ArticlePDF Available

Występowanie narządu lemieszowo-nosowego u ludzi dorosłych

Authors:
  • Military Institute of the Health Services

Abstract

The influence of chemical substances (feromones) on human emotional and physical condition has fascinated psychologists, sexuologists and laryngologists since centurie. Literature conveys inconsistent information on vomeronasal organ (VNO) occurrence in humans. This organ is often called Jacobson's, and 2 symmetrical openings leading into it, located on both sides of septum, are called Ruyasch's ducts. The aim of the study was to analyze vomeronasal organ occurrence in humans in relation to age and sex. The study was conducted in a group of 634 patients, aged 18-80 years. All patients underwent routine ENT examination including rhinoscopy, nasal cavity examination with usage of 2.5x magnification lens (surgical glasses) and surgical microscope with 10x magnification. All persons had nasal cavities examined endoscopically. Every time presence of vomeronasal organ openings, along with localization, size and symmetry of these was noted. Subjects, who presented Jacobson's organ, were asked to fill a questionnaire concerning influence of smells on erotic sensations. Vomeronasal organ was fund in 312 persons, that is 49.21%. In 83.65% of cases vomeronasal organ opening size was smaller than 0.2 mm, what restricted its visibility to usage of magnifying lens, microscope, or endoscope. In 16.34% of cases only vomeronasal organ ducts openings were well visible in routine rhinoscopy without magnification. Vomeronasal organ was found more often in men than women. VNO was significantly more rare in patients with nasal septal deviation. In these cases, vomeronasal organ was usually found unilaterally, in all the cases on the concave side of deviated nasal septum.
WSTĘP
Od wieków psychologów, seksuologów, a także
laryngologów fascynują zagadnienia związane z
wpływem lotnych związków chemicznych (feromo-
nów) na stan emocjonalny i fizyczny człowieka. W
literaturze spotykamy sprzeczne informacje doty-
czące występowania narządu lemieszowo-nosowego
(VNO) u ludzi. Tradycyjnie przyjmuje się, że narząd
lemieszowo-nosowy u ludzi odkrył holenderski
lekarz Frederick Ruysch w 1703 lub 1724 r. [1].
Narząd lemieszowo-nosowy jest powszechnie nazy-
wamy narządem Jacobsona. Ludwig Levin Jacobson
(1811) opisał ten narząd u zwierząt (ssaków), będąc
jednak przekonanym, że nie występuje on u ludzi
[1]. Nazwiska obu badaczy są nieodłącznie zwią-
zane z narządem lemieszowo-nosowym. Narząd
ten zwany jest często narządem Jacobsona, zaś 2
symetryczne otwory prowadzące do tego narządu,
znajdujące się po obu stronach przegrody, zwane są
kanałami Ruyascha. Część podręczników akademi-
ckich powiela jeszcze stary pogląd, według którego
narząd ten występuje u człowieka wyłącznie w
życiu płodowym, zanikając w późniejszym okresie
581
Otolaryngologia Polska 2007, LXI, 4
Autorzy nie zgłaszają konfliktu interesów.
Występowanie narządu lemieszowo-nosowego
u ludzi dorosłych
The existence vomeronasal organ in adult humans
Piotr Rapiejko1, Beata Zielnik-Jurkiewicz2, Andrzej Wojdas1,
Jan Ratajczak1, Dariusz Jurkiewicz1
1Klinika Otolaryngologii, Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie
Kierownik: prof. dr hab. n. med. D. Jurkiewicz
2Oddział Laryngologii, Wojewódzki Szpital Dziecięcy w Warszawie
Ordynator: dr hab. n. med. B. Zielnik-Jurkiewicz
Summary
The influence of chemical substances (feromones) on human emotional and physical condition has fascinated psychologists,
sexuologists and laryngologists since centurie. Literature conveys inconsistent information on vomeronasal organ (VNO)
occurrence in humans. This organ is often called Jacobson’s, and 2 symmetrical openings leading into it, located on both sides
of septum, are called Ruyasch’s ducts. The aim of the study was to analyze vomeronasal organ occurrence in humans in rela-
tion to age and sex. The study was conducted in a group of 634 patients, aged 18–80 years. All patients underwent routine
ENT examination including rhinoscopy, nasal cavity examination with usage of 2.5x magnification lens (surgical glasses) and
surgical microscope with 10x magnification. All persons had nasal cavities examined endoscopically. Every time presence
of vomeronasal organ openings, along with localization, size and symmetry of these was noted. Subjects, who presented
Jacobson’s organ, were asked to fill a questionnaire concerning influence of smells on erotic sensations. Vomeronasal organ
was fund in 312 persons, that is 49.21%. In 83.65% of cases vomeronasal organ opening size was smaller than 0.2 mm, what
restricted its visibility to usage of magnifying lens, microscope, or endoscope. In 16.34% of cases only vomeronasal organ
ducts openings were well visible in routine rhinoscopy without magnification. Vomeronasal organ was found more often in
men than women. VNO was significantly more rare in patients with nasal septal deviation. In these cases, vomeronasal organ
was usually found unilaterally, in all the cases on the concave side of deviated nasal septum.
Hasła indeksowe: narząd Jacobsona, VNO, narząd lemieszowo-nosowy, kanał Rayascha, feromony
Key words: Jacobson’s organ, human vomeronasal system, vomeronasal organ, pheromone
Otolaryngol Pol 2007; LXI (4): 581–584 © 2007 by Polskie Towarzystwo Otorynolaryngologów – Chirurgów Głowy i Szyi
P. Rapiejko i inni
582 Otolaryngologia Polska 2007, LXI, 4
życia [2]. W nowych opracowaniach naukowych nie
kwestionuje się już obecności narządu Jacobsona
u człowieka [3–6]. Powszechne wprowadzenie do
użycia w laryngologii endoskopów, mikroskopów,
a nawet lup okularowych sprawia, że w codziennej
praktyce klinicznej i ambulatoryjnej widzimy w
trakcie badania chorych kanały Ruyascha.
Celem badań była analiza występowania narzą-
du lemieszowo-nosowego u ludzi w zależności od
wieku i płci.
MATERIAŁ I METODA
Badania przeprowadzono w grupie 634 osób oboj-
ga płci (330 mężczyzn i 304 kobiety) w wieku 18–80
lat (śr. wieku 41,3 lat), pacjentów CSK MON kon-
sultowanych w Klinice Otolaryngologii WIM przed
wykonaniem planowych zabiegów chirurgicznych i
okulistycznych. U wszystkich chorych przeprowa-
dzono rutynowe badanie otolaryngologiczne połą-
czone z rynoskopią, rozszerzone o badanie jam nosa
przy wykorzystaniu lupy (okularów operacyjnych)
2,5x powiększającej oraz mikroskopu operacyjnego z
powiększeniem 10x. U wszystkich badanych wyko-
nano badanie endoskopowe jam nosa z wykorzysta-
niem optyki 30 stopni. Każdorazowo odnotowywano
obecność otworów VNO, ich lokalizację, wielkość
i symetryczność występowania. U osób, u których
stwierdzono obecność narządu lemieszowo-noso-
wego, przeprowadzono badanie ankietowe, pytając
o wpływ zapachów na doznania erotyczne.
WYNIKI
Obecność narządu lemieszowo-nosowego stwier-
dzono u 312 osób, co stanowi 49,21% badanych.
W 83,65% przypadków wielkość otworu VNO była
mniejsza niż 0,2 mm, co powodowało, że był on
dobrze widoczny jedynie przy zastosowaniu lupy,
mikroskopu lub endoskopu. Jedynie u 27 bada-
nych (16,34%) otwory kanałów VNO były dobrze
widoczne w rutynowym badaniu rynoskopowym
bez użycia optyki powiększającej. Wykorzystanie
w tradycyjnej rynoskopii lupy (okularów opera-
cyjnych) powiększającej 2,5-krotnie pozwalało na
uwidocznienie otworów Ruyascha u 89 badanych.
W przypadku wykorzystania endoskopu z optyką 30
stopnia stwierdzenie obecności kanałów Ruyascha
było możliwe już u 218 badanych, a zastosowanie
mikroskopu z powiększeniem 10-krotnym pozwala-
ło na uwidocznienie narządu lemieszowo-nosowego
u 312 badanych.
VNO stwierdzano częściej u mężczyzn niż u
kobiet. Statystycznie znamiennie rzadsze wystę-
powanie VNO stwierdzono w grupie chorych ze
skrzywieniem przegrody nosa. Przy czym w tych
przypadkach zwykle VNO występował jednostron-
nie, w większości przypadków po stronie wklęsłej
skrzywionej przegrody nosa.
U większości badanych osób (275 osób – 88,14%)
stwierdzono występowanie kanału Ruyascha jedno-
stronnie, częściej, choć bez statystycznej znamien-
ności po stronie prawej (55,63%). Występowanie
kanałów Ruyascha obustronnie stwierdzono jedynie
u 37 osób, co stanowi 11,86%.
DYSKUSJA
Kontrowersje na temat występowania narządu
lemieszowo-nosowego (VNO) u ludzi oraz roli, jaką
narząd ten pełni u człowieka trwają od wieków.
Ludwig Jacobson, który w 1811 i 1813 r. opisał narząd
lemieszowo-nosowy u ssaków, był przekonany, że
nie występuje on u człowieka [1]. Odkrycie narządu
VNO u ludzkiego płodu przez Dursaya w 1869 r.
spowodowało zwiększone zainteresowanie narzą-
dem VNO i feromonami człowieka [1]. Bhatnagar i
Smith [1] analizując dokładnie literaturę medyczną
XVIII i XIX w. wykazali, że pierwszym badaczem,
Tabela I. Obecność narządu lemieszowo-nosowego (kanału Ruyascha)
Widoczny narząd lemieszowo-nosowy VNO (kanał Ruyascha)
w rynoskopii w lupie pow. 2,5x w endoskopie w mikroskopie
VNO obecny 312 (49,21%) 27 (16,34%) 89 (28,52%) 218 (99,6%) 312 (100%)
VNO brak 322 (50,78%) - - - -
Tabela II. Lokalizacja narządu lemieszowo-nosowego VNO (kanał Ruyascha)
VNO obecny
312 osób
jednostronnie (razem) 275 (88,14%) prawa strona 153 (55,63%)
lewa strona 122 (44,36%)
dwustronnie 37 (11,86%)
Narząd lemieszowo-nosowy
583
Otolaryngologia Polska 2007, LXI, 4
który histologicznie zidentyfikował w 1877 roku
strukturę narządu lemieszowo-nosowego zarówno u
płodu, jak i u ludzi dorosłych był Kolliker. Bardziej
szczegółowe badania, rozpoczęte w połowie lat 80.
XX w. [7] wykazały obecność otworów przewodów
lemieszowo-nosowych u większości dorosłych ludzi.
W standardowym badaniu rynologicznym Johanson
i wsp. [7] wykazali obecność otworów kanałów
narządu lemieszowo-nosowego (kanały Ruyascha)
u około 39% badanych. Ci sami autorzy przeprowa-
dzili pośmiertne badanie histologiczne 27 przegród
nosa stwierdzając w 70% badanych obecność narzą-
du VNO [7]. W naszych badaniach wykazaliśmy
obecność narządu VNO u blisko połowy badanych
dorosłych osób (49,21%). W 83,65% przypadków
wielkość otworu VNO była mniejsza niż 0,2 mm,
co powodowało, że był on dobrze widoczny jedynie
przy zastosowaniu lupy, mikroskopu lub endosko-
pu. Jedynie u 27 badanych (16,34% osób z obecnym
narządem VNO) otwory kanałów VNO były dobrze
widoczne w rutynowym badaniu rynoskopowym
bez użycia optyki powiększającej. Wykorzystanie
w tradycyjnej rynoskopii lupy (okularów opera-
cyjnych) powiększającej 2,5-krotnie pozwalało na
uwidocznienie otworów Ruyascha u 89 badanych.
W przypadku wykorzystania endoskopu z optyką 30
stopnia stwierdzenie obecności kanałów Ruyascha
było możliwe już u 218 badanych, a zastosowanie
mikroskopu z powiększeniem 10-krotnym pozwala-
ło na uwidocznienie narządu lemieszowo-nosowego
u 312 badanych. Powyższe wyniki są zbieżne z opi-
sanymi przez nas w 2005 r. wynikami badań prze-
prowadzonych na mniejszej grupie badanych doro-
słych osób bez chorób w obrębie nosa i zatok [8].
Otwory kanałów Ruyascha znajdują się w obrębie
przegrody nosa, wyżej niż można by tego oczekiwać
po położeniu narządu u innych zwierząt [7]. U ludzi
brak jest również charakterystycznej torebki oraz
dużych naczyń krwionośnych, jakie znajdowano u
innych ssaków [6, 7]. Obydwie te cechy sugerują,
że do ludzkiego VNO mogą docierać raczej pobu-
dzenia przenoszone drogą powietrzną, niż poprzez
śluz. Przewód prowadzi do okrągłego światła w
obrębie wyraźnie grubszego nabłonka czuciowego.
W wyściółce światła znajduje się bardzo niewie-
le komórek, które wykazywałyby podobieństwo
do dwubiegunowych neuronów czuciowych VNO
innych gatunków [6, 9]. Można je wybarwić barwni-
kami specyficznymi dla neuronów [6]. W 1998 r.
zespół badaczy z uniwersytetu Utah w USA pod kie-
runkiem L. Monti-Bloch zarejestrował sygnały elek-
tryczne płynące z ludzkiego VNO w odpowiedzi na
związki sterydowe, które uważa się za ludzkie fero-
mony [10]. Większość doświadczeń, które oceniają
wpływ impulsacji z VNO na zachowanie społeczne i
płciowe oraz na fizjologię opiera się na wybiórczym
uszkadzaniu części układu, a następnie obserwacji
ubytków reakcji behawioralnych i hormonalnych
[9, 10]. Możliwe jest, że niektóre z obserwowanych
ubytków są skutkiem uszkodzenia alternatywnego
układu nerwowego, mianowicie nerwu krańcowego
(nervus terminalis), do którego dochodzi w każdym
przypadku celowego uszkodzenia VNO [10]. Nerw
terminalny występuje u wszystkich kręgowców,
włącznie z ludźmi [10]. Unerwia on jamę nosową i
VNO i rzutuje się bezpośrednio do obszarów przy-
środkowych przegrody [10]. W jego skład mogą
wchodzić zarówno elementy czuciowe, jak i autono-
miczne [10, 11].
W naszych badaniach, symetryczne (obustronne)
występowanie narządu VNO stwierdziliśmy u 37
osób, co stanowi jedynie 11,86% osób ze stwierdzo-
nym narządem VNO i jedynie 5,83% wszystkich
badanych osób. Nieznacznie częściej (bez staty-
stycznej istotności) stwierdzaliśmy występowanie
narządu VNO u mężczyzn niż u kobiet. Nie stwier-
dziliśmy natomiast zależności występowania narzą-
du VNO w zależności od wieku badanych. Możliwe,
że w przypadku rozszerzenia badań na dzieci, a
nawet na noworodki, można by spodziewać się
większej częstości występowania narządu VNO.
Ciekawych, choć trudnych do interpretacji
danych [12], dostarczyła analiza odpowiedzi na
pytania dotyczącego sfery życia erotycznego bada-
nych osób. Ponad 27% ankietowanych stwierdziło,
że podnieceniu seksualnemu towarzyszą trudne
do określenia odczucia w obrębie nosa, w tym u
ok. 16% kichanie. Obecność tego objawu towarzy-
szącemu podnieceniu seksualnemu podało jedynie
2,79% osób, u których nie stwierdzono obecności
narządu VNO. Ponad 75% badanych potwierdziło
związek doznań węchowych ze sferą życia intym-
nego i pobudzeniem seksualnym. Jest to zbieżne z
danymi z literatury [12] i naszymi wcześniejszymi
badaniami [13, 14].
WNIOSKI
1. Narząd lemieszowo-nosowy stwierdziliśmy u
49,12% badanych dorosłych.
2. Obecność narządu lemieszowo-nosowego
powinna być brana pod uwagę w przypadku zabie-
gów operacyjnych w obrębie przegrody nosa.
P. Rapiejko i inni
584 Otolaryngologia Polska 2007, LXI, 4
PIŚMIENNICTWO
01. Bhatnagar KP, Smith TD. The human vomeronasal organ. V.
An interpretation of its discovery by Ruysch, Jacobson, or
Kolliker, with an English translation of Kolliker (1877). Anat
Rec B New Anat. 2003; 270(1): 4-15.
02. Crosby EC, i wsp. Correlative anatomy of nervous system.
New York: MacMillan Co; 1962.
03. Keverne EB. Importance of olfactory and vomeronasal systems
for male sexual function. Physiol Behav. 2004; 83: 177-187.
04. Knoll B, Schmidt H, Andrews W, Guthrie S, Pini A, Sundaresan
V, i wsp. On the topographic targeting of basal vomeronasal
axons through Slit-mediated chemorepulsion. Development
2003; 130: 5073-5082.
05. Knecht M, Kuhnau D, Huttenbrink KB, Witt M, Hummel T.
Frequency and localization of the putative vomeronasal organ
in humans in relation to age and gender. Laryngoscope 201;
111(3): 448-452.
06. Trotier D, Eloit C, Wassef M, Talmain G, Bensimon JL, Doving
KB, i wsp. The vomeronasal cavity in adult humans. Chem
Senses 2000; 25: 369-380.
07. Johnson A, Josephson R, Hawke M. Clinical and histologica-
levidence for the presence of the veronasal (Jacobson’s) organ
in adult humans. J Otolaryngol 1985; 14: 71-79.
08. Rapiejko P, Zielnik-Jurkiewicz B, Jurkiewicz D. Vomeronasal
organ occurrence in adult humans. Ann Universit Marie
Curie-Sklodowska. Sectio D Medicina 2005; 60(Suppl XVI, 4):
447-450.
09. Monti-Bloch L, Jennings-White C, Berliner DL. The human
vomeronasal system. A review. Ann N Y Acad Sci. 1998;
30(855): 373-389.
10. Monti-Bloch L, Diaz-Sanchez V, Jennings-White C, Berliner
DL. Modulation of serum testosterone and autonomic fun-
ction through stimulation of the male human vomeronasal
organ (VNO) with pregna-4,20-diene-3,6-dione. J Steroid
Biochem Mol Biol. 1998; 65(1-6): 237-242.
11. Wirsig-Wiecmann CR. Function of gonadotropin-relasing hor-
mone in olfaction. Keio J Med. 2001; 50: 81-85.
12. Kodis M. Love scents. New York: Dutton; 1998.
13. Rapiejko P. Zmysł węchu. Alergoprofil 2006; 4(7): 4-10.
14. Rapiejko P, Lipiec A, Zielnik-Jurkiewicz B, Jadczak M,
Jurkiewicz D. Zmysł węchu a emocje. Ann Universit Marie
Curie-Sklodowska. Sectio D Medicina. 2006; 60(Suppl. XVI,
6): 276-279.
Adres autora:
Klinika Otolaryngologii
Wojskowy Instytut Medyczny
ul. Szaserrów 128
00-909 Warszawa
Pracę nadesłano: 12.05.2007 r.
Article
Full-text available
It has been 7 years (can it really be that long?) since we co-edited a volume (#38) of Hormone and Metabolic Research that focused on evidence that steroid-binding globulins play an active role in the actions of steroids. There has been considerable progress in identifying the location, the physiological actions, and of determining the role of binding globulins in the actions of steroids and identifying a membrane-associated receptor for a binding protein since then and this review will discuss this progress.
Article
Full-text available
Gonadotropin-releasing hormone (GnRH) is present within neurons of the nervus terminalis, the zeroeth cranial nerve. In all vertebrate species, except in sharks where it is a separate nerve, the nervus terminalis consists of a chain of neurons embedded within olfactory or vomeronasal nerves in the nasal cavity. The function of the GnRH component of the nervus terminalis is thought to be neuromodulatory. Our research on GnRH effects on olfaction confirms this hypothesis. The processes of GnRH neural cell bodies located within chemosensory nerves project centrally into the ventral forebrain and peripherally into the lamina propria of the nasal chemosensory mucosa. GnRH receptors are expressed by chemosensory neurons as shown by RT-PCR/Southern blotting and GnRH agonist binding studies. Patch-clamp studies have shown that GnRH alters the responses of isolated chemosensory neurons to natural or electrophysiological stimulation through the modulation of voltage-gated and receptor-gated channels. Behavioral experiments demonstrate that interfering with the nasal GnRH system leads to deficits in mating behavior. These studies suggest that the function of the intranasal GnRH system is to modify olfactory information, perhaps at reproductively auspicious times. We speculate that the purpose of this altered olfactory sense is to make pheromones more detectable and salient.
Article
In a sense this work may be regarded as a crowning supplement to The Comparative Anatomy of the Nervous System of Vertebrates, by Kappers, Huber, and Crosby, bringing the latter work, published in 1936, and its admirable bibliography up to date. The volume under review reflects the technical and scientific progress of the past 25 years in the knowledge of the physiological anatomy of particularly the forebrain and brain-stem. One-quarter of the volume is taken by Chapter 7, on telencephalon alone, with over 1,300 references. The orderliness of organization of the material, the clarity of text written in the sober, even English, and the illustrations, particularly the drawings and diagrams, maintain and continue the qualities of composition which characterized The Comparative Anatomy and which have made that work a lasting classic among modern anatomical treatises. Those of the older neurologists who have been reared on those two volumes in the
Article
The vomeronasal organs (VNOs) of mammals are highly variable epithelial structures found bilaterally in the mucosa of the nasal septum. Whereas the discovery of the human VNO is traditionally ascribed to Frederick Ruysch (1703, 1724), the organ is named after Ludwig Levin Jacobson (1811, 1813) who described it in nonhuman mammals. We recently have pointed out controversies surrounding the incidence and structure of the enigmatic human VNO, and herein, we provide a historical analysis of its discovery. We present evidence that the honor of discovering the human VNO truly belongs to Kölliker (1877), and not to Ruysch. Ruysch illustrated the lateral view of a 2-year-old infant's nasal septum, and it is unclear whether the right nasal passage, the tubular VNO or its opening, or an unrelated duct is being indicated. Jacobson reported the VNO to be missing in humans. Its discovery in the human embryo can be related in part to later authors, such as Dursy (1869). Our reappraisal of the literature confirms that Kölliker was actually the first among these 18th–689th century investigators to provide evidence of the human VNO as a histologically identifiable structure in the fetus and the adult. Anat Rec (Part B: New Anat) 270B:4–15, 2003. © 2003 Wiley-Liss, Inc.
Article
Objectives/hypotheses: In many species the vomeronasal organ (VNO) serves as a chemosensory organ in addition to the olfactory system. The present investigation was undertaken to study 1) the frequency of monolateral or bilateral detection of the putative VNO (pVNO) in humans, 2) its localization in humans, and 3) whether detectability of the pVNO varies with age or gender. Study design: Prospective. Methods: A total of 173 subjects participated in this study (88 women and 85 men; age range, 2-91 y). Inspection of the nose was performed with a speculum and a 30 degrees endoscope. The exact localization of the VNO was measured with custom-built rulers. Results: The study revealed the following major results: 1) A pVNO is detectable in approximately two-thirds of the population and bilateral pVNOs are present in approximately 40% of investigated subjects, 2) its localization on the left and right nasal septum is almost symmetrical, and 3) and detectability of the pVNO is not related to age or gender. Conclusions: The present data indicated that the pVNO is present in approximately two-thirds of the population. This value may be biased by methodological or biological factors; nevertheless, it indicates that the pVNO is not observed in all humans regardless of age and gender. Thus, considering its variability in shape and immunohistochemical characteristics and the missing nerval connections between the peripheral "organ" and the central nervous system, the present results are not suited to argue for a functional significance of the pVNO in humans.
Article
One hundred adult humans were examined specifically for the presence of the opening of the vomeronasal organ (VNO) on the antero-inferior part of the nasal septum. This was found in 39% of patients. Twenty-seven human septums were removed at post mortem, examined macroscopically, sectioned coronally and examined microscopically. In 70% of these specimens, vomeronasal structures were identified. Histological examination failed to reveal any evidence that these organs may be functional. The human embryology and comparative anatomy of the VNO are reviewed. The physiological function in different vertebrates is also considered, and the significance of the findings in this study is assessed in the light of this evidence.
Article
In mammals, external chemosensory signals from conspecifics of the opposite sex acting on vomeronasal organ receptors can modulate the release of gonadotropins. There is developmental, anatomical and functional evidence showing that the human vomeronasal organ (VNO) has the characteristics of a chemosensory organ. We have been using naturally occurring human pheromones to serve as models for designing novel synthetic compounds that we call vomeropherins. In previous publications we reported that vomeropherin pregna-4,20-diene-3,6-dione (PDD) delivered to the VNO of normal female and male human volunteers significantly affected male subjects only, decreasing respiration and cardiac frequency, augmenting alpha brain waves, and significantly decreasing serum luteinizing hormone (LH) and follicle stimulating hormone (FSH). Results of the present work confirm that PDD produces a local dose-dependent effect in the male human VNO. This is followed by a mild parasympathomimetic effect characterized by 10% increase of vagal tone, together with decreased frequency of electrodermal activity events. Furthermore, PDD locally delivered to the male human VNO significantly decreases serum LH and testosterone (p < 0.01). The present results contribute additional evidence supporting the functionality of the human VNO and its repercussions in autonomic and psychophysiological functions, as well as in neuroendocrine secretions.
Article
Recent publications show that the human vomeronasal organ (VNO) develops and grows during gestation, and is present in all adult humans. The human VNO has a unique ultrastructure, with elongated bipolar microvillar cells that stain with several immunomarkers. These cells show physiological properties similar to chemosensory receptor cells of other mammalian species. The adult human VNO displays species-specific, gender-dimorphic and highly stereospecific responses to ligands. The organ's local response, or electrovomerogram, is followed by gender-specific behavioral changes, modulation of autonomic nervous system function, or the release of gonadotropins from the pituitary gland. Functional brain imaging studies revealed consistent activation of the hypothalamus, amygdala and cingulate gyrus-related structures during adult human VNO stimulation. These findings present new information supportive of a functional vomeronasal system in adult humans.
Article
We observed the surface of the anterior part of the nasal septum of living subjects using an endoscope. In approximately 13% of 1842 patients without pathology of the septum, the vomeronasal pit was clearly observed on each side of the septum, and in 26% it was observed only on one side. The remaining observations indicated either the presence of putative pits or no visible evidence of a pit. However, repetitive observations on 764 subjects depicted changes over time, from nothing visible to well-defined pits and vice versa. Based on 130 subjects observed at least four times, we estimate that approximately 73% of the population exhibits at least one clearly defined pit on some days. By computer tomography, the vomeronasal cavities were located at the base of the most anterior part of the nasal septum. Histological studies indicated that the vomeronasal cavities consisted of a pit generally connected to a duct extending in a posterior direction under the nasal mucosa. Many glands were present around the duct, which contained mucus. There was no sign of the pumping elements found in other mammalian species. Most cells in the vomeronasal epithelium expressed keratin, a protein not expressed by olfactory neurons. Vomeronasal epithelial cells were not stained by an antibody against the olfactory marker protein, a protein expressed in vomeronasal receptor neurons of other mammals. Moreover, an antibody against protein S100, expressed in Schwann cells, failed to reveal the existence of vomeronasal nerve bundles that would indicate a neural connection with the brain. Positive staining was obtained with the same antibodies on specimens of human olfactory epithelium. The lack of neurons and vomeronasal nerve bundles, together with the results of other studies, suggests that the vomeronasal epithelium, unlike in other mammals, is not a sensory organ in adult humans.