ArticlePDF Available

Rehabilitation of disturbed areas by mining activities in high floristic diver sity areas: the case of Mt Giona

Authors:

Abstract

Mt Giona situated in the floristic hot-spot of southern-central Greece has an especially rich flora that counts more than 1000 native vascular plant taxa (species and subspecies) and an im- portant plant endemism that is estimated to be about 10% of the native flora. The danger of population reduction of rare and endemic plant species and the opportunity to use rare native species in rehabilitation projects are two differ- ent aspects of rehabilitation planning in Mt Giona. In this study, an inventory of rare and en- demic species of the area, their classification into IUCN threatened categories and an estima- tion of their habitats vulnerability are provided. The results emphasize the necessity to develop a monitoring program to analyze population vi- ability of certain threatened plant species. The creation of artificial micro-reserves on calcare- ous spoils derived from bauxite mining for the conservation of water-stress tolerant rare and endemic plants is also proposed. An inventory of the species that have colonized the mining spoils was also undertaken. Twelve of them are endemics. Seven native species, because of their biological and ecological features, were selected for rehabilitation purposes of disturbed areas by mining activities. Seed germination, aspects of their reproductive biology and seedling emer- gence after sowing in pots under field condi- tions were studied. The seed germination study in the laboratory led to the identification of the optimum germination conditions and the crea- tion of germination protocol for each species. Seedling emergence depends on the sowing sea- son and the mulching. The use of the above spe- cies is recommended for rehabilitation purposes. The creation of artificial micro-reserves on cal- careous spoils derived from bauxite mining for the conservation of water-stress tolerant rare and endemic plants is also proposed.
Πρακτικά 10ου Συνεδρίου Ελληνικής Βοτανικής Εταιρείας, 2005
377
Βιολογία σπερμάτων ειδών της Ελληνικής χλωρίδας κατάλληλων
για αποκατάσταση διαταραγμένων επιφανειών
από μεταλλευτικές δραστηριότητες
1 Μάντακας Γ., 1 Μπρόφας Γ., 2 Γεωργίου Κ. & 2 Θάνος Κ.A.
1 ΕΘΙΑΓΕ, Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας- Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών
Οικοσυστημάτων και Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων, Τομέας Αρχιτεκτονικής Τοπίου
και Αποκατάστασης Περιβάλλοντος,Τέρμα Αλκμάνος 117 28 Αθήνα.
2 Τομέας Βοτανικής, Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστημιούπολη,
157 84 Αθήνα.
Περίληψη
Στο πλαίσιο της εκπόνησης της Διδακτορικής Διατριβής του πρώτου εκ των
συγγραφέων επιλέχθηκε αριθμός ειδών της αυτοφυούς χλωρίδας από την περιοχή
Γκιόνας-Παρνασού για την αποκατάσταση της βλάστησης μετά από εξορυκτικές
εκμεταλλεύσεις. Τα είδη αυτά είναι τα εξής: Centranthus ruber, Epilobium dodonaei,
Nepeta spruneri, Scrophularia canina, Melica ciliata, Vincetoxicum hirudinaria subsp.
nivale και Rhus coriaria. Στα είδη αυτά διερευνήθηκε η φυτρωτική συμπεριφορά των
σπερμάτων τους, μελετήθηκαν στοιχεία της αναπαραγωγικής τους βιολογίας και
εξετάστηκε η ανάδυση αρτιβλάστων μετά από σπορά σε γλάστρες στην ύπαιθρο, με
υλικό πλήρωσης αποθέσεις στείρων ασβεστολιθικών υλικών από τις εκμεταλλεύσεις
βωξίτη. Η διερεύνηση της φυτρωτικής συμπεριφοράς στο εργαστήριο οδήγησε στην
εξεύρεση των άριστων συνθηκών φύτρωσης και σε πρωτόκολλα φύτρωσης για κάθε
είδος. Η μελέτη της ανάδυσης των αρτιβλάστων στις γλάστρες αποσκοπεί στην
εξεύρεση του καλύτερου τρόπου αναπαραγωγής για κάθε είδος: απαίτηση
προμεταχείρισης ή όχι, απευθείας σπορά ή παραγωγή φυτών στο φυτώριο και
μεταφύτευσή τους στο πεδίο. Η πορεία ανάδυσης των αρτιβλάστων εξαρτάται από το
είδος, από την εποχή σποράς και από την αχυροκάλυψη.
Seed biology of Greek flora species appropriate for rehabilitation of
disturbed areas by mining activities
1 Mantakas G., 1 Brofas G., 2 Georghiou K. & 2 Thanos C.A.
1 NAGREF, National Agricultural Research Foundation
Institute of Forest Mediterranean Ecosystems and Forest Products Technology,
Department of Landscape Architecture and Land Reclamation, Terma Alkmanos,
117 28 Athens.
Πρακτικά 10ου Συνεδρίου Ελληνικής Βοτανικής Εταιρείας, 2005
378
2 Department of Botany, Faculty of Biology, University of Athens, Panepistimiopolis,
157 84 Athens.
Abstract
Within the framework of the Ph.D. thesis of the first author, a number of native to
the Parnassos-Gkiona region species was selected for the rehabilitation of disturbed
areas by mining activities. These species are: Centranthus ruber, Epilobium dodonaei,
Nepeta spruneri, Scrophularia canina, Melica ciliata, Vincetoxicum hirudinaria subsp.
nivale and Rhus coriaria. Seed germination, aspects of their reproductive biology and
seedling emergence after sowing in pots under field conditions were studied. The filling
material was calcareous spoils derived from bauxite mining. The seed germination study
in the laboratory led to the best germination conditions and to the germination protocol
for each species. The purpose of seed emergence study is to find the most suitable way
for the propagation of each species: need of pretreatments or not, direct seeding or plant
production in the nursery and transplantation in the field. Seedling emergence depends
on the sowing season and the straw mulching.
Εισαγωγή
Οι διαταραγμένες από μεταλλευτική και γενικά εξορυκτική δραστηριότητα
επιφάνειες βρίσκονται σε όλη την Ελλάδα και η παρουσία τους είναι ιδιαίτερα έντονη σε
περιοχές πλούσιες σε ορυκτά και κοιτάσματα, όπως και κοντά στις πόλεις που υπάρχει
ζήτηση αδρανών υλικών.
Οι συνθήκες που επικρατούν στις επιφάνειες αυτές είναι γενικά δυσμενείς ή και
απαγορευτικές για την εγκατάσταση βλάστησης (Brofas 1979). Στις εκσκαφές, που
αποτελούνται από συμπαγή και συνήθως σκληρά πετρώματα δεν είναι δυνατή η
εγκατάσταση βλάστησης, χωρίς επικάλυψη με εδαφικό υλικό. Λόγω των δυσμενών
αυτών συνθηκών που επικρατούν, οι χώροι των λατομείων και μεταλλείων παραμένουν
συνήθως γυμνοί από βλάστηση.
Προσπάθειες που έχουν γίνει για την αποκατάσταση της ποώδους κυρίως
βλάστησης, με τη χρησιμοποίηση ξενικών ειδών του εμπορίου, έχουν δώσει γενικά
φτωχά αποτελέσματα. Με την παρέλευση μερικών ετών τα είδη αυτά συνήθως
εξαφανίζονται.
Παρατηρήσεις όμως που έγιναν σε διαταραγμένες περιοχές έχουν δείξει ότι
ορισμένα είδη της ιθαγενούς χλωρίδας εποικίζουν τις παλιές αποθέσεις και τα
επιχώματα, παρουσιάζοντας σημαντική πυκνότητα και ικανοποιητική φυτοκάλυψη,
ανάλογα με την ποιότητα του εδαφικού υποθέματος. Σε ορισμένες δημοσιεύσεις (Brofas
1979, Μπρόφας 1997) για τα προβλήματα που παρουσιάζονται στην αποκατάσταση
ασβεστολιθικών αποθέσεων από εκμεταλλεύσεις βωξίτη στην περιοχή Γκιόνας-
Παρνασσού καταγράφονται αρκετά είδη με σημαντικότερα τα: Centranthus ruber,
Epilobium dodonaei, Nepeta spruneri, Scrophularia canina, Melica ciliata,
Vincetoxicum hirudinaria subsp. nivale και Rhus coriaria, τα οποία έχουν εγκατασταθεί
στις αποθέσεις αυτών των εκμεταλλεύσεων. Τα είδη αυτά μπορούν να διαδραματίσουν
σημαντικό ρόλο στην αποκατάσταση, δεδομένου ότι είναι γνωστά τα πλεονεκτήματα
που παρουσιάζουν τα εντόπια είδη και έχει αναγνωρισθεί η αναγκαιότητα προτίμησής
τους. Τα παραπάνω είδη επιλέχθηκαν γιατί έχουν πλούσιο υπέργειο τμήμα για
Πρακτικά 10ου Συνεδρίου Ελληνικής Βοτανικής Εταιρείας, 2005
379
αποτελεσματικότερη εδαφοκάλυψη, καλό ριζικό σύστημα για αποτελεσματικότερη
σταθεροποίηση των εδαφών, ικανότητα εγκατάστασης σε φτωχά εδάφη (περιορισμένης
περιεκτικότητας θρεπτικών στοιχείων), είναι πολυετή και τα περισσότερα από αυτά
παρουσιάζουν σχετικά γρήγορη ανάπτυξη.
Σκοπός της εργασίας αυτής είναι η διερεύνηση της φυτρωτικής συμπεριφοράς στο
εργαστήριο και η ανάδυση των αρτιβλάστων τους σε γλάστρες τοποθετημένες στην
περιοχή μελέτης, με στείρα υλικά από τις αποθέσεις, με διαφορετικούς χειρισμούς και
σε δύο εποχές σποράς.
Υλικά και μέθοδοι
Αρχικά διερευνήθηκαν στοιχεία της φαινολογίας και της αναπαραγωγικής βιολογίας
των υπό μελέτη φυτών στους φυσικούς πληθυσμούς που έχουν εγκατασταθεί στις
εκμεταλλεύσεις βωξίτη στις περιοχές Γκιόνας-Παρνασού και η συλλογή των σπερμάτων
έγινε στους ίδιους πληθυσμούς μετά από πολλές διαδοχικές επισκέψεις στο πεδίο.
Η μελέτη της φύτρωσης των σπερμάτων στο Εργαστήριο πραγματοποιήθηκε σε
θαλάμους ελεγχόμενης θερμοκρασίας και φωτισμού (Model BK 5060 EL, W.C. Heraeus
GmbH, W. Germany) με χρήση τρυβλίων Petri και 2 φύλλα διηθητικού χαρτιού με
προσθήκη νερού ή του κατάλληλου διαλύματος.
Η ανάδυση αρτιβλάστων στο πεδίο διερευνήθηκε μετά από σπορά σε γλάστρες
διαμέτρου 25 cm, στη Γραβιά (υψόμετρο 430 m) μέσα στην περιοχή των εξορυκτικών
εκμεταλλεύσεων ΓκιόναςΠαρνασσού, με υλικό πλήρωσης στείρα ασβεστολιθικά υλικά
από εκμεταλλεύσεις βωξίτη. Τα υλικά αυτά σχηματίζονται από θρυμματισμένο
ασβεστόλιθο στον οποίο αναμειγνύονται μικρές ποσότητες επιφανειακού εδάφους. Το
λεπτό υλικό (διαμέτρου <2mm) αποτελεί το 20-30% και χαρακτηρίζεται ως
αμμοπηλώδες. Το pΗ κυμαίνεται από 7 έως 8.5. Το ποσοστό του ελεύθερου CaCO3,
ποικίλλει και μπορεί να φθάσει τιμές μέχρι και 90-95%. Η οργανική ουσία είναι σε πολύ
μικρές ποσότητες (<0.5%), και τα στοιχεία Ν, Ρ, και Κ σε πολύ χαμηλά επίπεδα (Brofas
1979, Μπρόφας 1992).
Η σπορά στις γλάστρες έγινε σε 2 εποχές (άνοιξη 2001 και φθινόπωρο 2002) με 4
χειρισμούς: i) σε στείρα υλικά, ii) σε στείρα υλικά με επικάλυψη με χώμα, iii) σε στείρα
υλικά με αχυροκάλυψη και iv) σε στείρα υλικά με επικάλυψη με χώμα και
αχυροκάλυψη. Σε κάθε γλάστρα σπάρθηκαν 100 σπέρματα από κάθε είδος.
Αποτελέσματα - Συζήτηση
Η θερμοκρασιακή εξάρτηση της φύτρωσης των σπερμάτων των ειδών που δεν είναι
ληθαργικά δηλαδή της Melica ciliata, του Vincetoxicum hirudinaria subsp. nivale και
του Centranthus ruber παρουσιάζονται στην Εικ. 1 (α, β, γ) όπου φαίνονται και οι
άριστες θερμοκρασίες φύτρωσης για κάθε είδος. Τα σπέρματα των ειδών Nepeta
spruneri, Scrophularia canina, Epilobium dodonaei και Rhus coriaria είναι ληθαργικά
γιαυτό και έγιναν προσπάθειες άρσης του λήθαργου με προμεταχείριση των σπερμάτων
με γιββερελικό οξύ για τα είδη Nepeta spruneri, Scrophularia canina, Epilobium
dodonaei και για το είδος Rhus coriaria υγρή θέρμανση στους 100οC. Τα αποτελέσματα
φαίνονται στην Εικ. 1 (δ, ε, στ). Η ανάδυση αρτιβλάστων μετά από σπορά σε γλάστρες
με εδαφικό υπόθεμα από στείρα υλικά των εξορύξεων παρουσιάζεται στην Εικ. 2.
Πρακτικά 10ου Συνεδρίου Ελληνικής Βοτανικής Εταιρείας, 2005
380
Εικόνα 1. Η θερμοκρασιακή εξάρτηση της φύτρωσης των σπερμάτων των μη
ληθαργικών ειδών (α, β, γ) καθώς και τα αποτελέσματα των προμεταχειρίσεων για τα
ληθαργικά είδη (δ, ε, στ). Η φύτρωση παρίσταται με ράβδους και το Τ50 με ανοικτούς
κύκλους.
0
4
8
12
16
20
0
20
40
60
80
100
5 1015202530
T
5
0
,
η
μ
έ
ρ
ε
ς
Φ
ύ
τ
ρ
ω
σ
η
,
%
Θερμοκρασία,o
C
(y ) Cent ranthus ruber
(β) Vinc etoxi cun hir udinar ia s sp. nivale
0
20
40
60
80
100
5 101520253035
Θερμοκ ρασ ία, oC
Φύτρωση, %
0
30
60
90
120
Τ50, ημέρες
(δ) Scr ophular ia c anina, 20 οC
0
20
40
60
80
100
1 10 100 500 1000 0
Συγκέντρωση GA3, p pm
Φύτρωση,%
0
4
8
12
16
20
T50, ημέρες
(στ) Nepeta spruneri , 20 °C
0
20
40
60
80
100
500 ppm GA3 Μάρ τ υ ρα ς
Φύτρωση, %
(α) Melica ciliata
0
20
40
60
80
100
10 15 20 25 30
Θερμοκ ρασ ία, oC
Φύτρωση, %
0
4
8
12
16
20
T50, ημέρες
(ε) Epil obium dodonaei , 20 oC
0
20
40
60
80
100
1 10 100 500 1000 0
Συγκέντρωση GA3, ppm
Φύτρωση, %
0
5
10
15
20
25
T50, ημέρες
Φύτρωση
T50
Πρακτικά 10ου Συνεδρίου Ελληνικής Βοτανικής Εταιρείας, 2005
381
Εικόνα 2. Ανάδυση αρτιβλάστων σε γλάστρες με στείρα υλικά και άχυρο (ΣτΥ-Α), στείρα
υλικά (ΣτΥ), με στείρα υλικά επικάλυψη χώματος και άχυρο (Χ-Α) και με στείρα υλικά και
επικάλυψη χώματος (Χ) για τα μη ληθαργικά είδη (α, β, γ) και μετά από προμεταχείριση για
τα ληθαργικά (δ, ε, στ).
Φ
0
20
40
60
80
100
ΣτΥ-ΑΣτΥ Χ-ΑΧ
Εποχή
σποράς
Φύτρωση
%
Χειρισ μό ς
(α) Centranthus ruber
0
20
40
60
80
100
Φύτρωση, %
ΣτΥ-ΑΣτΥ Χ-ΑΧ
Φ
Α
Χειρισμό ς
Εποχή
σποράς
Rhus coriaria μετά από βράσιμο
0
20
40
60
80
100
Φύτρωση, %
ΣτΥ-ΑΣτΥ Χ-ΑΧ
Φ
Α
Χειρισμός
Εποχή
σποράς
Nepeta spruneri με προσ θήκη γιββερελίν ης
Φ
0
20
40
60
80
100
ΣτΥ-ΑΣτΥ Χ-ΑΧ
Εποχ ή
σποράς
Φύτρωση
, %
Χειρισ μός
(γ) Vinc etoxicum hirudinaria s ubsp. nivale
Φ
0
20
40
60
80
100
ΣτΥ-ΑΣτΥ Χ-ΑΧ
Εποχ ή
σποράς
Φύτρωση,
%
Χειρισ μό ς
(β) Melica ciliata
Φ
0
20
40
60
80
100
ΣτΥ-ΑΣτΥ Χ-ΑΧ
Εποχ ή
σποράς
Φύτρωση
, %
Χειρισ μός
Scrophularia c anina με προσθήκ η
γιββερελίνης
0
20
40
60
80
100
Φύτρωση, %
ΣτΥ-ΑΣτΥ Χ-ΑΧ
Φ
Α
Χειρισ μός
Εποχή
σποράς
Epilobium dodonaei
μ
ε προσθήκη γιβερρελίνης
Πρακτικά 10ου Συνεδρίου Ελληνικής Βοτανικής Εταιρείας, 2005
382
Η ανοιξιάτικη σπορά φαίνεται να ευνοεί την ανάδυση των αρτιβλάστων,
συγκρινόμενη με την φθινοπωρινή, στις περισσότερες των περιπτώσεων, όχι όμως για
όλα τα είδη και για όλους τους χειρισμούς. Ανάλογα αποτελέσματα αναφέρουν και οι
Brofas & Karetsos (2002). Οι Pigott et al. (1994) αναφέρουν ότι η εποχή σποράς είναι
από τους πιο σημαντικούς παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την επιτυχία της
σποράς. Οι Knight et al. (1998) αναφέρουν επίσης ότι σπορά 2-3 εβδομάδες μετά την
περίοδο των βροχών στη Δυτική Αυστραλία έδωσε καλύτερα αποτελέσματα.
Η προσθήκη χώματος στα στείρα υλικά δε φαίνεται να βελτιώνει την ανάδυση
αρτιβλάστων σε όλες τις περιπτώσεις σε σύγκριση με τα στείρα υλικά. Πιθανώς το
αποτέλεσμα αυτό να συνδέεται με τις ιδιότητες του χώματος που χρησιμοποιήθηκε. Το
χώμα αυτό δεν είναι επιφανειακό έδαφος, προέρχεται από βαθύτερα στρώματα και είναι
φτωχό σε θρεπτικά συστατικά. Επίσης η δημιουργία κρούστας που παρατηρήθηκε
φαίνεται να είναι ένας ακόμα ανασταλτικός παράγοντας στην επιτυχία της σποράς.
Αντιθέτως η αχυροκάλυψη τόσο στα στείρα υλικά, όσο και στα στείρα υλικά που
είχαν επικαλυφθεί με χώμα αυξάνει σημαντικά την ανάδυση των αριβλάστων σε όλα
σχεδόν τα είδη. Η ευνοϊκή αυτή επίδραση της επικάλυψης φαίνεται να συνδέεται με το
ότι εμποδίζει την εμφάνιση ακραίων θερμοκρασιών, ειδικά των υψηλών θερμοκρασιών
που παρουσιάζονται στην επιφάνεια του εδάφους, και βελτιώνει τις συνθήκες εδαφικής
υγρασίας (Unger 1978). Σύμφωνα με τους Barkley et al. (1965) οι παράγοντες αυτοί
μπορούν να επιτρέψουν μεγαλύτερη φυτρωτικότητα και να τη μεγιστοποιήσουν. Τα
πλεονεκτήματα αυτά και κυρίως η βελτίωση των συνθηκών υγρασίας είναι σημαντικά
για την επιβίωση και την εγκατάσταση της βλάστησης στις συνθήκες που
δημιουργούνται στα αδρανή υλικά από τις εξορύξεις λατομείων, όπου η εδαφική
υγρασία είναι ο περιοριστικός παράγοντας (Packer 1974).
Ευχαριστίες
Η πραγματοποίηση της εργασίας αυτής υποστηρίχθηκε οικονομικά από τις
Εταιρίες: «S & B Βιομηχανικά Ορυκτά ΟΕ» και «ΔελφοίΔίστομο, ΑΜΕ»
Βιβλιογραφία
Barkley D.G., Blaster R.E. & Schmidt R.E. 1965. Effects of mulches on microclimate
and turf establishment. Agronomy Journal 57: 189-192.
Brofas G. 1979. Paysages et exploitations minieres. Recherche appliquee dans la region
de Delphes (Grece Centrale). These de Docteur – ingenieur Universite de Paris VII.
Brofas G. & Karetsos G. 2002. Revegetation of mining spoils by seeding of woody
species on Ghiona mountain, Central Greece. Land Degradation & Development 13:
461-467.
Knight A.J.P., Beale P.E. & Dalton G.S. 1998. Direct seeding of native trees and shrubs
in low rainfall areas and on non-wetting sands in South Australia. Agroforestry
Systems 39: 225-239.
Μπρόφας Γ. 1992. Συμπεριφορά Ψευδακακίας και Σπάρτου σε φυτεύσεις
ασβεστολιθικών στείρων υλικών μεταλλείων βωξίτη. Γεωτεχνικά Επιστημονικά
Θέματα 3: 42-52.
Μπρόφας Γ. 1997. Η αποτελεσματικότητα της υδροσποράς και της επικάλυψης στην
αποκατάσταση διαταραγμένων από μεταλλευτική εκμετάλλευση επιφανειών.
Γεωτεχνικά Επιστημονικά Θέματα 8: 27-43.
Πρακτικά 10ου Συνεδρίου Ελληνικής Βοτανικής Εταιρείας, 2005
383
Packer P.E. 1974. Rehabilitation potential and limitations on surface–mined lands in the
Northern Great Plains. General Technical Report INT-14 Intermountain Forest
Range Experimental Station, USDA, Forest Service: Ogden, UT.
Pigott J.P., Brown P.H. & Williams M.R. 1994. Direct seeding trees on farmland in the
Western Australia wheat–belt. CALM Science 1: 131-158.
Unger P.W. 1978. Straw mulch effect on soil temperatures and sorghum germination and
growth. Agronomy Journal 70: 858-864.
ResearchGate has not been able to resolve any citations for this publication.
Book
Full-text available
facsimile of journal paper Pigott JP, Brown PH, Williams MR (1994). Direct seeding trees on farmland in the Western Australian wheatbelt. CALMScience 1, pp. 131–158
Article
The possibility that lower than normal temperatures in residue-covered soils may affect crops has caused concern regarding the use of conservation tillage systems in some regions. To evaluate this possibility in the Southern G::eat Plains, soil temperatures were measured at a 10- cnl depth in field plots on which 0 (check), 1, 2, 4, m 12 metric tons/ha of wheat (Triticum aestivum L.) straw were applied on the surface. The soil was Pullman clay loam, a fine, mixed, thermic Torrertic Paleustoll (order Mollisol). Objectives were to determine the effects of mulch-induced temperatures on grain sorghum [Sorghum bicolor (L.) Moench] planting dates, germination, emergence, and growth, and to obtain information concerning effects of mulch rates on soil temperatures at various seasons and under specified climatic conditions. Increasing mulch rates delayed the time that soil reached favorable temperatures for sorghum germination and growth. However, temperatures were near optimum before normal planting dates and, therefore, mulches did not affect sorghum germination and only slightly delated emergence. Since temperatures with high mulch rates rarely, if ever, reached the optimum for sorghum growth, plants on these plots grew slower early in the season than t]hose on plots with low mulch rates. Later in the season, when soil water limited growth, plants on high mulch 1ate plots grew more than on other plots because of higher water contents. Increased mulch rates decreased average soil temperature means, maximums, minimun~s, and standard deviations during all seasons of fallow front wheat harvest to sorghum planting. However, when temperature of bare soil approached or fell below 0 C, the temperature effect was reversed. The change in temperature for each metric tons/ha of mulch as compared with bare soil was greatest for the 1-metric ton/ha rate and generally decreased as mulch rates increased. Please view the pdf by using the Full Text (PDF) link under 'View' to the left. Copyright © . .
Rehabilitation potential and limitations on surface-mined lands in the Northern Great Plains
  • P E Packer
Packer P.E. 1974. Rehabilitation potential and limitations on surface-mined lands in the Northern Great Plains. General Technical Report INT-14 Intermountain Forest Range Experimental Station, USDA, Forest Service: Ogden, UT.