ArticlePDF Available

Interessante waarnemingen van boor- en prachtvliegen in Nederland (Diptera: Tephritidae, Ulidiidae)

Authors:

Abstract and Figures

smit & belgers ‒ boor-en prachtvliegen in nederland  inleiding Boorvliegen (Tephritidae) en prachtvliegen (Ulidiidae) zijn relatief kleine vliegjes, die vaak fraai ge tekende vleugels hebben. Met het ver-schijnen van de determinatiesleutel voor de Nederlandse boorvliegen (Smit 2010a) zijn beide families te onderscheiden van de grote hoeveel-heid overige kleine vliegjes met vleugeltekening. Alle Nederlandse soorten boorvliegen zijn met deze tabel op naam te brengen. Voor de pracht-vliegen is er momenteel geen determinatiewerk dat alle Nederlandse soorten behandelt en zullen naast de beschikbare tabellen (Clements 1990, Greve 1998, Kabos & Van Aarten 1984) ook de losse publicaties geraadpleegd moeten worden waarin soorten nieuw voor Nederland gemeld worden. Tabel 1 geeft een vernieuwd taxono-misch overzicht van alle uit Nederland bekende soorten prachtvliegen met een verwijzing naar determinatieliteratuur. Voor beide families geldt dat we een redelijk beeld hebben van de soorten die in Nederland voorkomen (Beuk 2002, Smit 2010a, tabel 1), maar er zijn, met name voor de prachtvliegen, nog enkele nieuwe soorten te verwachten. Van de verspreiding van de verschillende soorten in Nederland weten we nog bijzonder weinig. Zo werd van de aspergeboorvlieg Plioreocepta poe­ ciloptera (Schrank, 1776) (fig. 10) verondersteld: interessante waarnemingen van boor-en prachtvliegen in nederland (diptera: tephritidae, ulidiidae) John T. Smit & Dick Belgers van de verspreiding van boor-en prachtvliegen in nederland is nog maar weinig bekend. in dit artikel worden waarnemingen van 17 soorten boorvliegen en drie soorten pracht-vliegen behandeld. het gaat hierbij of om zeldzame soorten of om waarnemingen die een aanzienlijke uitbreiding van het areaal betreffen. daarnaast wordt een nieuw overzicht gegeven van alle soorten prachtvliegen in nederland met een verwijzing naar determinatieliteratuur. 'In Nederland zeer effectief bestreden en vermoe-delijk vrijwel geheel verdwenen' (Smit 2010a). Niets bleek minder waar toen de soort in 2011 op maar liefst drie plekken opdook. Dit illustreert dat we zelfs over het voorkomen van economisch belangrijke soorten als de aspergeboorvlieg nog maar weinig weten, laat staan van de overige soorten.
Content may be subject to copyright.
  
-     

Boorvliegen (Tephritidae) en prachtvliegen
(Ulidiidae) zijn relatief kleine vliegjes, die vaak
fraai ge tekende vleugels hebben. Met het ver-
schijnen van de determinatiesleutel voor de
Nederlandse boorvliegen (Smit a) zijn beide
families te onderscheiden van de grote hoeveel-
heid overige kleine vliegjes met vleugeltekening.
Alle Nederlandse soorten boorvliegen zijn met
deze tabel op naam te brengen. Voor de pracht-
vliegen is er momenteel geen determinatiewerk
dat alle Nederlandse soorten behandelt en zullen
naast de beschikbare tabellen (Clements ,
Greve , Kabos & Van Aarten ) ook de
losse publicaties geraadpleegd moeten worden
waarin soorten nieuw voor Nederland gemeld
worden. Tabel geeft een vernieuwd taxono-
misch overzicht van alle uit Nederland bekende
soorten prachtvliegen met een verwijzing naar
determinatieliteratuur.
Voor beide families geldt dat we een redelijk
beeld hebben van de soorten die in Nederland
voorkomen (Beuk , Smit a, tabel ),
maar er zijn, met name voor de prachtvliegen,
nog enkele nieuwe soorten te verwachten.
Van de verspreiding van de verschillende soorten
in Nederland weten we nog bijzonder weinig.
Zo werd van de aspergeboorvlieg Plioreocepta poe-
ciloptera
(Schrank, ) (fig. ) verondersteld:
INTERESSANTE WAARNEMINGEN VAN BOOR EN PRACHTVLIEGEN IN
NEDERLAND DIPTERA: TEPHRITIDAE, ULIDIIDAE
John T. Smit & Dick Belgers
Van de verspreiding van boor- en prachtvliegen in Nederland is nog maar weinig be
kend.
In dit artikel worden waarnemingen van  soorten boorvliegen en drie soorten pracht-
vliegen behandeld. Het gaat hierbij of om zeldzame soorten of om waarnemingen
die een aanzienlijke uitbreiding van het areaal betreffen. Daarnaast wordt een nieuw
overzicht gegeven van alle soorten prachtvliegen in Nederland met een verwijzing
naar determinatieliteratuur.
‘In Neder
land zeer effectief bestreden en vermoe-
delijk vrijwel geheel verdwenen’ (Smit a).
Niets bleek minder waar toen de soort in  op
maar liefst drie plekken opdook. Dit illustreert
dat we zelfs over het voorkomen van economisch
belangrijke soorten als de aspergeboorvlieg nog
maar weinig weten, laat staan van de overige
soorten.
In de aanloop naar een atlas van de boorvliegen
van
Nederland zijn de collecties van het en
Natura
lis opgenomen, beide tegenwoordig onder-
gebracht in  Naturalis. Dit bestand bevat
momenteel ruim . records. Voor de pracht-
vliegen is een bestand met verspreidingsgegevens
in opbouw, met vooralsnog alleen data uit
muse
umcollecties van het genus Melieria
Robineau-Desvoidy, .
In dit artikel wordt een overzicht gegeven van
enkele interessante waarnemingen van boor- en
pracht
vliegen in Nederland. Een deel is afkomstig
van
waarneming.nl, waarvan de waarnemingen
met een foto overgenomen zijn. In onderstaand
overzicht worden de soorten in alfabetische volg-
orde gegeven per fa milie. Van alle behandelde
soorten zijn verspreidingskaarten opgenomen in
de figuren - en alle nieuwe waarnemingen
zijn opgenomen in tabel .
Naast de hieronder vermelde soorten is er ook
nog een nieuwe prachtvliegsoort voor Nederland
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 29 29-11-11 13:06
    

Referentie determinatie
Familie Ulidiidae
= Otitidae
Subfamilie Ulidiinae
Tribus Seiopterini
Genus Seioptera Kirby, 
= Myodina Robineau-Desvoidy, 
S. vibrans (Linnaeus, ) Kabos & Van Aartsen ()
Tribus Ulidiini
Genus Physiphora Fallén, 
= Chrysomyza Fallén, 
P. alceae (Preyssler, ) Clements ()
= demandata (Fabricius, )
Subfamilie Otitinae
Tribus Cephalini
Genus Cephalia Meigen, 
= Myrmecomyia Robineau-Desvoidy, 
C. rufipes Meigen,  Kabos & Van Aartsen ()
= nigripes Meigen, 
Tribus Myennidiini
Genus Callopistromyia Hendel, 
C. annulipes (Macquart, ) Smit & Hamers ()
Genus Myennis Robineau-Desvoidy, 
M. octopunctata (Coquebert, ) Kabos & Van Aartsen ()
= fasciata (Fabricius, )
Tribus Otitini
Genus Ceroxys Macquart, 
= Meckelia Robineau-Desvoidy, 
C. urticae (Linnaeus, ) Kabos & Van Aartsen ()
Genus Herina Robineau-Desvoidy,  Kabos & Van Aartsen (), Clements & Merz ()
= Tephronota Loew, 
H. frondescentiae (Linnaeus, )
H. nigrina (Meigen, )
= germinationis (Rossi, )
H. palustris (Meigen, )
Genus Melieria Robineau-Desvoidy,  Kabos & Van Aartsen (), Smit (b)
M. cana (Loew, )
M. crassipennis (Fabricius, )
M. omissa (Meigen, )
M. picta (Meigen, )
Genus Otites Latreille,  Smit & Renema ()
= Heramyia Robineau-Desvoidy, 
= Systata Loew, 
= Ptilonota Loew, 
O. formosa (Panzer, )
O. guttata (Meigen, )
Genus Tetanops Fallén,  Smit (a)
T. myopina Fallén, 
T. sintenisi Becker, 
Tabel . Naamlijst van de prachtvliegen (Ulidiidae) van Nederland met referenties naar determinatieliteratuur.
Table . Checklist of the picture-winged flies of the Netherlands, with references to the identification literature.
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 30 29-11-11 13:06
  
-     
ook met regelmaat in Zuid-Limburg waargeno
men,
daarbuiten zijn slechts enkele waarnemingen
bekend. Tijdens het bewerken van het collectie-
materiaal werd een exemplaar gevonden van
Rottumeroog uit . Recent is de soort buiten
Limburg waargenomen in de Blauwe Kamer in
Wageningen (fig. ), Rotterdam en Westervoort.
Campiglossa producta (Loew, )
Een Zuid-Europese soort die de grens van zijn
areaal bereikt in Nederland en hier maar weinig
wordt waargenomen. De meeste waarnemingen
stammen uit Zuid-Nederland, vooral Zeeland en
Limburg, hoewel de soort vroeger ook in Midden-
Nederland is waargenomen. Recent zijn buiten
Limburg slechts drie waarnemingen bekend,
uit de Blauwe Kamer bij Wageningen (fig. ),
Ossendrecht en Yerseke.
Chetostoma curvinerve Rondani, 
Deze fraaie soort (fig. ) is pas in  voor het
eerst in Nederland waargenomen (Van Aartsen
) en wordt de laatste jaren meer waargeno-
men, zowel in binnen als buitenland. In 
zijn de tot dan bekende gegevens samengevat
(Smit b). Sindsdien zijn er nog vier waar-
nemingen gedaan, allen in de periode  maart
tot en met  april . De waarneming uit
Zwolle duidt op een aanzien lijke uitbreiding van
het areaal in Nederland. De larven leven waar-
schijnlijk in houtige kamperfoelie-soorten
waar genomen: Callopistromyia annulipes (Mac-
quart,
). Deze melding wordt apart in dit
nummer van Nederlandse Faunistische Mede-
delingen besproken (Smit & Hamers ).

Tephritidae - boorvliegen
Acanthiophilus helianthi (Rossi, )
Deze soort bereikt zijn noordwestelijke grens in
ons land. Het is een zeer polyfage soort die in
Zuid-Europa zeer algemeen is. In Nederland is
A. helianthi vooral in Zeeland en tegenwoordig
Figuur . Acanthiophilus helianthi,
mannetje, Wageningen, Blauwe
Kamer. Foto Dick Belgers.
Figure . Acanthiophilus helianthi,
male, Wageningen, Blauwe Kamer.
Photo Dick Belgers.
Figuur . Campiglossa producta, vrouwtje, Wageningen,
Blauwe Kamer. Foto Dick Belgers.
Figure . Campiglossa producta, female, Wageningen,
Blauwe Kamer. Photo Dick Belgers.
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 31 29-11-11 13:06
    

Cryptaciura rotundiventris (Fallén, )
De laatste waarnemingen van deze zeldzame
soort stamden uit , een mannetje en een
vrouwtje verzameld door Virgilius Lefeber in
Maastricht. In totaal zijn slechts  waarnemin-
gen bekend uit Nederland, waarvan drie buiten
Zuid-Limburg. In  werd de soort aangetrof-
fen in Gorsel door Mac Gillavry en in  in
Denekampen door De Meijere. Op juni 
werden een mannetje en een vrouwtje gesleept
uit een bosrand bij Langbroek (fig. ). De larven
mineren in bladeren van verschillende scherm-
bloemen. Zowel de mijnen als de larven zijn
(Lonicera). Omdat van dit genus allerlei niet-
inheemse soorten aangeplant worden, komt de
soort mogelijk vooral voor in de stedelijke omge-
ving. Zie ook de bespreking van Myoleja lucida,
een soort die ook aan kamperfoelie gebonden is.
Chetostoma curvinerve heeft een af wijkende vlieg-
tijd voor een boorvlieg. De dieren worden laat
in het jaar volwassen en overwinteren dan.
De meeste waarnemingen komen dan ook uit
maart en april, een periode waarin nog niet veel
mensen actief zijn in het veld. Het loont dus om
in het voorjaar in de tuin naar deze fraaie
vliegjes uit te kijken.
Figuur . Chetostoma curvinerve,
vrouwtje, Koudekerke.
Foto Albert de Wilde.
Figure . Chetostoma curvinerve,
female, Koudekerke.
Photo Albert de Wilde.
Figuur . Cryptaciura rotundiventris, mannetje,
Langbroek. Foto John Smit.
Figure . Cryptaciura rotundiventris, male, Langbroek.
Photo John Smit.
Figuur . Bladmijn van Cryptaciura rotundiventris op
gewone berenklauw Heracleum sphondylium, Langbroek.
Foto John Smit.
Figure . Leaf mine of Cryptaciura rotundiventris on
Heracleum sphondylium, Langbroek. Photo John Smit.
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 32 29-11-11 13:06
  
-     
met een vreemde verspreiding. De waardplanten
zijn viltig kruiskruid Jacobaea erucifolia en
jakobskruiskruid J. vulgaris. Met name de laatste
is erg algemeen in grote delen van Nederland,
maar M. westermanni is uitsluitend waargenomen
op de Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden en,
pas relatief recentelijk, in de uiterwaarden van de
Rijn. In  is de soort door Bob van Aartsen
aangetroffen bij Ingen, in de jaren  in de
uiterwaarden bij Arnhem en sinds  veelvul-
dig in de Blauwe Kamer in Wageningen (fig. ).
Myoleja lucida (Fallén, )
Lange tijd was deze soort slechts bekend van
één exemplaar dat door Bob van Aartsen in 
in Achtmaal verzameld was. Controle van de col-
lecties in Amsterdam en Leiden bracht nog zes
andere exemplaren aan het licht, allen in de peri-
ode -. Opvallend genoeg kwam in ieder
geval de helft van deze waarnemingen uit stedelij-
ke omgeving. Daarna is de soort vijf keer waarge-
nomen en ook al deze waarnemingen komen uit
dorpen of steden, waaronder verschillende keren
in Lelystad (fig. ). Vermoedelijk geldt, net als
voor Chetostoma curvinerve, dat de in tuinen
aangeplante niet-inheemse soorten kamperfoelie
Lonicera uitstekende waardplanten zijn.
echter niet te onderscheiden van die van de veel
algemenere Euleia heraclei (Linnaeus, )
(Hering , Ellis ). Op de vindplaats
bij Langbroek werden enkele mijnen gevonden
in bladeren van gewone berenklauw Heracleum
sphondylium (fig. ). Op deze plek is geen
E. heraclei waargenomen en dus wordt aange
nomen dat de mijnen veroorzaakt zijn door
C. rotundi ventris.
Ditrhyca guttularis (Meigen, )
Deze soort komt verspreid over het hele oosten
van het land voor. De larven ontwikkelen zich in
gallen in de wortelhals van duizendblad Achillea
millefolium. Ondanks dat de waardplant erg
algemeen is wordt D. guttularis toch maar weinig
waargenomen. Wellicht omdat hij een voorkeur
heeft voor de meer droge terreinen of meer
schrale delen van de minder droge terreinen.
Recent is de soort op drie plekken aangetroffen,
in  in Leusden, in  in het Kuinderbos
en zowel in  als in  in de Blauwe Kamer
(fig. ).
Merzomyia westermanni (Meigen, )
Merzomyia westermanni is een bijzonder intrige-
rende soort. Het is een grote, fraaie boorvlieg,
Figuur . Dithryca guttularis, Wageningen, Blauwe
Kamer. Foto Dick Belgers.
Figure . Dithryca guttularis, Wageningen, Blauwe
Kamer. Photo Dick Belgers.
Figuur . Merzomyia westermanni, vrouwtje,
Wageningen, Blauwe Kamer. Foto Dick Belgers.
Figure . Merzomyia westermanni, female, Wageningen,
Blauwe Kamer. Photo Dick Belgers.
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 33 29-11-11 13:06
    

Plioreocepta poeciloptera (Schrank, )
De larven van deze economisch belangrijke soort
leven in asperge. In de landelijke collecties zijn
slechts weinig exemplaren aanwezig, ook in de
meer agrarisch gerichte collecties van Wageningen
University en Research (tegenwoordig in
 Naturalis), en de Nieuwe Voedsel- en
Warenautoriteit (voorheen: Plantenziektenkundige
Dienst). In  veroorzaakte P. poeciloptera
schade in Horst (Limburg) en in  was de
soort zeer algemeen en schadelijk in de omgeving
van Venlo en Blerick (Kabos & Van Aartsen
). Deze plaatsen liggen in gebieden waar veel
asperges geteeld worden. Na de Tweede Wereld-
oorlog is de soort zeer grondig en aanvankelijk
effectief bestreden (Nijveldt ). Hierdoor
con cluderen Kabos & Van Aartsen () dat de
soort vermoedelijk verdwenen is in Nederland,
temeer daar de soort nooit op wilde asperge in
de duinen is aangetroffen.
Opvallend genoeg was het wederom Horst waar in
 de eerste recente waarneming gedaan is, op
een aspergeperceel van De Locht, het Asperge- en
Champignonmuseum. In  werd de soort aan-
getroffen in de Meinweg en in  is de soort op
drie plekken gevonden.
Allereerst in Grevenbricht
(fig. ), waar de soort op een verlaten asperge-
perceel werd aangetroffen
, dat nu onderdeel uit-
maakt van een nieuw natuurgebied. Tot twee keer
toe werden hier enkele exemplaren aangetroffen.
Enkele dagen later werd de soort in een groter
aantal aangetroffen op een commercieel asperge-
perceel in Susteren. Een maand later werden enkele
exemplaren aan getroffen op lijmstokken op een
commercieel perceel in Helden.
Het lijkt erop dat deze soort zich recent weer
heeft weten uit te breiden of misschien zelfs
opnieuw te vestigen. Een andere mogelijkheid
is dat de soort nooit weggeweest is. Navraag bij
enkele aspergetelers leerde dat er nog steeds
gespoten wordt. Of dit daad werkelijk specifiek
gericht is op de aspergeboorvlieg of het asperge-
haantje (blauwe aspergekever) Crioceris asparagi
(Linnaeus, ) is niet duidelijk. Er wordt
mo gelijk gespoten tegen schadelijke insecten in
het algemeen. Het is nog onduidelijk waar de
Noeeta pupillata (Fallén, )
Een bijzonder fraaie soort, die qua vleugel-
tekening enigzins op Dithryca guttularis lijkt.
De doorzichtige vlekken langs de vleugelrand
zijn echter veel smaller en langer. Beide soorten
zijn moeilijk in het veld te vinden. De larven
leven in verschillende, ook algemene, havikskruid-
soorten Hieracium, maar de soort wordt toch
relatief weinig waargenomen. Recent is N. pupil-
lata slechts drie keer waargenomen, in Giethmen
(fig. ), Gronsveld en op de vliegbasis in Soester-
berg.
Figuur . Myoleja lucida, vrouwtje, Lelystad.
Foto Jack Windig.
Figure . Myoleja lucida, female, Lelystad.
Photo Jack Windig.
Figuur . Noeeta pupillata, mannetje, Giethmen.
Foto Henk Soepenberg.
Figure . Noeeta pupillata, male, Giethmen.
Photo Henk Soepenberg.
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 34 29-11-11 13:06
  
-     
(fig. ). De larven leven in verschillende distels
die met name op vochtigere terreinen voorkomen:
moesdistel Cirsium olera ceum en kale jonker
C. palustre. De soort is ook bekend van aarddistel
C. acaule, wat mogelijk de waarneming van de Sint
Pietersberg verklaart. Dat de soort van heide is
gesleept is niet vreemd. Voor veel Tephritis-soorten
geldt dat ze als vol wassen individu overwinteren en
in het najaar soms in grote aantallen op heide te
vinden. Er wordt vermoed dat ze overwinteren
tussen de naalden van naaldbomen of in de kegels
(Smit a).
Tephritis crepidis Hendel, 
Deze soort wordt overwegend in Zuid-Limburg
gevonden. In  werd de soort aangetroffen in
Hilversum, in  in Zaltbommel, in  in
Wijk bij Duurstede waar de soort later ook ge-
kweekt werd uit bloemhoofdjes van groot streep-
zaad Crepis biennis. Zowel in  als in 
werd de soort ook aangetroffen in de Blauwe
Kamer in Wageningen (fig. ). Deze soort is
binnen het toch al moeilijke genus Tephritis moei-
lijk te onderscheiden van enkele andere soorten.
Echter zijn waardplant is makkelijk in het veld te
herkennen, het is de enige streepzaad die tot wel
een meter hoog groeit.
Tephritis dioscurea (Loew, )
Deze soort is slechts van enkele vindplaatsen
bekend verspreid over het oostelijke deel van het
aspergeboorvlieg momenteel in ons land precies
voorkomt.
Tephritis conura (Loew, )
Deze soort is recent pas voor het eerst voor Neder-
land gemeld (Van Aartsen ). Het eerste exem-
plaar werd verzameld in Epe (Gelderland) in .
Sindsdien is de soort nog één keer waargenomen
op de Sint Pietersberg, waarbij er op  juni 
zes exemplaren werden verzameld. In  werd
één exemplaar gesleept van heide in Ossendrecht
Figuur . Plioreocepta poeciloptera,
een vrouwtje op een asperge-
stengel, Grevenbricht.
Foto Hub Corten.
Figure . Plioreocepta poeciloptera,
female on a stem of asparagus,
Grevenbricht. Photo Hub Corten.
Figuur . Tephritis conura, vrouwtje, Ossendrecht.
Foto John Smit.
Figure . Tephritis conura, female, Ossendrecht.
Photo John Smit.
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 35 29-11-11 13:06
    

muizenoor Hieracium pilosella gezocht naar deze
soort. Het is opmerkelijk dat T. ruralis makkelijk
en in aantal aangetroffen is net over de grens
in Duitsland in Bielefeld in  (pers. obs.
J.T. Smit). Dat de soort toch nog in Nederland
voorkomt bleek in  toen de soort aangetrof-
fen werd in de heemtuin in Malden en in 
in Ede. Op deze laatste vindplaats werd een ei-
afzettend vrouwtje gefotografeerd (fig. ).
Het valt op dat er nog geen bloemhoofdje zicht-
baar is, waarin de larven zich kunnen ontwikke-
len. Mogelijk worden de eieren afgezet in de
stengel en migreren de larven mee naar het nog
te ontwikkelen bloemhoofdje.
land: Twente, Gelderland en Limburg. Alle acht
waar nemingen stammen uit de periode -
.
Pas in  werd de soort opnieuw aangetroffen,
in de Blauwe Kamer in Rhenen (fig. ).
De enige waardplant die in Nederland voorkomt
is duizendblad Achillea millefolium.
Tephritis ruralis (Loew, )
Tephritis ruralis is een zeldzame en moeilijk
herkenbare soort. Kabos & Van Aartsen ()
melden Nuth en Groesbeek als vindplaats.
Dit materiaal is echter niet teruggevonden in de
collecties van Amsterdam en Leiden. Jarenlang
is er zonder succes gericht op de waardplant
Figuur . Tephritis crepidis, vrouwtje, Wageningen,
Blauwe Kamer. Foto Dick Belgers.
Figure . Tephritis crepidis, female, Wageningen,
Blauwe Kamer. Photo Dick Belgers.
Figuur . Tephritis dioscurea, mannetje, Wageningen,
Blauwe Kamer. Foto Dick Belgers.
Figure . Tephritis dioscurea, male, Wageningen,
Blauwe Kamer. Photo Dick Belgers.
Figuur . Tephritis ruralis, vrouw-
tje, vermoedelijk eieren afzettend
op muizenoor Hieracium pilosella,
Ede. Foto Jan Wind & Mariëtte
Geluk.
Figure . Tephritis ruralis, female
apparently ovipositing on
Hieracium pilosella, Ede. Photo
Jan Wind & Mariëtte Geluk.
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 36 29-11-11 13:06
  
-     
lijkt enigzins op T. neesii, maar is hiervan direct
te onderscheiden aan de hand van de geheel licht
behaarde tergieten.
Trypeta immaculata (Macquart, )
T
rypeta immaculata wordt net als veel andere
minerende soorten weinig gevonden. In totaal
is de soort waargenomen op  vindplaatsen
verspreid over Nederland. De enige twee recente
waarnemingen stammen van het Zwanenwater
uit  en van Nijmegen uit  (fig. ).
Wellicht dat gericht zoeken naar de mijnen op
bitterkruid Picris hieracioides een beter beeld
oplevert van de verspreiding in Nederland.
Tephritis separata Rondani, 
Deze soort is pas vrij recent voor het eerst voor
Nederland gemeld op basis van een oud en
enigzins verfomfaaid exemplaar uit Maastricht
(Van Aartsen ). De bewerking van het
materiaal uit de collectie van Leiden leverde nog
een oud exemplaar op, een mannetje van de Sint
Pietersberg uit . Recent is een derde waar-
neming gedaan in Gronsveld, Zuid-Limburg.
Verrassend was een foto van een exemplaar in
Rotterdam in januari  (fig. ). Van ver-
schillende Tephritis-soorten is bekend dat ze als
volwassen individu overwinteren,
dit was echter
nog niet bekend van deze soort. Tephritis separata
Figuur . Tephritis separata, vrouwtje, Rotterdam.
Foto Joram de Gans.
Figure . Tephritis separata, female, Rotterdam.
Photo Joram de Gans.
Figuur . Trypeta immaculata, vrouwtje, Nijmegen.
Foto Pouwel Slurink.
Figure . Trypeta immaculata, female, Nijmegen.
Photo Pouwel Slurink.
Figuur . Urophora jaceana, man-
netje, Putberg. Foto B. Hamers.
Figure . Urophora jaceana, male,
Putberg. Photo B. Hamers.
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 37 29-11-11 13:06
    

Ulidiidae - prachtvliegen
Otites formosa (Panzer, )
Deze zuidelijke soort is recent pas voor het eerst in
Nederland waargenomen (Smit & Renema ).
Tot nog toe was het niet zeker of het een zwervend
exemplaar betrof of dat er zich een populatie be-
vindt in Nederland. In  zijn verschillende
exemplaren waargenomen in Gronsveld, wat duidt
op de aan wezigheid van een populatie.
Urophora jaceana (Hering, )
Over het algemeen zijn Urophora´s moeilijk te
determineren en voor veel soorten geldt dat de
mannetjes niet verder te determineren zijn dan
tot soortgroep. In Nederland is de situatie veel
eenvoudiger door het beperkte aantal soorten.
Bovendien zijn de moeilijkere soorten veelal
beperkt tot Zuid-Limburg. Urophora jaceana
(fig. ) is echter van oudsher ook in Zuidwest-
Nederland waargenomen en de recente vondst
op Voorne laat zien dat de soort daar nog steeds
voorkomt.
Urophora quadrifasciata (Meigen, )
Deze soort is in Zuid-Limburg niet zeldzaam,
daarbuiten echter zijn er slechts enkele waar-
nemingen. Uit Midden-Limburg zijn twee waar-
nemingen bekend uit Venlo uit  en Beegden
uit . Daarnaast is de soort in  gekweekt
uit bloemhoofdjes afkomstig uit Dinteloord.
In  is er kortstondig een populatie aanwezig
geweest op het spoorwegemplacement in Wester-
voort, maar is nadien niet meer teruggevonden
ter plekke. In  werd echter een populatie
ontdekt in de Blauwe Kamer nabij Wageningen
(fig. ).
Figuur . Urophora quadrifasciata, vrouwtje,
Wageningen, Blauwe Kamer. Foto Dick Belgers.
Figure . Urophora quadrifasciata, female, Wageningen,
Blauwe Kamer. Photo Dick Belgers.
Figuur . Otites guttata, mannetje, Wageningen,
Blauwe Kamer. Foto Dick Belgers.
Figure . Otites guttata, male, Wageningen, Blauwe
Kamer. Photo Dick Belgers.
Figuur . Tetanops sintenisi, vrouwtje, Giethoorn. Foto
Joke van Erkelens.
Figure . Tetanops sintenisi, female, Giethoorn. Photo
Joke van Erkelens.
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 38 29-11-11 13:06
  
-     
Figuur -. Verspreiding in Nederland.
Figure -. Distribution in the Netherlands.
. Acanthiophilus helianthi
. Cryptaciura rotundiventris. Chetostoma curvinerve
. Campiglossa producta
< 
vanaf 
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 39 29-11-11 13:06
    

. Dithryca guttularis
. Noeeta pupillata. Myoleja lucida
. Merzomyia westermanni
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 40 29-11-11 13:06
  
-     
. Tephritis dioscurea. Tephritis crepidis
. Tephritis conura. Plioreocepta poeciloptera
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 41 29-11-11 13:06
    

. Urophora jaceana. Trypeta immaculata
. Tephritis separata. Tephritis ruralis
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 42 29-11-11 13:06
  
-     
. Tetanops sintenisi. Otites guttata
. Otites formosa. Urophora quadrifasciata
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 43 29-11-11 13:06
    

Vindplaats Amersfoort- Datum Waarnemer
coördinaten
Tephritidae
Acanthiophilus helianthi
Rotterdam, Noordereiland () - .. J.T. Smit
Westervoort, emplacement () - .. J.T. Smit
Wageningen, Blauwe Kamer () -.. D. Belgers
Wageningen, Blauwe Kamer () -.. D. Belgers
Campiglossa producta
Wageningen, Blauwe Kamer () -.. D. Belgers
Yerseke () -.. N.-J. Dek
Ossendrecht, Stoppelbergen () - . . J.T. Smit
Chetostoma curvinerve
Gronsveld () - .. I. Raemakers
Koudekerke () -.. A. de Wilde
Bergen () - .. Th. de Graaf
Zwolle () -. .  H. van Houten
Cryptaciura rotundiventris
, Langbroek () -.. J.T. Smit
Dithryca guttularis
Leusden () - .. J.T. Smit
Kuinre, Kuinderbos () -.. J.T. Smit
ex. Wageningen, Blauwe Kamer () - .. D. Belgers
ex. Wageningen, Blauwe Kamer () -.. D. Belgers
Merzomyia westermanni
Arnhem, Meinerswijk () - .. J.T. Smit
, Arnhem, Meinerswijk () -.. J.T. Smit
Wageningen, Blauwe Kamer () - .. I. Raemakers
, Wageningen, Blauwe Kamer () - .. J.T. Smit
Wageningen, Blauwe Kamer () -.. D. Belgers
Wageningen, Blauwe Kamer () -.. J. Wind & M. Geluk
 ex. Wageningen, Blauwe Kamer () -.. D. Belgers
 ex. Wageningen, Blauwe Kamer () - .. D. Belgers
ex. Wageningen, Blauwe Kamer () -.. D. Belgers
Wageningen, Blauwe Kamer () -. . D. Belgers
ex. Wageningen, Blauwe Kamer () -.. D. Belgers
Myoleja lucida
Lelystad () -.. J. Windig
Pijnacker () - .. A. van Heerden
Lelystad () -. . J. Windig
Eerbeek () - .. J.E. van Klinken
ex. Lelystad () -.. J. Windig
Noeeta pupillata
Giethmen () -.. H. Soepenberg
Gronsveld () -. . I. Raemakers
Vliegbasis, Soesterberg () - -..
Th. Zeegers
Plioreocepta poeciloptera
, Melderslo, De Locht () -.. L. van der Leij
ex. Meinweg () -.. H. Corten
, Grevenbricht () - .. H. Corten
Tabel . Nieuwe waarnemingen van boor- en prachtvliegen.
Table . New records of large fruit flies and picture-winged flies.
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 44 29-11-11 13:06
  
-     
Vindplaats Amersfoort- Datum Waarnemer
coördinaten
ex. Grevenbricht () -.. H. Corten
 ex. Susteren, Hommelheide () -.. H. Corten
Tephritis conura
Ossendrecht, Stoppelbergen () - . . J.T. Smit
Tephritis crepidis
ex. Hilversum () -.. J. de Rond
Zaltbommel, Gamerense waard () -.. M. Reemer
Wijk bij Duurstede () - . . J.T. Smit
Wageningen, Blauwe Kamer () -. . D. Belgers
Wijk bij Duurstede () - .. J.T. Smit
Wageningen, Blauwe Kamer () -.. D. Belgers
Tephritis dioscurea
Wageningen, Blauwe Kamer () -.. D. Belgers
Wageningen, Blauwe Kamer () -. . D. Belgers
Wageningen, Blauwe Kamer () - .. D. Belgers
Wageningen, Palsserwaard () - .. D. Belgers
Tephritis ruralis
Malden, Heemtuin () - .. L.-J. van der Ent
Ede, Ginkelse heide () -. . J. Wind, M. Geluk
Tephritis separata
Gronsveld () - .. I. Raemakers
Rotterdam, Blijdorp () - .. J. de Gans
Trypeta immaculata
Zwanewater () -. . A. Barendregt
Nijmegen, Hengstdal () - .. P. Slurink
Urophora jaceana
Westvoorne, Voornes duin () - .. J. Bekker
Urophora quadrifasciata
ex. Wageningen, Blauwe Kamer () - .. D. Belgers
Wageningen, Blauwe Kamer () -. . D. Belgers
Ulidiidae
Otites formosa
Gronsveld () -.. I. Raemakers
ex. Gronsveld () - .. I. Raemakers
Otites guttata
Korendijke, Zuid-Beijerland () - .. K. van den Berg
ex. Beuningen () - .. H. Alberts
ex. Wageningen, Blauwe Kamer () -.. D. Belgers
Oostflakkee, Ooltgensplaat () -.. A. van Dam
ex. Zoetermeer () - .. H. de Jonge
Wageningen, Blauwe Kamer () - .. D. Belgers
ex. Dordtse Biesbosch () - .. U. Kloss
Tetanops sintenisi
Giethoorn () -.. J. van Erkelens
Tabel . vervolg
Table . cont.
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 45 29-11-11 13:06
    


Aartsen, B. van . Nieuwe en zeldzame vliegen voor
de Nederlandse fauna. – Nederlandse Faunistische
Mededelingen : -.
Aartsen, B. van . Nieuw en zeldzame vliegen voor
de Nederlandse fauna (Diptera). – Nederlandse
Faunistische Mededelingen : -.
Beuk, P.L.Th. (red.) . Checklist of the Diptera of
the Netherlands. –  Uitgeverij, Utrecht.
Clements, D.K. . Provisional keys to the Otitidae
and Platystomatidae of Great Britain. – Dipterist's
Digest : -.
Clements, D.K. & B. Merz . Key to the genus
Herina (Diptera: Ulidiidae) in Britain. – Dipterist's
Digest (): -.
Ellis, W.N. . Bladmineerders van Europa. –
www.bladmineerders.nl [bezocht op ..]
Greve, L. . Family Otitidae. – In: Papp, L. &
B. Darvas (red.), Contributions to a manual of
Palearctic Diptera, Volume . Science Herald,
Budapest: -.
Hering, M. . Bestimmunstabellen der Blatt -minen
von Europa: einschliesslich des Mittelmeerbeckens
und der Kanarischen Inseln. – Junk, 's Graven-
hage.
Kabos, W.J. & B. van Aartsen . De Nederlandse
boorvliegen (Tephritidae) en prachtvliegen (Otiti-
dae). – Wetenschappelijke Mededelingen van de
 : -.
Nijveldt, W.C. . Levenswijze en bestrijding van
de aspergevlieg (Platyparea peociloptera Schrank) in
Nederland. – Verslag Landbouwkundig Onderzoek,
's-Gravenhage : -.
Smit, J.T. a. De prachtvlieg Tetanops sintenisi nieuw
voor Nederland (Diptera: Ulidiidae). – Nederland-
se Faunistische Mededelingen : -.
Smit, J.T. b. Een uitbreiding van Chetostoma cur-
vinerve (Diptera: Tephritidae) in Nederland. –
Vliegenmepper (): -.
Smit, J.T. a. De Nederlandse boorvliegen (Tephri-
tidae). – Entomologische Tabellen : -.
Smit, J.T. b. De prachtvlieg Melieria picta in grote
aantallen op strandkweek Elytrigia atherica op
Schiermonnikoog (Diptera: Ulidiidae). – Neder-
landse Faunistische Mededelingen : -.
Otites guttata (Meigen, )
Kabos & Van Aartsen () melden dat deze
soort zich vermoedelijk ontwikkeld in witte
veldbies Luzula luzuloides, waardoor de versprei-
ding van O. guttata beperkt zou zijn tot Zuid-
Limburg. De soort blijkt echter ook in andere
delen van Nederland voor te komen. Dit maakt
het onwaarschijnlijk maakt dat hij zich (uitslui-
tend) in witte veldbies ontwikkeld. Bovendien
geldt dat voor de meeste prachtvliegen nog maar
weinig bekend is van de biologie. Er wordt aan-
genomen dat veel soorten zich eerder in rottend
planten materiaal ontwikkelen dan een binding
met een bepaalde plantensoort hebben. Naast
waarnemingen uit Gelderland en Groningen uit
de jaren  is deze soort (fig. ) sinds 
op zes verschillende plekken in Gelderland en
Zuid-Holland waargenomen.
Tetanops sintenisi Becker, 
Een zeldzame soort in West-Europa, met het
zwaarte punt in het oosten. Pas recent is de soort
voor het eerst voor Nederland (Smit a)
en Duitsland (Stuke & Merz ) gemeld.
Ondanks een uit gebreide zoektocht op de eerste
Nederlandse vindplaats, het Bargerveen, konden
geen nieuwe exemplaren gevonden worden.
In  dook er onverwachts een exemplaar
op in een tuin in Giethoorn (fig. ).

Wij danken de volgende personen voor het
beschikbaar stellen van waarnemingen en of
foto's: Harm Alberts, Aat Barendregt,
Kees van den Berg, Hub Corten,
André van Dam, Niels-Jan Dek, Eddy Dijk stra,
Leendert-Jan van der Ent, Joke van Erkelens,
Joram De Gans, Mariëtte Geluk, Thijs de Graaf,
Ben Hamers, Adrie van Heerden,
Henry van Houten, Henk de Jonge,
J.E. van Klinken, Uwe Kloss, Laurens van der
Leij, Ivo Raemakers, Jeroen de Rond,
Menno Reemer, Pouwel Slurink,
Henk Soepenberg, Albert de Wilde, Jan Wind,
Jack Windig & Theo Zeegers.
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 46 29-11-11 13:06
  
-     
Smit, J.T. & B. Hamers . De invasieve Noord-
amerikaanse pauwvlieg Callopistromyia annulipes
nieuw voor Nederland (Diptera: Ulidiidae). –
Nederlandse Faunistische Mededelingen .
Smit, J.T. & W. Renema . De prachtvlieg Otites
formosa nieuw voor Nederland (Diptera: Ulidiidae).
– Nederlandse Faunistische Mededelingen :
-.
Stuke, J.-H. & B. Merz . Drei fur Deutschland
neu nachgewiesene acalyptrate Fliegen (Diptera:
Lauxanidae, Pallopteridae, Ulidiidae). – Studia
Dipterologica : , .

Interesting records of large fruit flies and picture-winged flies for the Netherlands
(Diptera: Tephritidae, Ulidiidae)
New distributional records are provided for  species of large fruit flies and three picture-win-
ged flies. These are either rare species or the records provided here represent an expansion of
their known distribution. All species are illustrated and distribution maps are provided for all
species. Furthermore a new taxonomical list of all known species of picture-winged flies of the
Netherlands is given, with references to identification literature.
J.T. Smit
-Nederland
Postbus 
  Leiden
john.smit@ncbnaturalis.nl
J.D.M. Belgers
Blaauwe Kamer
  Wageningen
frisbel@hetnet.nl
NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 47 29-11-11 13:06
    

NFM36 (6) 029-048 Smit 3.indd 48 29-11-11 13:06
... Zo werd de soort binnen slechts een paar jaar voor het eerst aangetroffen in Polen, Duitsland en Nederland (Kameneva & Greve-Jensen 2004, Smit 2005, Stuke & Merz 2005. In de daaropvolgende jaren nam het aantal waarnemingen toe in zowel Duitsland als Nederland, en werd de soort ook aangetroffen in België (Mortelmans et al. 2012, Smit & Belgers 2011, Stuke 2008, 2009). Inmiddels zijn er in Nederland zes exemplaren bekend van de oostelijke helft van het land (figuur 2). ...
Full-text available
Article
In Nederland is Tetanops sintenisi een recente aanwinst voor de fauna. De soort is in heel Europa zeldzaam, maar lijkt zich de laatste jaren uit te breiden, zo ook in Nederland. Een waarneming in de Noordelijke Friese Wouden nabij Oostermeer was bijzonder omdat het dier gevonden werd als prooi van een springspin. De meeste boor- en prachtvliegen hebben zich uitgerekend tegen springspinnen gewapend met hun vleugeltekening.
Full-text available
Book
Boorvliegen trekken de aandacht door hun fraai getekende vleugels. De gevarieerde patronen van banden en vlekjes zijn niet alleen aantrekkelijk om te zien, ze zijn ook bijzonder handig: vrijwel elke soort is hieraan te herkennen. Van deze eigenschap is dan ook veelvuldig gebruik gemaakt in de determinatiesleutel in deze uitgave. Bovendien is van elke soort een vleugeltekening afgebeeld in een kleurenaquarel. Heet op naam brengen van boorvliegen was nog nooit zo makkelijk. Uit Nederland zijn 83 soorten boorvliegen bekend. Daarnaast zijn nog 20 soorten uit het aangrenzend gebied opgenomen in deze uitgave, waarmee de tabel compleet is voor de Benelux, Groot Brittasnnie en de nabije delen van Duitsland en Frankrijk. De inleidende hoofdstukken gaan uitgebreid in op de interessante biologie van boorvliegen. Natuurlijk is er veel aandacht voor de waardplantspecialisatie van de larven, die zich voeden met plantendelen. Ook minder bekende aspecten komen aan bod, zoals baltsgedrag en mimicry. Per soort is een uitgebreide samenvatting van de kennis te vinden in de soortbesprekingen. Er valt nog veel te ontdekken over de Nederlandse boorvliegen. Welke soorten komen waar voor en wat zijn hun waardplanten? Deze uitgave is een belangrijke stap naar de beantwoording van deze vragen. Iedereen kan hier nu zelf een bijdrage aan leveren.
Full-text available
Article
The picture-winged fly Melieria picta in large numbers on Elytrigia atherica on Schiermonnikoog (Diptera: Ulidiidae) On August 7-9, Melieria picta (Meigen, 1826) was found in large numbers on Elytrigia atherica (Poaceae) on the island of Schiermonnikoog. This is the first record for the Friesian Islands. Based on the suspected biology of two other species in this genus, M. crassipennis (Fabricius, 1794) and M. omissa (Meigen, 1826), whose larvae are thought to live in stems of Phragmites australis, combined with observations of M. picta in the field it is thought that the larvae might develop in Elytrigia atherica. Sweeping pure stands of Artemisia maritima, Elytrigia atherica and Limonium vulgare only yielded specimens of M. picta from Elytrigia atherica and in very large numbers. Kabos & Van Aartsen (1984) suggest that both M. cana (Loew, 1858) and M. picta develop in Artemisia maritima, but the sole species found on this plant was Campiglossa absinthii (Tephritidae), which is known to attack Artemisia species. A key to the northwestern European species of the genus Melieria is provided.
Full-text available
Article
Tetanops sintenisi new for the Netherlands (Diptera: Ulidiidae) The first record of Tetanops sintenisi Becker, 1909 for the Netherlands is given. A female was swept from a vegetation dominated by Caluna vulgaris in Bargerveen near the town of Zwartemeer, province of Drenthe. A key is provided for the three species of Tetanops occurring in northwestern Europe.
Provisional keys to the Otitidae and Platystomatidae of Great Britain
  • D K Clements
Clements, D.K. 1990. Provisional keys to the Otitidae and Platystomatidae of Great Britain.-Dipterist's Digest 6: 32-41.
Bladmineerders van Europa
  • W N Ellis
Ellis, W.N. 2011. Bladmineerders van Europa.www.bladmineerders.nl [bezocht op 4.ix.2011]
Bestimmunstabellen der Blatt-minen von Europa: einschliesslich des Mittelmeerbeckens und der Kanarischen Inseln.-Junk, 's Gravenhage
  • M Hering
Hering, M. 1957. Bestimmunstabellen der Blatt-minen von Europa: einschliesslich des Mittelmeerbeckens und der Kanarischen Inseln.-Junk, 's Gravenhage.
De Nederlandse boorvliegen (Tephritidae) en prachtvliegen (Otitidae).-Wetenschappelijke Mededelingen van de knnv
  • W J B Kabos
  • Van Aartsen
Kabos, W.J. & B. van Aartsen 1984. De Nederlandse boorvliegen (Tephritidae) en prachtvliegen (Otitidae).-Wetenschappelijke Mededelingen van de knnv 163: 1-64.
Levenswijze en bestrijding van de aspergevlieg (Platyparea peociloptera Schrank) in Nederland.-Verslag Landbouwkundig Onderzoek
  • W C Nijveldt
Nijveldt, W.C. 1957. Levenswijze en bestrijding van de aspergevlieg (Platyparea peociloptera Schrank) in Nederland.-Verslag Landbouwkundig Onderzoek, 's-Gravenhage 63: 5-40.
Een uitbreiding van Chetostoma cur­ vinerve (Diptera: Tephritidae) in Nederland
  • J T Smit
Smit, J.T. 2005b. Een uitbreiding van Chetostoma cur­ vinerve (Diptera: Tephritidae) in Nederland.Vliegenmepper 14(1): 2-4.