowadzono kolejne inwestycje w centrach usług (BPO lub SSC) oraz
w centrach badawczo-rozwojowych, które klasyfikowane są jako działalność profesjonalna,
naukowa i techniczna. Łączne nakłady w tej sekcji osiągnęły w 2011 roku 35,7 mln USD
(tab. 8). W stosunku do roku poprzedniego oznacza to jednak zmniejszenie strumienia inwestycji
w tym sektorze.
Największe środki w 2011 roku wydatkowano na utworzenie centrum usług wspólnych
oraz centrum badawczo-rozwojowego na potrzeby grupy EDF, zlokalizowanych przy należącej
do Francuzów Elektrociepłowni Kraków. Inwestorami są spółki tej grupy – francuska EDF
International (3/4 nakładów) oraz niemiecka EnBW Energie Baden-Württemberg
(1/4 nakładów). Na przedsięwzięcie to inwestorzy zagraniczni wyłożyli blisko 30 mln USD,
z tego większość w 2011 roku. Centrum EDF uzyskało dofinansowanie w wysokości
13,1 mln
w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Działanie 4.5
Wsparcie inwestycji o dużym znaczeniu dla gospodarki. Na rozbudowę swoich centrów usług
wspólnych w ramach tego instrumentu wsparcia dofinansowanie otrzymały również brytyjsko-
niderlandzki koncern naftowy Shell (centrum w Zabierzowie) oraz szwedzki producent sprzętu
AGD Electrolux (centrum w Krakowie). Ich projekty inwestycyjne przewidują wydatkowanie
środków własnych obu firm rzędu 6 mln USD, rozłożonych na kilka lat.
Stosunkowo duże wydatki (blisko 8 mln USD) na rozwój centrum obsługi funduszy
inwestycyjnych w Krakowie zadeklarowała w 2011 roku amerykańska spółka State Street.
Obecnie firma działa już w trzech lokalizacjach w Krakowie: w Centrum Biurowym Kazimierz,
w kompleksie Bonarka 4 Business oraz w biurowcu Edison. W 2011 roku kapitał własny
podniosła również inna amerykańska spółka CH2M Hill, która od 2001 roku posiada
w Krakowie swoje centrum projektowo-inżynieryjne. Inwestycje w rozwój laboratorium
analityki z zakresu ochrony środowiska prowadziła w 2011 roku niemiecka spółka Wessling
Labordienstleistungen, zlokalizowana w parku technologicznym Life Science Park w Krakowie.
W przypadku projektów wspieranych w ramach Działania 4.5 PO IG jako inwestycje zagraniczne
uwzględniane są jedynie nakłady w ramach wkładu własnego firm zagranicznych.
Strona | 31
Działalność finansowa i ubezpieczeniowa
W sektorze usług finansowych i ubezpieczeniowych nakłady, w porównaniu
z poprzednimi latami, były niewielkie, zwłaszcza w porównaniu z okresem, kiedy dochodziło do
znaczących przejęć na rynku bankowym. W 2011 roku zagraniczni inwestorzy wydatkowali na
rozwój tego sektora kwotę 21,3 mln USD (tab. 8). Najwięcej środków trafiło na rozwój sektora
bankowego w Krakowie, w szczególności Alior Banku, Banku BPH oraz BNP Paribas. Na
szczególną uwagę zasługuje kontrolowany przez włoską grupę Carlo Tassara Alior Bank, który
inwestuje w rozwój zaplecza technicznego i operacyjnego w stolicy Małopolski. W Krakowie
działa m.in. call centre banku oraz obsługa banku internetowego Alior Sync. W 2011 roku do
Krakowa przeniesiono część funkcji i operacji realizowanych dotychczas przez polską centralę
banku BNP Paribas w Lubinie. Dalsze nakłady na rozwój centrum usług finansowych, IT
i marketingowych w Zabierzowie ponosiła w 2011 roku amerykańska spółka Amway, która
działa w sektorze sprzedaży bezpośredniej. Podkrakowskie centrum usług wspólnych obsługuje
klientów z 25 państw Europy, w których działa amerykańska korporacja.
Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi
W porównaniu z całym okresem 1989-2011 w samym 2011 roku stosunkowo mniejsze
były inwestycje w działalność hotelarską i gastronomiczną (tab. 8). W tym sektorze jedynym
większym przedsięwzięciem inwestycyjnym w 2011 roku były prace wykończeniowe (budowę
w fazie stanu surowego zamkniętego wstrzymano w 2009 roku) w dwóch obiektach hotelowych
spółki Orbis, wchodzącej w skład francuskiej grupy Accor, położonych w centrum Krakowa
w pobliżu Galerii Krakowskiej. Sąsiadujące ze sobą hotele zostały otwarte w 2012 roku pod
markami ibis Stare Miasto Kraków i ibis budget Stare Miasto Kraków.
Strona | 32
Tab. 8. Wartość inwestycji zagranicznych w usługi oraz ich struktura według sekcji i działów PKD w latach 1989-2011
PKD
Sekcja / Dział
Nakłady 1989-2010
Nakłady w 2010 roku
Nakłady w 2011 roku
Wartość
inwestycji
w mln USD
Odsetek
inwestycji
w danej
sekcji
Odsetek
inwestycji
ogółem
Wartość
inwestycji
w mln USD
Odsetek
inwestycji
w danej
sekcji
Odsetek
inwestycji
ogółem
Wartość
inwestycji
w mln USD
Odsetek
inwestycji
w danej
sekcji
Odsetek
inwestycji
ogółem
Usługi
6 740,8
X
44,4
281,7
X
34,8
670,2
X
60,5
K
Działalność finansowa i ubezpieczeniowa
2 328,1
100,0
15,3
10,4
100,0
1,3
21,3
100,0
1,9
64
finansowa działalność usługowa, z wyłączeniem
ubezpieczeń i funduszów emerytalnych
2319,2
99,6
15,3
10,1
100,0
1,3
16,8
79,2
1,5
pozostałe działalności
8,9
0,4
0,1
0,0
0,0
4,4
20,8
0,4
L
Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości
2131,7
100,0
14,0
85,3
100,0
10,5
146,9
100,0
13,3
J
Informacja i komunikacja
1409,9
100,0
9,3
63,2
100
7,8
454,3
100,0
41,0
61
telekomunikacja
873,9
62,0
5,8
48,3
76,4
6,0
424,5
93,5
38,3
62
działalność związana z oprogramowaniem i doradztwem
w zakresie informatyki oraz działalność powiązana
337,4
23,9
2,2
3,8
6,0
0,5
10,1
2,2
0,9
60
nadawanie programów ogólnodostępnych i
abonamentowych
58,2
4,1
0,4
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
59
działalność związana z produkcją filmów, nagrań wideo,
programów telewizyjnych, nagrań dźwiękowych
i muzycznych
57,0
4,0
0,4
6,0
9,4
0,7
0,0
0,0
0,0
58
działalność wydawnicza
46,9
3,3
0,3
0,0
0,0
18,2
4,0
1,6
63
działalność usługowa w zakresie informacji
36,5
2,6
0,2
5,2
8,2
0,6
1,4
0,3
0,1
I
Działalność związana z zakwaterowaniem
i usługami gastronomicznymi
379,0
100,0
2,5
6,4
100,0
0,8
4,1
100,0
0,4
55
zakwaterowanie
318,2
84,0
2,1
0,0
0,0
4,1
100,0
0,4
56
działalność usługowa związana z wyżywieniem
60,8
16,0
0,4
6,4
100,0
0,8
0,0
0,0
0,0
M
Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna
288,6
100,0
1,9
94,1
100,0
11,6
35,7
100,0
3,2
70
działalność firm centralnych (head offices);
doradztwo związane z zarządzaniem
100,2
34,7
0,7
75,9
80,7
9,4
16,4
45,9
1,5
69
działalność prawnicza, rachunkowo-księgowa
i doradztwo podatkowe
92,4
32,0
0,6
10,2
10,9
1,3
11,9
33,3
1,1
71
działalność w zakresie architektury
i inżynierii; badania i analizy techniczne
90,8
31,5
0,6
7,9
8,4
1,0
7,4
20,8
0,7
74
pozostała dział. profesjonalna, naukowa i techniczna
3,9
1,4
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
pozostałe działalności
1,3
0,5
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Strona | 33
PKD
Sekcja/Dział
Nakłady 1989-2011
Nakłady w 2010 roku
Nakłady w 2011 roku
Wartość
inwestycji
w mln
USD
Odsetek
inwestycji
w danej
sekcji
Odsetek
inwestycji
ogółem
Wartość
inwestycji
w mln
USD
Odsetek
inwestycji
w danej
sekcji
Odsetek
inwestycji
ogółem
Wartość
inwestycji
w mln
USD
Odsetek
inwestycji
w danej
sekcji
Odsetek
inwestycji
ogółem
H
Transport i gospodarka magazynowa
111,4
100,0
0,8
18,6
100,0
2,2
3,2
100,0
0,3
49
transport lądowy oraz transport rurociągowy
71,1
62,2
0,5
18,6
100,0
2,2
1,9
60,6
0,2
52
magazynowanie i działalność usługowa wspomagająca
transport
22,7
19,8
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
53
działalność pocztowa i kurierska
19,0
16,6
0,1
0,0
0,0
1,2
39,4
0,1
51
transport lotniczy
1,6
1,4
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
N
Działalność w zakresie usług administrowania
i działalność wspierająca
34,8
100,0
0,2
3,2
100,0
0,4
3,5
100,0
0,3
82
działalność związana z administracyjną obsługą biura
i pozostała działalność wspomagająca prowadzenie
działalności gospodarczej
12,6
36,2
0,1
3,2
100,0
0,4
3,5
100,0
0,3
81
działalność usługowa związana z utrzymaniem porządku
w budynkach i zagospodarowaniem terenów zieleni
9,4
27,1
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
80
działalność detektywistyczna i ochroniarska
9,4
27,0
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
79
działalność organizatorów turystyki, pośredników i
agentów turystycznych oraz pozostała działalność
usługowa w zakresie rezerwacji
2,7
7,7
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
pozostałe działalności
0,7
2,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Q
Opieka zdrowotna i pomoc społeczna
31,5
100,0
0,2
0,9
100,0
0,1
1,4
100,0
0,1
86
opieka zdrowotna
19,7
62,4
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
87
pomoc społeczna z zakwaterowaniem
11,8
37,6
0,1
0,9
100,0
0,1
1,4
100,0
0,1
R
Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją
22,2
100,0
0,1
100,0
0,0
0,0
100,0
0,0
93
działalność sportowa, rozrywkowa i rekreacyjna
21,2
95,5
0,1
0,0
0,0
0,0
pozostałe działalności
1,0
4,5
0,0
0,0
0,0
0,0
S
Pozostała działalność usługowa
0,5
100,0
0,0
100,0
0,0
0,0
100,0
0,0
P
Edukacja
0,3
100,0
0,0
100,0
0,0
0,0
100,0
0,0
Źródło: badania własne.
Strona | 34
4. Kraje pochodzenia kapitału
Informacje dotyczące krajów pochodzenia inwestorów pomocne przy budowie strategii
przyciągania kapitału zagranicznego, poznania preferencji nowych inwestorów oraz wspierania
już obecnych w regionie. W niniejszym rozdziale inwestycje zagraniczne w Małopolsce zostały
przeanalizowane pod kątem kierunków, z których napływa kapitał, struktury branżowej
nakładów inwestycyjnych oraz liczby i struktury zatrudnionych pracowników.
Rys. 10. Kierunki napływu BIZ do Małopolski w latach 1989-2011 w mln USD
Źródło: badania własne.
W skali całego dwudziestolecia źródłem największego napływu inwestycji zagranicznych
w województwie małopolskim były kraje tzw. „starej Unii” (UE-15) (rys. 10). Łącznie w tym
okresie zainwestowały ponad 8 942 mln USD, co stanowiło 59% ogólnych nakładów BIZ
w Małopolsce. Największy udział w inwestycjach miały firmy z kapitałem niemieckim,
brytyjskim oraz francuskim. Inwestycje pochodzące z Ameryki Północnej, głównie ze Stanów
Zjednoczonych, stanowiły 27% BIZ ogółem, czyli prawie 4 128 mln USD. Coraz większego
znaczenia nabierają inwestorzy z Europy Środkowej i Wschodniej, głównie z Czech, Węgier,
Chorwacji i Słowacji. Udział ich zaangażowania w BIZ w Małopolsce w analizowanym okresie
łącznie określa się na 7% nakładów pieniężnych ogółem, co stanowi ponad 1 043 mln USD.
Kraje azjatyckie sumarycznie zainwestowały w województwie 555 mln USD (3,7% napływów
Strona | 35
ogółem). Największy udział w inwestycjach zagranicznych w Małopolsce z tego regionu świata
mają Izrael, Japonia, Turcja, Singapur oraz Chiny (tab. 9).
Rys. 11. Kierunki napływu BIZ do Małopolski w 2011 roku w mln USD
Źródło: badania własne.
Źródłem największego strumienia kapitału w 2011 roku były kraje z Europy 61,4%,
wśród nich wielkością nakładów wyróżniały się Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Hiszpania
i Portugalia (rys. 11). Na drugim miejscu znajdują się inwestorzy z Ameryki Północnej – 37,4%,
a właściwie ze Stanów Zjednoczonych, na które przypada 98,5% kapitału zainwestowanego
z tego regionu świata. Napływ z krajów azjatyckich stanowił w 2011 roku niecały 1% inwestycji
ogółem, były to głównie inwestycje z Izraela oraz Japonii (tab. 10).
Podmioty wywodzące się z dwóch krajów Niemiec i USA były źródłem 61,8%
inwestycji zagranicznych zaangażowanych w całym regionie w 2011 roku. Amerykańskie firmy
przeznaczyły na inwestycje 407,8 mln USD, co stanowiło 36,8% inwestycji ogółem. Drugim co
do wielkości kierunkiem napływu inwestycji były Niemcy, które zaangażowały w Małopolsce
275,0 mln USD, czyli 24,8% całkowitej wartości BIZ w regionie w 2011 roku. Kraje te wiodły
prym także pod względem liczby podmiotów, które w 2011 roku zainwestowały co najmniej
1 mln USD ze Stanów Zjednoczonych pochodziło 14 inwestorów, a z Niemiec 12. Należy
zaznaczyć, tylko podmioty z tych dwóch krajów poniosły nakłady inwestycyjne
przekraczające 100 mln USD. Do tej wartości zbliżyli się inwestorzy z Wielkiej Brytanii
(95,5 mln USD) oraz Francji (85,1 mln USD). Niecałe 12% całkowitej wartości BIZ w 2011
Strona | 36
roku pochodziło z Hiszpanii oraz Portugalii, odpowiednio 70,2 mln USD i 58,7 mln USD
(tab. 10).
W 2011 roku całkowite nakłady poniesione w Małopolsce były o ponad 1/3 wyższe
w porównaniu do 2010 roku. Równocześnie, inwestorzy ze Stanów Zjednoczonych
zaangażowali w 2011 roku dwa razy więcej kapitału niż w roku 2010, natomiast inwestorzy
z Niemiec ponad trzy razy tyle. Niższe były natomiast nakłady firm z Wielkiej Brytanii. Na
uwagę zasługują przedsiębiorcy z Hiszpanii i Portugali, którzy w ostatnich latach istotnie
podnieśli swój udział w wartościach BIZ w Małopolsce. Wiąże się to, oprócz inwestycji
ponoszonych przez przedsiębiorców z Półwyspu Iberyjskiego w sektorze budowlanym, z ich
zaangażowaniem na rynku nieruchomości.
Analiza zróżnicowania pochodzenia kapitału według sektorów działalności pokazuje,
źródłem największych inwestycji w latach 1989-2011 w przemyśle i budownictwie były kraje
europejskie (około 67%), z czego aż 60% nakładów pochodziło z trzech krajów: Niemiec,
Wielkiej Brytanii oraz Francji. Inwestorzy ze Stanów Zjednoczonych zaangażowali prawie 28%
ogólnej wartości BIZ w Małopolsce w tym okresie w sektorze przemysłowym (tab. 9).
W samym 2011 roku na przemysł i budownictwo przeznaczono 30,9% wszystkich nakładów.
Najwięcej kapitału napłynęło ze Stanów Zjednoczonych (37%) oraz Wielkiej Brytanii (18%)
i Francji (13%). Na sektor przemysłowy przypadła całość nakładów pieniężnych pochodzących
z Izraela, Japonii oraz Chin (tab. 9).
W działalności handlowej dominują inwestorzy z krajów europejskich. Największym
źródłem kapitału w badanym dwudziestoleciu były Niemcy, Francja i Wielka Brytania. W roku
2011 liderem były firmy niemieckie (aż 53% ogólnej wartości BIZ) na skutek dużej aktywności
firm należących do Schwarz Gruppe (Lidl i Kaufland) oraz spółek kontrolowanych przez Metro
(m.in. Makro Cash&Carry). Na drugim miejscu znalazła się Portugalia (duże inwestycje
Eurocash i Jerónimo Martins), a za nią Wielka Brytania (głównie Tesco) oraz Niderlandy.
Łącznie nakłady z tych krajów stanowiły ponad 95% całości inwestycji w sektorze handlowym.
Największym źródłem inwestycji w usługach w latach 1989-2011 były kraje europejskie
(głównie Niemcy, Wielka Brytania i Francja), które łącznie zainwestowały 4 202 mln USD,
co stanowiło ponad 62% BIZ w Małopolsce. Należy jednak zaznaczyć, iż ponad 30% całych
nakładów na usługi w analizowanym okresie pochodziło ze Stanów Zjednoczonych (tab. 9).
W 2011 roku w stosunku do roku 2010 odnotowano w sektorze usług ponad dwukrotny wzrost
zainwestowanego kapitału. Najwięcej nakładów pieniężnych napłynęło z krajów europejskich
57%. Głównymi inwestorami były firmy z Niemiec oraz Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Francji
i Węgier. Firmy niemieckie zainwestowały w usługach 203,9 mln USD, czyli ponad 74%
Strona | 37
kapitału, jaki napłynął w tym roku do Małopolski z tego kraju (tab. 10). W stosunku do 2010
roku był to wzrost prawie siedmiokrotny, w głównej mierze związany z przejęciem Polskiej
Telefonii Cyfrowej przez Deutsche Telekom. Wysoka pozycja Hiszpanii wynikała głównie
z inwestycji firmy Neinver w nowe centrum handlowe Futura w Modlniczce (gmina Wielka
Wieś). W roku 2011 nadal liderem w usługach pozostali inwestorzy ze Stanów Zjednoczonych,
których łączne nakłady wzrosły do poziomu 42% ogólnej wartości inwestycji w tym sektorze.
Firmy amerykańskie przeznaczyły prawie 70% swojego kapitału na usługi, czyli 284,6 mln USD
(tab. 10), był to wzrost prawie trzykrotny w porównaniu do roku 2010. Tak wielki wzrost
wynikał głównie z przejęcia dokonanego przez Liberty Global, ale aktywne były także inne
firmy z USA, przede wszystkim związane z sektorem BPO i SSC.
Na koniec 2011 roku w firmach z kapitałem zagranicznym na terenie Małopolski było
zatrudnionych 99,4 tys. pracowników. Podobnie jak w przypadku nakładów finansowych,
w strukturze zatrudnienia zaznacza się znaczna przewaga Stanów Zjednoczonych, Niemiec,
Wielkiej Brytanii oraz Francji nad innymi krajami. Łącznie kraje te skupiały 67% ogółu
pracujących w podmiotach z udziałem kapitału zagranicznego w województwie małopolskim.
Zatrudnienie w przedsiębiorstwach amerykańskich wyniosło 19 tys. osób, co stanowiło 19,1%
udziału w łącznej liczbie pracujących. Ponad 15 tys. osób zatrudniały w Małopolsce firmy z
Francji (16,5%), Niemiec (15,9%) i Wielkiej Brytanii (13,8%) . Ponad 77% ogółu zatrudnionych
pracowało w firmach z kapitałem europejskim, co dość wyraźnie przewyższa udział tej części
świata w strukturze inwestycji (tab. 11).
Wśród przedsiębiorstw z kapitałem europejskim najwięcej pracowników zatrudnionych
było w przemyśle i budownictwie (40%). Nieco mniej (37%) osób pracowało w sektorze
usługowym. Firmy amerykańskie zatrudniały w usługach niecałe 60% osób, natomiast 40%
w przemyśle i budownictwie. Firmy azjatyckie inwestują przede wszystkim w sektorze
przemysłowym, który skupia 65% ogółu zatrudnionych w firmach z kapitałem azjatyckim
(tab. 11).
Przeciętna wielkość nakładów przypadająca na jednego pracownika w firmach
z kapitałem zagranicznym działających w województwie małopolskim wyniosła prawie 153 tys.
USD. Inwestycje pochodzące z krajów Ameryki Północnej (217 tys. USD na 1 pracownika) oraz
Azji (174 tys. USD na 1 pracownika) wykazują wyższą średnią kapitałochłonność niż firmy
europejskie (134 tys. USD na 1 pracownika). Państwa europejskie charakteryzuje silne
zróżnicowanie kapitałochłonności. Powyżej średniej była wielkość tego wskaźnika dla firm
niemieckich, hiszpańskich, duńskich, austriackich, czeskich, węgierskich oraz słowackich.
Natomiast kapitałochłonność poniżej średniej występowała wśród inwestorów między innymi
Strona | 38
z Francji, Szwecji, Portugalii, Belgii, Niderlandów i Grecji. Najwyższa kapitałochłonność pośród
krajów azjatyckich cechowała przedsiębiorców z Izraela, natomiast najniższa z Indii.
P. Dicken (2003) postawił tezę, że w skali globalnej wzrasta liczba państw, z których
pochodzą znaczący inwestorzy zagraniczni oraz ich udział w strukturze inwestycji.
W szczególności na początku lat 2000. pojawiły się analizy (np. Jim O'Neill, 2001) prognozujące
rosnącą rolę inwestorów pochodzących z tzw. krajów rozwijających się BRIC, czyli Brazylii,
Rosji, Indii i Chin. Ostatnio do grupy tej dodano RPA tworząc akronim BRICS. Póki co
penetracja Małopolski przez inwestorów z tej grupy krajów jest niewielka. Inwestorzy z krajów
należących do tej grupy ponieśli w całym okresie 1989-2011 nakłady stanowiące łącznie 0,5%
całości, zaś w samym 2011 roku 0,4%
. Mimo tej niewielkiej skali widać ożywienie przede
wszystkim wśród inwestorów chińskich. Jak na razie pojawiają się oni w Małopolsce głównie
wraz z przejęciami części lub całych spółek z krajów wysoko rozwiniętych, np. Delphi przez
BWI, ATB Austria przez Wolong. W ostatnich trzech latach Chińczycy zaangażowali się
w inwestycje greenfield, np. Illochroma Haoneng Poland w Krakowie czy Dalian Talent
w Żabnie. Można powiedzieć, że teza P. Dickena w przypadku Małopolski sprawdza się
w stosunku do inwestorów „regionalnych”, obejmujących byłe kraje socjalistyczne, które
przystąpiły do Unii Europejskiej. W gronie 178 dużych inwestorów znajduje się sześć takich
podmiotów: czeski ČEZ, słowackie I.P.R. i Penta, węgierski Tri Granit, chorwacka Pliva
i litewska Tiltra. Poza Plivą
, która zaangażowała się w regionie jeszcze w latach 1990., wszyscy
pozostali inwestorzy pojawili się w województwie po 2004 roku.
Zestawienie to nie uwzględnia nakładów ArcelorMittal, który jest klasyfikowany jako inwestor
luksembursko-brytyjski.
Pliva, która w 1997 roku stała się większościowym udziałem zakładów farmaceutycznych w Krakowie,
w 2006 roku została przejęta przez amerykański Barr Pharmaceuticals.
Strona | 39
Tab. 9. Wartość inwestycji zagranicznych oraz ich struktura według krajów pochodzenia
kapitału i rodzaju działalności w latach 1989-2011
Kraj
Inwestycje ogółem
Przemysł
i budownictwo
Handel
Usługi
mln USD
%
mln USD
%
mln USD
%
mln USD
%
Europa
10260,9
67,5
4732,0
67,1
1326,9
94,8
4202,1
62,3
Niemcy
3153,5
20,8
812,6
11,5
389,0
27,8
1951,9
29,0
Wielka Brytania
1726,9
11,4
1175,5
16,7
267,1
19,1
284,3
4,2
Francja
1340,8
8,8
849,2
12,0
291,8
20,8
199,8
3,0
Dania
530,6
3,5
420,7
6,0
3,3
0,2
106,6
1,6
Austria
431,7
2,8
158,9
2,3
23,0
1,6
249,7
3,7
Czechy
350,4
2,3
345,7
4,9
4,7
0,3
0,0
0,0
Niderlandy
290,6
1,9
42,8
0,6
105,4
7,5
142,5
2,1
Irlandia
252,8
1,7
1,7
0,0
0,2
0,0
251,0
3,7
Węgry
248,1
1,6
0,5
0,0
0,1
0,0
247,5
3,7
Chorwacja
229,4
1,5
229,4
3,3
0,0
0,0
0,0
0,0
Szwecja
220,3
1,4
41,7
0,6
42,9
3,1
135,6
2,0
Hiszpania
212,3
1,4
36,5
0,5
4,0
0,3
171,8
2,5
Belgia
202,9
1,3
97,0
1,4
0,0
0,0
105,8
1,6
Portugalia
202,5
1,3
112,2
1,6
90,3
6,5
0,0
0,0
Włochy
190,8
1,3
151,2
2,1
10,2
0,7
29,3
0,4
Szwajcaria
182,5
1,2
89,4
1,3
4,8
0,3
88,4
1,3
Słowacja
175,6
1,2
22,9
0,3
53,9
3,8
98,8
1,5
Luksemburg
148,6
1,0
38,1
0,5
0,0
0,0
110,5
1,6
Norwegia
70,3
0,5
42,6
0,6
25,5
1,8
2,3
0,0
Finlandia
32,2
0,2
16,3
0,2
7,5
0,5
8,5
0,1
Litwa
22,8
0,2
22,8
0,3
0,0
0,0
0,0
0,0
Liechtenstein
22,2
0,1
22,2
0,3
0,0
0,0
0,0
0,0
Rosja
12,1
0,1
2,1
0,0
1,5
0,1
8,5
0,1
Grecja
5,7
0,0
0,0
0,0
1,5
0,1
4,2
0,1
Słowenia
5,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
5,0
0,1
pozostałe kraje
0,3
0,0
0,0
0,0
0,1
0,0
0,2
0,0
Ameryka
Północna
4127,6
27,2
1978,1
28,1
36,9
2,6
2112,6
31,3
USA
4095,2
27,0
1963,3
27,9
32,9
2,4
2099,0
31,1
Kanada
31,5
0,2
14,0
0,2
4,0
0,3
13,6
0,2
Meksyk
0,8
0,0
0,8
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Azja
555,0
3,7
278,9
4,0
6,2
0,4
269,8
4,0
Izrael
285,6
1,9
35,5
0,5
0,1
0,0
250,0
3,7
Japonia
99,1
0,7
95,2
1,4
3,3
0,2
0,7
0,0
Turcja
79,1
0,5
79,1
1,1
0,0
0,0
0,0
0,0
Singapur
48,5
0,3
48,5
0,7
0,0
0,0
0,0
0,0
Chiny
24,9
0,2
4,2
0,1
2,8
0,2
17,9
0,3
Korea
16,4
0,1
16,4
0,2
0,0
0,0
0,0
0,0
Indie
1,3
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
1,3
0,0
Pozostałe kraje
143,9
0,9
49,0
0,7
25,6
1,8
69,3
1,0
Australia
110,4
0,7
48,7
0,7
4,2
0,3
57,5
0,9
RPA
33,2
0,2
0,0
0,0
21,4
1,5
11,8
0,2
pozostałe kraje
0,3
0,0
0,3
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Instytucje
międzynarodowe
88,6
0,6
9,5
0,1
0,0
0,0
79,1
1,2
Brak informacji
o kraju
pochodzenia
14,2
0,1
1,6
0,0
4,6
0,3
8,0
0,1
Ogółem
15190,3
100,0
7049,1
100,0
1400,3
100,0
6740,9
100,0
Źródło: badania własne.
Strona | 40
Tab. 10. Wartość inwestycji zagranicznych oraz ich struktura według krajów pochodzenia
oraz rodzaju działalności w 2011 roku.
Kraj
Nakłady w 2011 roku
Inwestycje ogółem
Przemysł
i budownictwo
Handel
Usługi
mln USD
%
mln USD
%
mln USD
%
mln USD
%
Europa
680,0
61,4
202,7
29,8
93,0
13,7
384,2
56,5
Niemcy
275,0
24,8
20,1
7,3
51,0
18,5
203,9
74,1
Francja
85,1
7,7
60,7
71,3
0,0
0,0
24,4
28,7
Wielka Brytania
78,4
7,1
27,2
34,7
10,4
13,2
40,8
52,0
Hiszpania
70,2
6,3
0,0
0,0
0,0
0,0
70,2
100,0
Portugalia
58,7
5,3
33,2
56,7
20,0
34,1
5,4
9,3
Węgry
19,2
1,7
0,0
0,0
0,0
0,0
19,2
100,0
Luksemburg
19,2
1,7
17,1
89,0
0,0
0,0
2,1
11,0
Niderlandy
17,4
1,6
6,2
35,7
9,2
52,9
2,0
11,4
Dania
12,6
1,1
12,6
100,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Włochy
11,6
1,0
4,7
40,4
0,0
0,0
6,9
59,6
Szwajcaria
7,0
0,6
6,9
98,7
0,1
1,3
0,0
0,0
Szwecja
6,4
0,6
1,7
26,3
2,4
37,3
2,3
36,4
Słowacja
6,4
0,6
0,0
0,0
0,0
0,0
6,4
100,0
Austria
5,5
0,5
5,5
100,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Belgia
4,1
0,4
4,1
100,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Czechy
2,0
0,2
2,0
100,0
0,0
0,0
0,0
0,0
pozostałe kraje
1,2
0,1
0,6
50,0
0,0
0,0
0,6
50,0
Ameryka
Północna
413,9
37,4
129,3
31,2
0,0
0,0
284,6
68,8
USA
407,8
36,8
123,2
30,2
0,0
0,0
284,6
69,8
Kanada
6,1
0,5
6,1
100,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Azja
10,0
0,9
10,0
100,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Izrael
5,8
0,5
5,8
100,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Japonia
3,8
0,3
3,8
100,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Chiny
0,4
0,0
0,4
100,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Pozostałe kraje
3,5
0,3
0,0
0,0
2,1
59,2
1,4
40,8
RPA
3,5
0,3
0,0
0,0
2,1
59,2
1,4
40,8
Ogółem
1 107,4
100,0
342,0
30,9
95,1
8,6
670,2
60,5
Źródło: badania własne.
Strona | 41
Tab. 11. Wielkość oraz struktura zatrudnienia w firmach z udziałem kapitału zagranicznego
według krajów pochodzenia kapitału oraz sektorów gospodarki w na koniec 2011 roku.
Kraj
Liczba
zatrudnionych
[tys.]
Udział
w liczbie
zatrudnionych
ogółem
Struktura zatrudnionych [%]
Przemysł +
Budownictwo
Handel
Pozostałe
usługi
Europa
76,7
77,1
39,9
23,5
36,6
Francja
16,5
16,6
36,3
24,0
39,7
Niemcy
15,8
15,9
37,8
37,1
25,1
Wielka Brytania
13,8
13,8
35,9
30,9
33,2
Niderlandy
4,5
4,5
27,9
13,3
58,8
Włochy
4,5
4,5
20,7
3,7
75,6
Luksemburg
3,3
3,3
67,8
0,3
32,0
Portugalia
3,2
3,2
38,0
54,0
8,0
Austria
2,6
2,6
83,8
4,6
11,6
Szwecja
2,3
2,3
25,6
16,7
57,8
Szwajcaria
2,0
2,0
71,6
3,1
25,3
Belgia
1,6
1,6
50,6
-
49,4
Dania
1,5
1,5
57,3
9,3
33,4
Finlandia
1,0
1,0
1,0
-
99,0
Hiszpania
1,0
1,0
78,3
4,5
17,2
Norwegia
0,7
0,7
46,7
29,9
23,4
Irlandia
0,7
0,7
1,5
0,9
97,6
Liechtenstein
0,6
0,6
100,0
-
-
Słowacja
0,3
0,3
21,0
79,0
-
Litwa
0,3
0,3
100,0
-
-
Rosja
0,2
0,2
-
33,3
66,7
Czechy
0,2
0,2
97,2
2,8
-
Grecja
0,1
0,1
-
54,9
45,1
Węgry
0,1
0,1
41,0
41,0
18,1
Ameryka Północna
19,0
19,1
39,9
1,3
58,7
USA
18,9
19,0
39,7
1,3
58,9
Kanada
0,1
0,1
60,2
5,4
34,4
Azja
3,2
3,2
65,0
3,1
31,9
Japonia
1,2
1,2
86,0
4,5
9,6
Izrael
1,2
1,2
69,8
2,1
28,1
Chiny
0,4
0,4
29,3
4,6
66,0
Indie
0,3
0,3
100,0
Turcja
0,1
0,1
100,0
Pozostałe kraje
0,3
0,3
22,6
43,6
33,8
RPA
0,2
0,2
47,1
52,9
Australia
0,1
0,1
62,5
37,5
Brak informacji
o kraju
pochodzenia
0,3
0,3
49,1
44,9
6,0
Ogółem
99,3
100,0
40,7
18,7
40,6
Źródło: badania własne.
Strona | 42
5. Rozmieszczenie inwestycji zagranicznych
Rozmieszczenie inwestycji zagranicznych w przestrzeni województwa jest
jednym z czynników wpływających na kształtowanie się poziomu zróżnicowania
gospodarczego w skali wewnątrzregionalnej. Analiza geografii BIZ pozwala na
zidentyfikowanie tych powiatów, które najbardziej skorzystały z napływu kapitału
zagranicznego w badanym okresie. Jest to o tyle istotne, że skutki inwestycji
zagranicznych szczególnie wyraźnie zaznaczają się w skali lokalnej. Zrozumienie
czynników i procesów mających wpływ na przestrzenne zróżnicowanie napływu
inwestycji jest podstawą dla prowadzenia odpowiedniej polityki proinwestycyjnej.
Rys. 12. Całkowita wartość inwestycji zagranicznych w powiatach Małopolski w latach 1989-
2011
Źródło: badania własne.
Rozmieszczenie inwestycji zagranicznych w Małopolsce jest bardzo
nierównomierne (rys. 12). W całym okresie 1989-2011 ponad 90% inwestycji zostało
poniesionych na terenie 9 powiatów, z czego 63% w samym Krakowie, a dalszych 9%
w powiecie krakowskim. Wyróżniają się ponadto powiaty brzeski i wielicki. Bardzo
zbliżony poziom koncentracji wykazują inwestycje greenfield. Nieco mniejsza jest w ich
Strona | 43
przypadku rola Krakowa (49% łącznych nakładów greenfield w okresie 1989-2011),
większa zaś powiatu wielickiego i krakowskiego (po około 10%).
Rys. 13. Wielkość i struktura inwestycji zagranicznych w 2011 roku
Źródło: badania własne.
Geografia inwestycji zagranicznych w 2011 roku jest podobna do tej z całego
okresu 1989-2011. Ponad połowa ze strumienia 1,1 mld USD inwestycji zagranicznych,
który napłynął w tym roku do województwa, została zainwestowana w Krakowie (rys. 13).
Stolica województwa razem z dwoma sąsiadującymi powiatami wielickim i krakowskim
skupiła 3/4 inwestycji zagranicznych. Inwestycje w wysokości 30 mln USD i więcej
miały ponadto miejsce na terenach powiatów: brzeskiego, Nowego Sącza i powiatu
tarnowskiego, a nieco mniejsze (około 24 mln USD) w powiecie oświęcimskim
i chrzanowskim (21 mln USD). Zaangażowanie kapitałowe inwestorów przekraczające
10 mln USD odnotowano na terenie kolejnych siedmiu powiatów, a najwięcej (około
15 mln USD) w myślenickim, bocheńskim i gorlickim (tab. 14).
Strona | 44
Rys. 14. Udział powiatów w nakładach greenfield w okresie 1989-2011 i w 2011 roku
Źródło: badania własne.
Trzeba wskazać na wyraźne zjawisko rozlewania się nowych inwestycji z Krakowa do
strefy podmiejskiej, widoczne przede wszystkim w inwestycjach greenfield (rys. 14). Udział
powiatu krakowskiego, który w okresie 1989-2011 przyciągnął 10% tych inwestycji, wyniósł
w 2011 roku aż 32% (Kraków odpowiednio 49% i 37%). Tak duży udział w analizowanym roku
jest wynikiem przede wszystkim wielkich nakładów w Kraków Airport Logistics Centre oraz
Futura Park w Modlniczce, a ponadto rozwoju zakładów produkcyjnych w Skawinie.
W obszarze przylegającym od zachodu do Krakowa zaczyna kształtować się coraz wyraźniej
strefa krawędziowa, na terenie której skupiają się duże inwestycje greenfield o charakterze
usługowym, takie jak Krakow Business Park w Rząsce i Zabierzowie, ośrodki handlowe
w Modlniczce oraz centra logistyczne w Modlniczce i Skawinie. Kluczowym czynnikami
lokalizacji jest znakomita dostępność komunikacyjna węzeł autostrady i dróg krajowych oraz
port lotniczy w Balicach, a jednocześnie bliskie sąsiedztwo Krakowa. Na relokacji firm
produkcyjnych z Krakowa oraz lokalizacji nowych inwestorów przemysłowych korzystają
natomiast najbardziej Niepołomice, Skawina, Dobczyce i Myślenice, gdzie funkcjonują strefy
aktywności gospodarczej, częściowo objęte przywilejami podatkowymi w ramach specjalnych
stref ekonomicznych. Sam powiat wielicki, na terenie którego znajduje się największa strefa
Strona | 45
aktywności gospodarczej w województwie, przyciągnął w 2011 roku ponad 10% nakładów
greenfield.
Pierwsze przejawy procesów suburbanizacji gospodarczej w zakresie inwestycji
zagranicznych zaczynają pojawiać się także w strefie podmiejskiej Tarnowa. Do powiatu
tarnowskiego napłynęło w 2011 roku aż 5% nakładów greenfield, czyli pięciokrotnie więcej niż
wynosi jego udział w latach 1989-2011. Bez wątpienia czynnikiem stymulującym ten proces
będzie duży wzrost dostępności tego obszaru po całkowitym oddaniu autostrady A4, co powinno
nastąpić najpóźniej w I połowie 2013 roku. Nie zaobserwowano jak dotąd wzrostu atrakcyjności
strefy podmiejskiej Nowego Sącza. Na teren powiatu nowosądeckiego w całym okresie 1989-
2011 napłynęło zaledwie 12 mln USD, czyli 0,2% łącznych nakładów greenfield
w województwie małopolskim. W samym 2011 roku było to tylko 0,4% inwestycji poniesionych
w regionie.
Obszary będące przedmiotem najmniejszego zainteresowania kapitału zagranicznego
obejmują Małopolskę południową (oprócz Nowego Sącza) i rolnicze tereny północno-
wschodnie województwa (powiaty proszowicki, miechowski, dąbrowski). W przypadku
małopolski południowej jest to związane z ich słabszą dostępnością komunikacyjną, niewielką
podażą terenów inwestycyjnych m.in. na skutek ukształtowania terenu, dużego odsetka obszarów
chronionych oraz (co jest cechą wspólną również powiatów północno-wschodnich) słabej
aktywności samorządów w zakresie polityki proinwestycyjnej, mniej korzystnych cech rynku
pracy przy relatywnie niewielkim rynku zbytu dla działalności usługowej i handlowej na dużej
części tych terenów.
Wartość inwestycji zagranicznych na 1 mieszkańca pozwala określić ich znaczenie dla
lokalnej gospodarki. Skumulowana wartość BIZ na 1 mieszkańca Małopolski w latach 1989-
2011 wyniosła 4 538 USD była wyższa o prawie 300 USD w porównaniu ze stanem na koniec
2010 roku. Geografia tego wskaźnika pozostaje jednak w dużej mierze podobna do tej wyrażonej
wartością bezwzględną inwestycji (rys. 15). Wciąż zaznacza się dominacja Krakowa 12 tys.
USD na mieszkańca w latach 1989-2011, natomiast powiaty południowej i północno-wschodniej
Małopolski plasują się na ostatnich pozycjach osiągając wartości mniejsze niż 600 USD na
mieszkańca. Drugim powiatem, jeśli chodzi o wartość inwestycji zagranicznych na 1 mieszkańca
w latach 1989-2011, był powiat brzeski (ok. 8 tys. USD na mieszkańca), kolejne to: wielicki,
krakowski i Nowy Sącz (ok. 5 tys. USD). Porównanie danych z 2011 roku ze skumulowanymi
wartościami dla okresu 1989-2011 pozwala ocenić, czy pozycja poszczególnych powiatów
zmieniła się i jak bardzo bieżące inwestycje nawiązują do długofalowych trendów z przeszłości.
W 2011 roku najwięcej inwestycji przyciągnął Kraków i powiat krakowski każdy po ok. 750
Strona | 46
USD na osobę. Powiaty wielicki, brzeski i Nowy Sącz przyciągnęły po ok. 400 USD na
mieszkańca, pozostałe mniej niż 200 USD per capita. Główną różnicą w stosunku do tej dla
całego okresu 1989-2011 jest znacząco wyższa rola powiatu krakowskiego.
Rys. 15. Inwestycje zagraniczne w latach 1989-2011 w przeliczeniu na 1 mieszkańca
Źródło: badania własne.
W rozmieszczeniu inwestycji w podziale na sektory działalności gospodarczych
w 2011 roku zwraca uwagę kumulacja nakładów w usługi na terenie Krakowa (402 mln
USD) i powiatu krakowskiego (138 mln USD). Kraków przyciągnął też najwięcej (45%)
inwestycji w sektorze przemysłowym, w którym silniej zaznaczyła się również pozycja
powiatów: wielickiego (13%), krakowskiego (12%) i brzeskiego (9%). Zdecydowana
większość inwestycji w handlu miała miejsce na terenie czterech powiatów: Krakowa
(33%), Nowego Sącza (26%), powiatu tarnowskiego (21%) i krakowskiego (13%).
W latach 1989-2011 46% całkowitych nakładów zagranicznych w Małopolsce
poniesiono w przemyśle, 44% w usługach (bez handlu), a 9% strumienia finansowego
przypadło na handel. Większość inwestycji zagranicznych w 14 z 22 powiatów dotyczyła
sektora przemysłowego. Przypada na nie przytłaczająca część nakładów poniesionych
w powiatach brzeskim, wielickim, myślenickim, chrzanowskim i bocheńskim. Największa
Strona | 47
rola działalności usługowych w strukturze nakładów dotyczy obszarów o diametralnie
odmiennym charakterze: głównych ośrodków miejskich regionu jak Kraków i Nowy Sącz
oraz powiatów „górskich” (limanowski, tatrzański, suski). W pierwszym przypadku
wynika to z atrakcyjności tych miast, m.in. wielkich rynków zbytu oraz zasobów rynku
pracy, szczególnie istotnych w sektorach tzw. wiedzochłonnych. Dominująca rola
inwestycji usługowych w powiatach górskich wynika po części z ich predyspozycji do
przyciągania działalności „czasu wolnego”, ale głównie z faktu, że przy bezwzględnie
niskim i bardzo niskim poziomie nakładów zagranicznych, gros z nich obejmuje placówki
usługowe związane z lokalnym rynkiem (np. banki) i elementy infrastruktury usługowej
(np. stacje telefonii komórkowej). Inwestycje handlowe nawiązują do wielkości rynku
zbytu, a ich udział w żadnym powiecie województwa nie osiąga wartości większych niż
40% ogółu inwestycji.
Tab. 12. Inwestycje zagraniczne w specjalnych strefach ekonomicznych i strefach aktywności
gospodarczej
Strefa
Wartość inwestycji
zagranicznych w mln USD
Udział w inwestycjach
zagranicznych ogółem
w %
1989-2011
2011
1989-2011
2011
Specjalne strefy ekonomiczne i ich podstrefy
Krakowska SSE (Kraków, Niepołomice,
Olkusz, Tarnów, Zabierzów, Zator)
553,4
34,3
3,6
3,1
Mielecka SSE (Gorlice)
23,6
1,8
0,2
0,2
Katowicka SSE (Myślenice)
22,1
0,0
0,1
0,0
Strefy aktywności gospodarczej (bez obszarów włączonych do SSE)
Niepołomicka Strefa Inwestycyjna
325,0
33,3
2,1
3,0
SAG Myślenice-Jawornik
124,0
0,0
0,8
0,0
Dobczycki Park Przemysłowy
109,8
9,9
0,7
0,9
Park Kryształowy w Tarnowie
103,6
0,9
0,7
0,1
SAG Skawina Północ i Zachód
36,8
11,3
0,2
1,0
Wojnicki Zielony Park Przemysłowy
17,4
0,0
0,1
0,0
Tarnowski Klaster Przemysłowy
0,7
0,2
0,0
0,0
Razem SSE i SAG
1316,3
91,6
8,7
8,2
Źródło: badania własne.
Ważnym instrumentem polityki proinwestycyjnej jest przygotowanie stref
aktywności gospodarczej (SAG), w ramach których inwestorom oferowane
odpowiedniej wielkości działki o uregulowanym statusie prawnym, kompleksowo
uzbrojone w sieci infrastruktury technicznej oraz posiadające połączenie z infrastrukturą
transportową (głównie drogową, ale również kolejową). Strefy aktywności gospodarczej
organizowane najczęściej przez władze lokalne celem przyciągania inwestorów
zewnętrznych (w tym również zagranicznych). Dodatkowo część gruntów w tych strefach
może być objęta statusem Specjalnej Strefy Ekonomicznej (SSE), który uprawnia
Strona | 48
inwestujące tam przedsiębiorstwa do ulg w podatku dochodowym i od nieruchomości,
jeżeli spełnią stosowne wymagania odnośnie branży, wielkości inwestycji i poziomu
zatrudnienia. Ten instrument regulowany jest na poziomie krajowym. W Małopolsce
działają podstrefy trzech SSE: Krakowskiej, Mieleckiej i Katowickiej.
Rozwój stref aktywności gospodarczej wspierany jest w ramach Małopolskiego
Regionalnego Programu Operacyjnego przez Działanie 4.3 Tworzenie i rozwój stref
aktywności gospodarczej
. Wsparcie ze środków unijnych uzyskały już istniejące strefy,
głównie w Krakowskim Obszarze Metropolitalnym (KOM) i w subregionie tarnowskim
oraz nowe obszary inwestycyjne, zwykle nieco mniejszych rozmiarów, także w KOM oraz
w Małopolsce Zachodniej
. Strefy aktywności gospodarczej w województwie
małopolskim powstają w obszarach o najwyższej atrakcyjności inwestycyjnej, wzdłuż
głównego korytarza transportowego wschód-zachód.
W 2011 roku przedsiębiorstwa zagraniczne zainwestowały na terenach
wchodzących w skład SSE i SAG 91,6 mln USD, co stanowiło 8,2% inwestycji
zagranicznych w tym roku (tab. 12). Podobnie kształtował się ten odsetek w całym okresie
1989-2011. Najwięcej inwestycji zagranicznych przyciągnęły w tym okresie strefy
położone w Krakowie i jego obszarze metropolitalnym, w szczególności w Niepołomicach,
ale również w Myślenicach i Dobczycach. Znaczące środki trafiły również do stref
w Tarnowie i Wojniczu. Natomiast napływ kapitału zagranicznego do stref aktywności
gospodarczej w zachodniej części województwa jest niewielki. W samym 2011 roku
największe nakłady poniesiono w podstrefach SSE w Krakowie i Niepołomicach oraz
w strefach aktywności gospodarczej w Niepołomicach, Skawinie i Dobczycach.
Tab. 13. Udział inwestycji zagranicznych na terenie Krakowskiego Obszaru Metropolitalnego
oraz poza nim
Typ obszaru
Inwestycje
1989-2011
Inwestycje
w 2011 roku
Inwestycje
greenfield
1989-2011
Inwestycje
greenfield
w 2011 roku
mln USD
w %
mln USD
w %
mln USD
w %
mln USD
w %
KOM
12045,7
79,3
899,4
81,2
4273,4
75,6
358,1
83,7
w tym Kraków
9525,1
62,7
590,7
53,3
2788,3
49,3
158,6
37,1
Poza KOM
3144,6
20,7
208,0
18,8
1379,6
24,4
69,5
16,3
Małopolska
15190,3
100,0
1107,4
100,0
5653,0
100,0
427,6
100,0
Źródło: badania własne.
Uszczegółowienie Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013, 2011, Zarząd
Województwa Małopolskiego, Kraków.
Biernacki W., Działek J., Guzik R., Gwosdz K., Kołoś A., 2011, Ocena wpływu projektów realizowanych
w ramach osi priorytetowej 4. MRPO Infrastruktura dla rozwoju gospodarczego, Urząd Marszałkowski
Województwa Małopolskiego, Kraków.
Strona | 49
W sumie obserwujemy dość wyraźnie zjawisko koncentracji inwestycji na
terenie gmin należących do Krakowskiego Obszaru Metropolitalnego. Na KOM
przypada 79% łącznych nakładów poniesionych w regionie w okresie 1989-2011 (tab. 13),
przy 44% udziale w liczbie ludności województwa. Udział KOM w samym 2011 roku b
jeszcze większy i wyniósł 81% łącznych nakładów i aż 83% greenfield. Póki co nie
zachodzą większe efekty rozprzestrzeniania się inwestycji poza rdzeń gospodarczy
województwa, głównym procesem jest rosnąca pozycja niektórych obszarów
wewnątrz KOM – głownie strefy podmiejskiej Krakowa kosztem miasta centralnego.
Strona | 50
Tab. 14. Inwestycje w firmach z kapitałem zagranicznym w województwie małopolskim według powiatów w latach 1989-2011
Lp.
Powiat
Wartość
inwestycji
w mln USD
Wartość
inwestycji
na 1 mieszkańca
w tys. USD
Wartość inwestycji według sektorów
Struktura inwestycji [%]
Przemysł +
Budownictwo
Handel
Usługi
Przemysł +
Budownictwo
Handel
Usługi
1.
Kraków
9 525,1
12,6
2 822,9
958,6
5 743,6
29,6
10,1
60,3
2.
krakowski
1 295,1
5,0
917,2
52,1
325,8
70,8
4,0
25,2
3.
brzeski
749,0
8,1
721,2
9,9
17,8
96,3
1,3
2,4
4.
wielicki
605,7
5,3
572,8
14,8
18,1
94,6
2,4
3,0
5.
Nowy Sącz
429,0
5,1
162,6
65,6
200,8
37,9
15,3
46,8
6.
oświęcimski
423,8
2,7
254,6
27,2
142,0
60,1
6,4
33,5
7.
chrzanowski
388,0
3,0
342,8
26,7
18,4
88,4
6,9
4,7
8.
olkuski
347,7
3,0
288,9
40,3
18,4
83,1
11,6
5,3
9.
Tarnów
311,8
2,8
208,3
69,4
34,1
66,8
22,3
10,9
10.
myślenicki
291,3
2,4
272,7
4,0
14,6
93,6
1,4
5,0
11.
bocheński
206,3
2,0
172,9
8,6
24,8
83,8
4,2
12,0
12.
tarnowski
134,5
0,7
71,0
41,1
22,3
52,8
30,6
16,6
13.
nowosądecki
103,4
0,5
68,5
1,2
33,8
66,2
1,2
32,7
14.
wadowicki
103,1
0,7
49,5
26,9
26,7
48,0
26,1
25,9
15.
gorlicki
92,4
0,9
67,5
9,9
15,0
73,0
10,7
<