Lubelski Rocznik Pedagogiczny

Published by Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
Print ISSN: 0137-6136
Publications
p>Celem artykułu było ukazanie pracy nauczycieli w szkole codziennej i szkole rzemiosł Towarzystwa Dobroczynności w Krakowie w latach 1817–1912. Uczący w nich nauczyciele stwarzali sierotom przebywającym w zakładzie Towarzystwa możliwość zdobycia elementarnej wiedzy oraz podstawowych umiejętności, które mogły ułatwić im znalezienie zatrudnienia po wyjściu spod opieki Towarzystwa. Funkcję wspierającą, jak również kontrolującą pracę nauczyciela pełniła powołana w 1874 r. Komisja Szkolna. W 1912 r. szkoła została zlikwidowana, sieroty przeniesiono do szkół miejskich w Krakowie. Zadaniem nauczyciela była pomoc w nauce dzieciom oraz sprawowanie wspólnie z Siostrami Miłosierdzia opieki nad sierotami w zakładzie Towarzystwa.</p
 
Narcyza Żmichowska należy do grona najwybitniejszych kobiet XIX stulecia. Realizowała się na wielu płaszczyznach, do których zaliczała się działalność pisarska, społeczna i pedagogiczna. Wychodziła z nowoczesnymi postulatami dotyczącymi kształcenia kobiet, wyznaczając im drogę kariery zawodowej. W swoich pracach ukazywała obraz rodziny oraz rolę i znaczenie poszczególnych jej członków. Stała na straży cennych wartości, takich jak miłość, uczciwość, patriotyzm.
 
Niniejszy artykuł jest poświęcony życiu i działalności Adama Zygmunta Czyżewicza. Był on najbardziej zasłużonym nauczycielem w dziewiętnastowiecznych dziejach lwowskiej szkoły położniczej. Ten postępowy i oddany sprawie lekarz położnik zreformował zaniedbaną placówkę kształcenia akuszerek i doprowadził do jej rozkwitu. W 1871 roku, kiedy obejmował stanowisko profesora, szkoła nie miała własnego lokum, mieściła się z wynajętym, zapuszczonym budynku, niespełniającym podstawowych wymogów dydaktycznych, sanitarnych i higienicznych, stawianym tego typu placówkom. Nauka trwała zaledwie 5 miesięcy, podczas których starano się wyposażać przyszłe adeptki sztuki położniczej w elementarne wiadomości teoretyczne (z zakresu budowy anatomicznej kobiety, fizjologii porodu, patologii i nieprawidłowości podczas porodów, zasad postępowania podczas odbierania porodu w różnych położeniach płodu oraz sposobach opieki nad położnicą i noworodkiem) i umiejętności praktyczne. Wykształcenie znacznej grupy uczennic (często analfabetek) w tak krótkim czasie na profesjonalne położne graniczyło z cudem. Czyżewicz zaczął zatem zabiegać o wprowadzenie niezbędnych zmian, które pozwoliłyby przekształcić istniejącą placówkę w doskonale prosperujący zakład. Dzięki wielu zabiegom i niezwykłemu zaangażowaniu tego lekarza społecznika wybudowano nowoczesną klinikę położniczo-ginekologiczną mieszczącą w sobie także zaplecze szkolne dla przyszłych akuszerek, wydłużono okres nauczania do 10 miesięcy, wprowadzono nauczanie i przestrzeganie zasad antyseptycznych. Dzięki tym reformom szkoła spełniała europejskie standardy w zakresie kształcenia położnych i stała się jedną z najlepiej funkcjonujących instytucji tego typu w Austrii.
 
W połowie XIX wieku na ogół niechętnie spoglądano na próby wychodzenia kobiet poza granice tradycyjnych ról i zachowań. Głównym motywem aktywności kobiet w XIX wieku była jednak działalność patriotyczna. W drugiej połowie XIX wieku rozwijało się szkolnictwo dla dziewcząt. Zakładano szkoły uczące konkretnych zawodów. Aktywność kobiet w okresie międzypowstaniowym wzrosła także na polu czasopiśmiennictwa. Powstanie prasy kobiecej wiąże się z szeroko pojętym ruchem na rzecz „wyzwolenia” kobiet, którego punkt kulminacyjny przypada na drugą połowę XIX wieku. Kwestia kobieca była tematem dyskusji w krajach Europy Zachodniej i Ameryki Północnej w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku. Owe dyskusje dotyczyły zagadnień dotyczących roli i zadań kobiety w życiu społecznym. Prasa rozbudzała wśród społeczeństwa potrzebę twórczości intelektualnej, aktywności społecznej. Kobiety coraz częściej widoczne były w sferze literatury i czasopiśmiennictwa. Celem artykułu jest przybliżenie postaci redaktorki, publicystki i tłumaczki Zofii Seidlerowej z Kwiecińskich (1859–1919) i przedstawienie prezentowanych przez nią na łamach czasopisma „Bluszcz” poglądów na temat wychowania dziewcząt na ziemiach polskich pod zaborami na przełomie XIX i XX wieku, przygotowania ich do roli żon, matek, wychowawczyń i pracy zarobkowej.
 
Introduction: During the autonomous period of the Kingdom of Poland, seven-year-old children were already under criminal responsibility. Tragic consequence of juvenile delinquency was imprisonment, during which minors served the sentence with demoralized adult prisoners. Corrective and educational measures were to counteract this phenomenon. Research Aim: The aim of the article is to present corrective and educational measures in the light of legal solutions for juvenile prisoners in the autonomous period of the Kingdom of Poland. Institutional sources in the form of penal code, regulations of the Administrative Council, regulations of the Government Commission for Internal and Clergy Affairs and prison regulations relating to juvenile offenders and juvenile prisoners were analyzed. Evidence-based Facts: In the history of rehabilitation pedagogy, there is no synthetic study on teaching minors in prisons during the autonomous period of the Kingdom of Poland. The few research results focusing on the state of prison education at that time, only marginally refer to the education of children in prisons. These issues were dealt with by both nineteenth-century social activists and researchers in the interwar period. In the post-war period, we can also find it incidentally in monographs devoted to the rehabilitation of minors. Summary: Despite the fact that the main goal of the partition policy towards children was Russification, the efforts made in prisons, thanks to the social commitment of penitentiaries, contributed to their moral improvement.
 
Introduction: The COVID-19 pandemic has particularly affected pupils with intellectual and multiple disabilities. The operation of special schools, which are most often attended by such pupils, varied according to country, but most often these schools remained open. However, teaching pupils during the pandemic turned out to be a new and difficult challenge for teachers and staff. Research Aim: The aim of the study was to characterise the operating of special schools for pupils with intellectual and multiple disabilities in Poland during the COVID-19 pandemic. Method: The research was conducted using a questionnaire survey sent to special schools and posted on the online portal “Special Education”. Eighty-one teachers at special schools served as a sample in the study. Results: The study showed that schools provided mainly regular or hybrid learning, with traditional learning more often in place with pupils in grades 4–6 and remote and hybrid – with pupils in grades 7–8. In the case of remote or hybrid forms, teachers used electronic communicators and platforms for online lessons. However, the learners lacked the ability to work independently and interact directly with the teacher and other pupils. The teachers, therefore, tried to compensate for this lack by using illustrative materials and making sure that their class understood everything. Conclusions: Special schools have overcome a difficult challenge by using both traditional methods and implementing remote ones. Some instruments of remote learning can be used in the future to increase pupils’ independence and their ability to use electronic devices.
 
Introduction: Physical activity as an intervention to prevent or mitigate the symptoms of anxiety in childhood is a topic that has not yet found the right valorization in the socio-cultural context, even if it is commonly recognized its importance on health, less common is that it has on psychological well-being, especially of children and adolescents. Research Aim: The article takes into consideration an in-depth Bibliographic Research on the most important search engines, selected on this topic including articles from 2016 to 2021. Evidence-based Facts: Protocols with which we want to demonstrate the positive correlation between anxiety, depression and physical activity and its importance especially in this period of pandemic, which has determined a significant decrease in the levels of physical exercise, significantly increasing the risk of young people to incur in disorders of anxious type and to develop psychological distress. Summary: Prevent and fight with simple but necessary motor solutions, indispensable for this target audience.
 
Wprowadzenie: przynależność pokoleniowa jest istotną zmienną, różnicującą odbiór pandemii i podejmowane w tej trudnej sytuacji strategie zachowań. Cel badań: celem artykułu jest przedstawienie charakterystyki współczesnych generacji oraz zróżnicowań między nimi w zakresie doświadczania i radzenia sobie z sytuacją pandemii coVid-19. Stan wiedzy: zastosowano metodę przeglądu i krytycznej analizy polsko- i anglojęzycznej literatury przedmiotu, dostępnych doniesień i raportów. Na tej podstawie przedstawiono charakterystykę współczesnych generacji: budowniczych, baby boomers, generacji X, Mille-nialsów (generacji y i z), alf. Skoncentrowano się na ich wybranych specyficznych cechach. Pokazano międzypokoleniowe różnice odczuwania życia i konsekwencji pandemii coVid-19. Podsumowanie: z przeprowadzonych analiz wynika, że każde z pokoleń, w różnym stopniu, stanęło przed problemem radzenia sobie ze stratami w trzech obszarach: behawioralnychi biologicznych, psychospołecznych i materialnych. oprócz doświadczeń i konsekwencji wspólnych, każde z pokoleń ma właściwe dla siebie problemy. Ich zidentyfikowanie jest kluczowe dla wdrożenia działań pomocowych i przezwyciężenia negatywnych następstw pandemii. Słowa kluczowe: pandemia coVid-19, pokolenia, obszary wsparcia
 
Introduction: The text presents the experiences of academic teachers and students related to a crisis situation caused by a pandemic. Referring to the concept of resilience, the authors emphasize the importance of positive adaptation in the process of coping with the existing, unknown academic reality during the pandemic caused by the spread of the SARS - CoV - 2 virus. Research Aim: was to reconstruct the experience of academic teachers and students connected with online learning in Polish universities during the COVID-19 pandemic. Method: The qualitative orientation of the research was centred around the interpretative paradigm. We implemented the focused interview technique in our project, inviting students and academic teachers from all over Poland. Triangulation was used in the research project. Results: Team analysis of the interview revealed ways of experiencing and coping in the crisis situation resulting from the COVID-19 pandemic. In the initial stages of the pandemic the respondents stressed loss of stability and security in the face of an experienced crisis, resulting in anxiety and unease. In the process of becoming accustomed to the new educational order, they activated potential in the form of internal and external resources, which significantly encouraged and protected them as they were coping with everyday academic practice. Conclusion: Even though coping strategies take different forms and methods, they are established by one common goal - regaining lost control. It manifests itself in the resilience process, the consequence of which is a positive adaptation to changing circumstances.
 
Introduction: Learned helplessness is a condition that arises as a result of a person’s belief that they are unable to control events. Having no sense of control over unpleasant experiences, a person learns that there is no relationship between the actions they take and their results. This condition is accompanied by changes in behaviour. These include cognitive, motivational and emotional deficits. Research Aim: The objectives of the study described in this article are to assess the learned helplessness of eighth grade primary school students in three examination subjects: Polish, mathematics and English, and to show the relationship between the gender of the respondents and the perceived level of helplessness. Method: The study used the diagnostic survey method, and the research technique applied was a questionnaire. In order to measure the level of learned helplessness, the School Helplessness Scale (SBS) by Ciżkowicz (2009) was used. The survey was conducted between late March and early April of the 2020/21 school year. It covered 502 eighth grade primary school students learning remotely. Results: The study shows that the highest average level of helplessness was recorded in mathematics, slightly lower in Polish, and lowest in English. Girls have a higher sense of helplessness than boys in mathematics and English. The motivational deficit makes the greatest contribution to the feeling of helplessness. Conclusion: The results indicate the need to implement a number of activities in the areas of psychological and pedagogical support at school. It is important that this support covers not only students, but also teachers and parents. Students should receive pedagogical and psychological help in the area of emotional education and constructive thinking. Teachers and parents should understand the essence of the phenomenon, know its causes and be able to recognise the first symptoms of helplessness.
 
p>W wyniku uprzemysłowienia, jakie dokonało w XIX wieku, doszło do wzrostu liczebności klasy robotniczej, a zniesienie pańszczyzny (uwłaszczenie chłopów) spowodowa-ło polepszenie bytu włościan. Zaczęły też ukazywać się książki i prasa adresowane do tych części społeczeństwa. Jednym z takich periodyków był „Ruch Chrześcijańsko-Społeczny” (1902–1910). Jego twórcy zachęcali do tworzenia katolickich robotniczych zrzeszeń zawodo-wych, krytykowali szerzący się ruch socjalistyczny, podkreślając jego antyreligijność, starali się odsunąć od wpływu na polskie życie gospodarcze Żydów, podnosili poziom oświaty ludowej przez propagowanie wartościowych książek i prasy. Namawiali czytelników do korzystania z bibliotek Towarzystwa Czytelni Ludowych i Towarzystwa Szkoły Ludowej. Sprzeciwiali się czytaniu książek i czasopism wydawanych przez Polską Partię Socjalistyczną, które propago-wały szkodliwe dla katolika treści. Przestrzegali przed zakupem książek i prasy oferowanych przez zręcznych kolporterów dostarczających je prosto do domów klientów oraz literatury nabywanej podczas jarmarków czy odpustów. </p
 
p>Zły stan higieny miał negatywny wpływ na zdrowie i jakość życia społeczeństwa polskiego przełomu XIX i XX wieku. Rozwiązaniem mogącym wpłynąć na jego poprawę była promocja zdrowego trybu życia w wychowaniu młodych pokoleń Polaków. W zapale popularyzowania zdrowia na przełomie XIX i XX wieku publicyści na łamach czasopism podpowiadali, do jakiego miejsca jechać na kurację, z jakich zabiegów leczniczych skorzystać oraz przedstawiali możliwości spędzania wolnego czasu. Narzędziem do realizacji tej misji było balneologiczne czasopismo „Echa Zdrojowe” (1914), na łamach którego publikowano treści propagujące wśród społeczeństwa zasady higieny i wychowania zdrowotnego, szczególnie zachwalano walory uzdrowiska w Ciechocinku, promowano aktywne formy wypoczynku, doceniając wychowawczą rolę sportu. Dzięki doniesieniom prasowym wzrastała wiedza społeczna, dotycząca możliwości wakacyjnego wypoczynku, zwłaszcza tego zorganizowanego, czyli kolonii, mających na celu wyłącznie wypoczynek oraz poprawę stanu zdrowia.</p
 
p>Artykuł jest próbą możliwie wyczerpującego prześledzenia rozwoju akademickiej myśli pedagogicznej i praktyki edukacyjnej w Uniwersytecie Lwowskim końca XIX, w początkach XX wieku i okresie II Rzeczypospolitej. Intencją autora było ustalenie źródeł umysłowych i uwarunkowań akademickich rodzących się koncepcji teoretycznych nauk o wychowaniu i ich zastosowań w praktyce edukacyjnej i wychowawczej. Zwrócono uwagę na wcześniejsze tradycje pedagogiczne i teologiczne w Uniwersytecie Lwowskim i jego otoczeniu umysłowym. W tekście zaprezentowano genezę i przejawy unaukowienia, procesy racjonalizacji myślenia pedagogicznego, poszukiwania jej podstaw w kręgu filozofii, nauk o kulturze i społeczeństwie, przede wszystkim w psychologicznej wiedzy o osobie ludzkiej. Dziedzina ta przebyła drogę od filozofii i psychologii spekulatywnej do empirycznej i humanistycznej, co pozwoliło zidentyfikować główne etapy i formacje nauk o wychowaniu we Lwowie w ich rozwoju historycznym. Podkreślono fundamentalną rolę Kazimierza Twardowskiego i jego szkoły filozoficznej, przemiany samej filozofii, jej metod, a zwłaszcza proces wyłaniania się profesjonalnej psychologii i autonomii pedagogiki, jako dyscypliny naukowej i akademickiej. Zwrócono uwagę na znamienny we Lwowie proces budowania psychologii i pedagogiki na podstawie antropologii filozoficznej, aksjologii społeczno-kulturowej i wiedzy o rozwoju człowieka w kontekstach pozabiologicznych. Procesy te ukazano w konwencji analizy biograficzno-naukowej dokonań najwybitniejszych przedstawicieli nauk o wychowaniu we Lwowie. Poszukiwano proweniencji, wpływów i odrębności własnej dróg lwowskich psychologów i pedagogów związanych z lwowską szkołą filozoficzną. Rodowody te określały typ uprawiania pedagogiki opartej na filozofii człowieka, jego kultury i realiów życia społecznego, na pograniczach ludzi i kultury w ówczesnej Galicji.</p
 
p>Polska w momencie odzyskania niepodległości stanęła przed wyzwaniem nie tylko zorganizowania od strony formalnej państwa, ale przede wszystkim otoczenia opieką najmłodszych i stworzenia im dogodnych warunków do życia, w tym i do nauki. Wielu higienistów uważało, z czym należy się niewątpliwie zgodzić, że przyczyną wielu schorzeń uczniów był zarówno brak odpowiednich budynków szkolnych spełniających podstawowe wymagania sanitarne, jak i zapewniających bezpieczeństwo i odpowiednią higienę nauczania. Zatem samo wprowadzenie obowiązku szkolnego oraz reform dotyczących programów i struktury szkolnictwa nie dawało podstaw, by sądzić, że został rozwiązany problem polskiej oświaty. Miernikiem jej stanu i warunkiem rozwoju była baza lokalowa oraz budynki szkolne. Niestety brak odpowiednio przygotowanej infrastruktury dało się odczuć w całej Polsce. Analiza źródeł oraz literatury przedmiotu pozwoliła w niniejszym artykule na ukazanie sytuacji szkolnictwa powszechnego na Lubelszczyźnie w niepodległej Polsce. Artykuł traktuje o stanie infrastruktury placówek, a zwłaszcza ich sytuacji materialnej, która miała wpływ na warunki, w jakich uczyła się młodzież. Szczególną uwagę zwrócono na kształtowanie się sieci szkół powszechnych oraz zaprezentowano problemy dotyczące budowy nowych obiektów szkolnych, a zwłaszcza wytycznych w sprawie warunków technicznych i wyposażenia szkół w odpowiednie sprzęty, które zapewnić miały uczniom prawidłowe warunki higieniczne w szkołach.</p
 
p>Ellen Key w 1905 roku nazwała wiek XX „stuleciem dziecka”. Przedstawiciele nurtu nowego wychowania z Europy Zachodniej i ze Stanów Zjednoczonych już w pierwszych latach rozpoczynającego się stulecia zwrócili uwagę na konieczność zmiany podejścia do dziecka, przyznania praw najmłodszym oraz przeprowadzenia w szkołach reform dydaktyczno-wychowawczych. Polscy pedagodzy okresu dwudziestolecia międzywojennego, którzy utrzymywali częste kontakty z zagranicznymi ośrodkami naukowymi, również podkreślali znaczenie poznania dziecka i jego potrzeb oraz dostosowania do nich oddziaływań opiekuńczo-wychowawczych. Szczególną uwagę zwrócili na konieczność zapewnienia opieki i wychowania dzieciom osieroconym, opuszczonym, upośledzonym i chorym, jako jednostkom najbardziej poszkodowanym przez los. Apelowali też o właściwe zorganizowanie środowiska wychowawczego oraz o odpowiedni dobór osób, które podejmowały się pracy z dziećmi i młodzieżą.</p
 
p>Troska o dzieci pozbawione opieki rodzicielskiej jest jednym z najstarszych obowiązków społeczności wobec swych najsłabszych przedstawicieli. Na przestrzeni wieków to do dzieci opuszczonych i sierocych w pierwszej kolejności kierowano działania pomocowe. Od wieków również rozwijano i doskonalono formy niesionej pomocy. Bodaj najstarsze z nich miały charakter samorzutnych inicjatyw indywidualnych bądź społecznych, jeszcze niezorganizowanych, często okazjonalnych, powodowanych ludzką empatią, niekiedy noszących znamiona biologicznego ratownictwa. Mowa tu przede wszystkim o akcjach dożywiania lub zapewnienia schronienia. Kolejne formy były związane z dobroczynną działalnością Kościoła katolickiego oraz innych organizacji najczęściej o charakterze wyznaniowym, które przejęły odpowiedzialność za najbardziej potrzebujących. Wspólne dla nich zdawało się rozumienie opieki jako aktywności społecznej o charakterze dobroczynnym i samopomocowym. Pomoc dzieciom przeważnie łączono z działalnością filantropijną bądź oświatowo-wychowawczą. Jednakże podwalin właściwie pojmowanej opieki systemowej nad najmłodszymi w Polsce możemy odnaleźć dopiero po I wojnie światowej. Niniejszy artykuł jest egzemplifikacją działalności istniejących w Piotrkowie Trybunalskim – mieście o bogatej tradycji filantropijnej – najstarszych organizacji i instytucji kierujących swą pomoc do najmłodszych mieszkańców. Jest zarazem poświadczaniem słów Henryka Sienkiewicza wypowiedzianych w sprawie Macierzy Szkolnej z 1905 roku, że „[…] ofiarność polskiego społeczeństwa jest wprost niewyczerpana. Wielu przyganom może podlegać nasz narodowy charakter i sami zdajemy sobie sprawę z naszych wad i braków, gdy chodzi jednak o poświęcenie grosza dla sprawy publicznej, mało narodów nas przewyższa, a i nawet cudzoziemcy oddają nam pod tym względem sprawiedliwość”. Można sądzić, że współcześnie słowa te nie straciły aktualności.</p
 
p>Przedmiotem artykułu jest ukazanie zadań wobec rodziny stawianych kobietom aktywnym zawodowo przez redakcję poznańskiego czasopisma „Gazeta dla Kobiet”, które było przez wiele lat organem Związku Stowarzyszeń Kobiet Pracujących, natomiast od 1936 roku Katolickiego Związku Kobiet – centrali kobiecej Akcji Katolickiej. Analiza 21 roczników tego periodyku wykazała, że kobietę postrzegano jako organizatorkę codziennego życia domowego oraz wykonawczynię wszelkich czynności zapewniających byt najbliższym. Widziano w niej osobę troszczącą się o rozwój więzi małżeńskich i harmonijne układające się kontakty z dziećmi. Wymagano od niej umiejętności pielęgnowania niemowląt i racjonalnego wychowywania potomstwa. Uważano, że jako świadoma wyznawczyni religii katolickiej powinna wprowadzać córki i synów w praktyki tej wiary. Ponadto oczekiwano od niej dbałości o swój wygląd zewnętrzny, wykazywania się intuicją, mądrością życiową i dobrym nastrojem. Periodyk połowicznie akceptował zaangażowanie zawodowe kobiet, z jednej strony doceniał ich wkład w wzbogacanie budżetu rodzinnego, z drugiej – dostrzegał kolizję między rolą gospodyni, żony i matki a ich wielogodzinną pracą poza domem. Stojąc jednak na stanowisku utrzymania dotychczasowego modelu rodziny, dostrzegał dodatkowe pola aktywności pań domu, które umożliwiały im rozwijanie własnych zainteresowań w postaci angażowania się w prace kobiecych stowarzyszeń, głównie katolickich.</p
 
p>Lansowana przez obóz Józefa Piłsudskiego idea budowy wielkomocarstwowej Polski wiązała się z potrzebą stworzenia silnej organizacji państwowej oraz ukształtowania skonsolidowanego, homogenicznego światopoglądowo społeczeństwa, solidarnie i wytrwale pracującego na rzecz dobra najwyższego, czyli – w retoryce sanacyjnej – państwa. Nie mogło się to odbyć bez przyjęcia przez obóz władzy odpowiedniej doktryny wychowawczej i przekucia jej w sprawnie działający system edukacyjny obejmujący jak najszersze kręgi społeczne. W efekcie krystalizująca się po 1926 r. ideologia wychowawcza sanacji zyskała miano tzw. wychowania państwowego2, przez które, urabiając pożądany ideał obywatela-państwowca, spodziewano się „uzdrowić” stosunki społeczne w kraju. Jego konceptualizacją stała się reforma szkolnictwa z 1932 r. przynosząca nową ramę programową. Wytykając starym programom miałkość celów i zbytnią ogólnikowość, autorzy nowej podstawy stawiali na wybitnie praktyczny charakter nauczania. Hasło, jakie miało mu przyświecać, to Polska i jej kultura. Spodziewano się bowiem, iż położenie akcentu na dorobek kulturalny Polski wniesie walor integrujący w zróżnicowane etnicznie społeczeństwo II Rzeczypospolitej. Dawano w ten sposób do zrozumienia, że Polska to spuścizna wielu nacji, które tworzyły jej mozaikę kulturową w swoisty sposób przyczyniającą się do ciągłości państwa, pomimo jego formalnie ponad stuletniej nieobecności zarówno na mapach, jaki i w ludzkiej świadomości. W myśl nowych założeń, najważniejszym dla każdego obywatela winno stać się poszanowanie tej wartości, jakim było państwo, oddanie dla jego rozwoju, kształtowanie poczucia odpowiedzialności obywatelskiej niezależnie od przynależności do grupy narodowej. Krzewienie tychże wzorców musiało odbywać się na wielu płaszczyznach życia społecznego, nie tylko instytucjonalnej. Stąd kładziono nacisk na powiązanie pracy dydaktycznej z oddziaływaniem wychowawczym, pracy szkolnej z pozaszkolną. Niniejszy artykuł zajmuje się analizą założeń programów szkolnych, szkoły powszechnej i średniej pod kątem treści związanych z wychowaniem państwowym.</p
 
The aim of this article is to show publicists’ views of necessity to look after children from the poorest families in the journal „Życie Dziecka” realised since 1932 till 1937. To collect data it was used the method of analysis of the press content. „Życie Dziecka” (The Child’s Life) – it was „ a journal devoted to maternity protection, care for children and youth and child’s life”. The magazine was publishing in 1930s. The Polish state revived after 123 years of captivity was still backward and socially mixed. In addition the Great Depression caused worsening of material conditions of goodly part of society. The children of the poorest social stratum: working-class, peasant class were in the most difficult situation. They required help because they were underfed, neglected, toiling in farm, physically poorly developed, often ill. Parents didn’t have possibility to satisfy children’s needs so it was necessary to involve wider social circles and organize the necessary support. These issues were discussed on the journal’s columns. It was made efforts to aware to society of necessity to organize custody and support for the most necessitous people. It was being written about taken actions in this field.
 
p>„Zjednoczenie Katolickie” ukazujące się w Białymstoku w latach 1933–1935 było tygodnikiem katolickim założonym przez ks. Aleksandra Chodykę. Z analizy zawartości tego periodyku wynika, że zamieszczano w nim nie tylko informacje o bieżących wydarzeniach w kraju i za granicą, ale przede wszystkim koncentrowano się na problemach związanych z nauką i nauczaniem Kościoła. W tym kontekście odtworzono przedstawiane przez dziennikarzy nieprawidłowości i trudności w realizacji ustawowych zadań wychowania religijnego, zwracając uwagę na wszystkie opisywane incydenty w tym zakresie, niezależnie od miejsca ich występowania w kraju: negatywne przejawy stosunku do wiary dyrekcji i nauczycielstwa seminariów nauczycielskich, nieprzyjazne odniesienia do Kościoła w szkołach na wschodnich i zachodnich kresach Polski oraz na Pomorzu, próby ograniczania aktywności organizacji religijnych uczniów we Lwowie i na Śląsku, a także powody oprotestowania przez biskupów decyzji władz państwowych o redukcji godzin przeznaczonych w szkołach na naukę religii.</p
 
Introduction. During the Second World War, besides the fact that Poznan University stayed closed, Poznan University pedagogy was continuing its didactic, research and organizational activities under the „Secret” University of the Western Lands (UZZ) in Warsaw, which was set up in 1940-1945. In the UZZ structure, there was the Department of Humanistic Studies with a pedagogy section. Research Aim. It is the trial to reconstruct the history of Poznan University pedagogy at UZZ in Warsaw. The short characteristic of secret teaching during the Second World War was done. The circumstances of UZZ origin were shown as well as its organizational and human structure, and pedagogical classes activities under the Department of Humanistic Studies. The aim is the trial to fill the academic gap, which is the beginning to further, deepened research and analyses. Evidence-based Facts. There is some information in the related literature connected with the University of the Western Lands in Warsaw but there is no analysis of Poznan educators who supported the secret University in Warsaw with their organizational, didactic and research activities. Summary. Poznan University pedagogy in the structures of University of the Western Lands could continue interwar traditions of pedagogical training thanks to Ludwik Jaxa-Bykowski who was the UZZ co-creator and organizer, and who was the head of the Department of Pedagogy and Teaching at Poznan University between 1927 and 1933. Marian Wachowski is mentioned as well. He came from Poznan educators and supported the Department of Humanistic Studies activity.
 
The essence of the considerations are Catholic educational and care institutions in the regions of Warmia and Masuria since the end of II World War till the end of school year 2016/17 (without reflecting on structural changes of the system of education connected to the currently introduced school reform based on the act from 14th of December 2016 – Law on School Education). The work is, however, narrowed to specify the activities of kindergartens and schools for children and youth. The first part of the article is an essential introduction to the topic and it refers to Catholic education on Warmia and Masuria since 1945, with the description of church education formation in these regions. The second and the third parts relate to the core of the considerations presented in the title, with the distinction of two periods. The first one refers to the times of Polish Peoples Republic – and discusses fighting with everything Church – connected, consequently also destructing Catholic education. The second period focuses on revival of Catholic kindergartens and schools in the times of political transformation and afterwards – it started in the discussed regions when the Archdiocesan Kindergarten (Olsztyn 1989) came to life. Consequently, in 2016 there were 16 Catholic facilities in Warmia and Masuria. The analysis of documents indicates that in the years 1945-1989, the times of prevailing communist regime, these institutions spread faith as well as the freedom of speech and beliefs. Whereas, in the contemporary social reality, overwhelmed by relativism – they are a crucial source of upbringing to values.
 
p>Po zakończeniu II wojny światowej w 1950 roku doszło do przekształcenia dotychczasowego katolickiego Caritasu w świeckie, całkowicie podległe władzy komunistycznej Zrzeszenie Katolików Caritas. Zakres działalności nowego tworu miał sprowadzać się do pomagania najbardziej potrzebującym oraz udzielania wsparcia najbiedniejszym. ZKC przejął cały zastany majątek Caritasu. Wśród placówek, które były pod jego zarządem, znalazły się też przedszkola. W Kielcach w omawianym okresie pod zarządem ZKC pozostawało 21 placówek wychowania przedszkolnego. W artykule opisano, jakim zapleczem dysponowały placówki podległe ZKC , zasady ich funkcjonowania, metody pracy z wychowankami, przedstawiono ponadto specyfikę ówczesnego personelu pedagogicznego oraz skalę świadczonej opieki wobec dzieci w wieku przedszkolnym w ówczesnym województwie kieleckim.</p
 
p>Celem artykułu było zbadanie, jakie sylwetki reformatorów kształcenia i wychowania przedstawiano na łamach „Ruchu Pedagogicznego”, jakie poglądy i działania tych osób były przypominane nauczycielom i propagowane, jako wartościowy przykład do naśladowania. Analizowano zawartość poszczególnych roczników czasopisma od jego powstania w 1912 roku do 1939 roku. Zastosowano jakościową analizę materiału źródłowego. Ustalono, że na łamach „Ruchu Pedagogicznego” ukazywano sylwetki wybranych przedstawicieli od starożytności aż po czasy współczesne, podkreślano potrzebę zaangażowania się w zmiany, ich wdrażanie, a także ich propagowanie wśród innych nauczycieli. Upowszechniano postawę twórczą, aktywną, patriotyczną. Większość artykułów była poświęcona Polakom, zwłaszcza nauczycielom. Pisano również o postaciach, które nie były bezpośrednio związane ze szkolnictwem, ale swoją działalnością wspierały reformy kształcenia i wychowania. W związku z tym, że na początku XX wieku wzrosło zainteresowanie nowatorskimi prądami w kształceniu i wychowaniu, starano się prezentować je na łamach czasopisma, nie zapominając o osiągnięciach postaci z dziejów wychowania i kształcenia. Służyło to rozbudzeniu potrzeby czynnego udziału w zmianach, z wykorzystaniem doświadczeń z przeszłości.</p
 
p>Wykształcenie jest zjawiskiem społecznym i kulturowym, a jego obowiązkowym atrybutem jest nie tylko nowa wiedza, ale także jej transfer. Początki edukacji muzycznej są zakorzenione w wiedzy dotyczącej korzystnego wpływu muzyki na ludzką duszę i jej znaczącego efektu edukacyjnego. Wykształcenie muzyczne może być postrzegane jako działalność, która zapewni rozwój zainteresowań muzycznych, potrzeb i gustów oraz generalnie przyczynia się do poznania podstaw muzyki. Edukacja oparta na wiedzy muzycznej ma również istotny wpływ na osobisty rozwój kultury człowieka. Stanowi edukacyjny pomysł do zapewnienia szerokiego dostępu do prawdziwych wartości muzycznych. Jako działalność edukacja muzyczna jest ściśle związana z problemami wychowania i kształcenia. Jej głównym celem jest wzbudzenie zainteresowania różnych grup muzycznych takimi kategoriami muzyki, jak: pieśni narodowe, ludowe czy inne, wchodzące w zakres światowego dziedzictwa muzycznego. Ważnym zadaniem edukacji muzycznej jest częsty kontakt słuchaczy z artystami. Istotnym czynnikiem w rozwoju kultury ukraińskiej Galicji Wschodniej w pierwszej połowie XX wieku były grupy amatorskie o charakterze edukacyjno-kulturalnym, jak np. „Proswita”, „Bojan”, „Ridna szkola”, „Plast”, „Sich”. Ich członkowie, muzyką swą aktywnie popierali tradycję i ukraińską tożsamość narodową, przyczyniając się tym samym do rozwoju postępu kulturowego. Działalność koncertowa chórów, orkiestr i grup teatralnych tych zrzeszeń stanowiła ważny element w kontynuowaniu tradycji i krzewieniu kultury muzycznej.</p
 
Introduction The article describes the design assumptions and the practical implementation of the educational project called Malopolska Educational Cloud. It is an example of an innovative solution using modern technology in the field of education. The problem and purpose of the research The implementation of the project resulted from the observation of unfavorable phenomena occurring in the area of education at the junction of upper secondary and higher schools, which were confirmed in the research described in the paper. Successively, the issues covering the project's objectives were discussed, the target group: recipients, was characterized and the project's innovation was assessed. State of knowledge Then the issue of a disabled person as a user of the Educational Cloud was presented. The assessment indicated that the project implementation allows for greater activation of people with disabilities, including thanks to the possibility of participating in virtual classes, lectures and laboratories, and thus remote learning using the created network, without the need to move. It has been shown that the project implements the principle of equal opportunities and non-discrimination, including accessibility for people with disabilities, has a positive impact on it and is made in accordance with the principle of universal design. Summary The described project consists in incorporating technology into improving the course of cognitive processes and the importance of this research for education, including increasing the effectiveness of the learning and teaching process by virtualizing education. The conclusions drawn concern the most difficult group in terms of education: disabled students as users.
 
Introduction: The implementation of the Bologna Process has contributed to the rising level of recognition of qualifications and study periods in higher education. Consequently, the level of student mobility increased (e.g. Erasmus+). Current research shows, that the recognition of courses completed abroad is important, yet not crucial factor that impacts mobility. Research Aim: The research aim is to determine the attitudes of university students towards the recognisability of study period abroad as challenge linked to mobility. Method: The study was carried out in 2017-2019 at the Faculty of Educational Studies of Adam Mickiewicz University (AMU) in Poznan, Poland. The research sample were female students of pedagogy recruited to the Erasmus+ programme (N=50) and those not planning to participate in it (N=64). The study was conducted in the diagnostic-dependence model (auditorium survey method with questionnaire). Results: Relatively more female students of pedagogy perceived the similarity between subjects at partner universities and AMU as a source of potential advantage (86%) rather than inconvenience of participating in Erasmus+ (57%). Individual completion of curriculum differences was identified as opportunity (78%) rather than threat (57%). The level of recognisability by home university was described as opportunity (70%) as frequently as inconvenience (71%). Considerably more students who did not plan mobility (compared to those recruited) indicated potential inconveniences within analysed factors. Conclusion: For internationalisation strategies within “rebuilding” student mobility after COVID-19 pandemic, it may be important to intensify activities aimed at minimizing fears and inconveniences related to the recognition of courses completed during exchange.
 
The article presents a research analysis in relation to the results of the largest so far project recently completed in poland, diagnosing the musical competence of early school pupils. From the perspective of the project Leader, the author interprets the obtained results early school education, musical competence, study as a creative actin the context of the multiannual trends, whilst she treats the research itself as a creative act, whose beginning constitutes a question, and the end – an understanding
 
Introduction: In a society based on ICT used in every area of life, the ability to use them becomes a key task for everyone. Having smartphones at our disposal we can carry out most of the tasks, that used to take us long hours, in a short time. Research Aim: The aim of the research was to check the level of knowledge and competence of university teachers using ICT in everyday. Method: The research used the method of diagnostic survey and the tool was the author's questionnaire Q-test -60 questions grouped in 5 categories. Results: The article presents the results of research conducted in 2018 studying academic teachers at the University of Rzeszow, their level of competence concerning using ICT in their professional work and how it relates to their work experience.. Conclusion: Technological advancement and the simplicity of its use in daily professional conversation in a university the environment have changed traditional form of communication. Very often the opportunities created by given tools alternate the competence of people using them. The results it proves right that academic teachers eagerly choose technological solutions in communication irrespective of their specialization or work experience - job seniority. The age does not influence the way academic teachers communicate. The ability of academic teachers to use ICT in their professional and private lives can provide a guarantee against digital exclusion in a ICT-based society. The use of ICT by academic teachers is a kind of bridge to cooperation with the young generation.
 
Introduction The article confronts the concept of academic knowledge, pointing to the main overlapping and interpenetrating areas of science. Research aim The aim of the article is to show the consequences of the fusion / clash of distant disciplines and the consequences of closing the narrative within one-dimensional paradigms. The aim of the text is also an attempt to look at the problems of the construction of academic knowledge. Evidence-based facts When building a knowledge-based society, it is worth taking the path of cognitive and scientific diversity that will allow us to maintain a balance in times that are uncertain for us. it is worth paying attention to diversity, which is the basic manifestation of the architecture of academic knowledge. This is its value and foundation. This differentiation also contains the message that non-scientific cognition (a) has a verbal form, lasts and has its infinity. Diversity and the resulting difference in defining specific problems in the architecture of academic knowledge should be treated equally, as it is not a difference in value. Summary A conceptual map of academic knowledge reflects the scientific and didactic condition of universities. The type and nature of these concepts indicate the scope of research and education. They are also an expression of the degree of autonomy of universities. The article is a proposal to build academic knowledge from the perspective of a generation, breaking the existing horizontal research perspective and opening up to a vertical perspective, simultaneously embracing various areas of science.
 
Introduction: The reality is full of new phenomena, and the existing ones are transformed. An example is the phenomenon of social maladjustment. There is an increase in the number of criminal acts and acts proving demoralization committed by children and adolescents. The situation forces us to take radical measures, preceded by an in-depth analysis of the mechanisms and causes of the problem. The analysis shows the diversification of the demoralization phenomenon and, most often, the accumulation of risk factors for the emergence of the problem of social maladjustment, with the scarcity of the so-called protective factors. People with disabilities are in a particularly disadvantaged situation, often with a low degree of adaptation, exposed to unfavorable social situations. The greater the danger, the less favorable the environmental conditions - family and lack of support. Research Aim: The aim of the research is to get to know the situation of a boy experiencing hearing impairment and manifesting a particularly intense, relatively permanent form of social maladjustment and the determinants of this situation. The diagnosis will be used to develop a proposal of actions supporting the improvement of the juvenile's functioning. Method: The research is qualitative research using the case-by-case method. The technique of interview, obserwation technique and document analysis was used. The data was obtained through the use of an interview questionnaire, observation sweet and analysis of OZSS opinions. Results: The results of the diagnosis indicate numerous and varied determinants of the demoralization of a young person with hearing impairment. Impaired efficiency causes limitations in functioning, exposes them to a low degree of adaptation, and in the case of an unfavorable family situation and the lack of adequate support, it led to social maladjustment. Conclusion: The analysis of the juvenile's situation is the basis for drawing conclusions about the need to undertake decisive actions of a social rehabilitation, revalidation and preventive nature. Comprehensive actions are able to change the functioning of a person whose biography contains unfavorable factors.
 
Introduction: Human brain is set of connections, circuits and countless branches and blockers. Individual features decide on way of information absorption. It is possible to observed a kind of programming of the method of receiving and selecting information. Research Aim: Therefore, we can assume the purposefulness of searching for an answer to the question: why, one person can receive a huge amount of information, while another can only process a small part of it? Evidence-based Facts: There are people whose brains collect and share data quickly and accurately. Other people are slower in retrieving and selecting information. There are people who create military plans, religious movements, political doctrines. Summary: Man lives with an action-oriented brain. Therefore, it is important to discover the path that is close to our mind. Students having trouble learning it normal. When we force the mind to learn something that we are not predestined to do.
 
Introduction It has been over 180 years since the first pre-school education institution was established in 1839. Over the years, the theory and practice of preschool education have been created, taking into account Polish social and economic needs, marking good and bad times in preschool education. Research Aim The aim of the article is to present the condition of preschool education in Poland from two perspectives: the background of milestones in the history of preschool education and the introduced pedagogical innovations by supporting preschool children in the development of speech along with shaping reading and writing skills, and developing the advances of mathematical talents. Evidence-based Facts This article presents societal major events and decisions that have determined the process of shaping preschool education in Poland to the present day. These events were arranged by dates that set milestones in the history of preschool education. The year 1839 marks the first milestone, as it is the date of establishing the first kindergarten in Poland. The beginning of the second milestone is connected with the end of the First World War and covers the interwar period. Another milestone marks the changes in preschool education since the end of the Second World War and those caused by the societal and economic turmoil of 1980s. In 2008, favorable changes were introduced in the theory and practice of pre-school education and this date marks the next milestone in the history of pre-school education. The second part of the article discusses two important areas of pedagogical activity of modern kindergartens - achievements in the form of pedagogical innovations. The basis of these innovations are subject to academic studies and many years of scientific research supporting children in the development of speech along with the implementation of them to master reading skills and organizing mathematical education along with supporting children in developing mathematical talents. Summary Thanks to this historical perspective and the innovations introduced, it is possible to notice how the dark and bright periods in the history of preschool education in Poland have intertwined and how beneficial changes can be implemented in upbringing children to be wise citizens of the world.
 
Introduction: The phenomenon of alcohol addiction encompasses not only the addicted person, but also his family, and so the spouse and children. Co-addiction is a syndrome of psychological symptoms arising from living in a family with an alcoholic, being a direct effect of one of the family members’ addiction. Research Aim: The article draws attention to the importance of interpersonal communication in family life. Overcoming barriers to communication, recognizing and naming emotions can also be a way of overcoming conflict situations in the family. The considerations contained in the article are the result of analysis of the scientific literature dedicated to families with alcohol dependence. Evidence-based Facts: Addiction and co-dependence on alcohol they are a serious problems that must be resolved so that all family members can live in balance. The addicted person and his/her family can benefit from psychotherapy, family therapy, support groups, but also mediation. Summary: Mediation is a method of resolving conflict situations and an effective tool for communication, building dialogue, and thus overcoming difficult situations.
 
p>Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) jest zagadnieniem niezwykle ciekawym w pracy lekarzy, pedagogów, psychologów i socjologów. Biorąc pod uwagę zaburzenia charakterystyczne dla tego syndromu występujące w okresie dzieciństwa i dorastania, to nieodzownie łączą się one z trudnościami w nauce. Poza typowymi dysfunkcjami neurologicznymi i psychospołecznymi wynikającymi z tych zaburzeń, które dotykają zarówno dziecko, jaki i jego najbliższego otoczenia społecznego, nie należy zapominać o roli szkoły, która niekiedy przynosi inne problemy. Postawy wobec osób z trudnościami w uczeniu się i zespołem ADHD mogą być różne w różnych placówkach oświatowych. Wyniki moich badań dowodzą, że status socjometryczny ucznia szkoły zawodowej warunkuje jego postawy wobec tych zjawisk i osób z takimi zaburzeniami. Okazuje się, że niekiedy bardziej przychylnymi postawami wobec trudności w uczeniu się i ADHD wykazują się uczniowie szkół zawodowych, którzy uchodzą za nielubianych lub odrzuconych w klasie. Na podstawie wyników badań własnych ustalono, że uczniowie nielubiani w klasie wykazują bardziej pozytywne postawy wobec trudności w uczeniu się i zespołu ADHD niż ich rówieśnicy z klasy lubiani przez innych w dwóch spośród czterech zmiennych tego fenomenu. W zakresie czynnika 2 Skali postaw wobec trudności w uczeniu się i zespołu ADHD P. Gindricha zanotowano tendencję odwrotną, ponieważ uczniowie z grupy lubianych wykazywali względem tego czynnika zdecydowanie pozytywne postawy. Analiza statusu socjometrycznego ujawniła, że ogólny poziom akceptacji społecznej młodzieży ze szkół zawodowych (obliczony za pomocą sumy otrzymanych ocen pozytywnych od innych) oddziałuje na jej postawy wobec omawianych zagadnień.</p
 
p> Streszczenie: Celem dokonanego przeglądu badań jest zwrócenie uwagi na specyficzne symptomy ADHD u osób dorosłych i związków ADHD występującego w dzieciństwie z przestępczością w wieku dojrzałym. Przedstawiono modyfikacje kryteriów diagnostycznych oraz opartych na nich metod badania. Stosowanie tylko metod przesiewowych powoduje przeszacowanie lub niedoszacowanie występowania zjawiska ADHD u dorosłych, z tego powodu wymagana jest rzetelna diagnoza psychiatryczna. Wśród dorosłych z ADHD bardzo często występują dodatkowe zaburzenia takie jak: zaburzeń zachowania, zaburzeń emocjonalnych, uzależnień od alkoholu i/lub narkotyków, zaburzeń osobowości i nasilonych trudności w codziennym funkcjonowaniu. Rezultaty badań na temat zależności między występowaniem ADHD i przestępczości sugerują, że tylko w przypadku bardzo ciężkiej postaci ADHD wymagającej leczenia farmakologicznego można uznać istnienie takiej zależności. W pozostałych przypadkach należy analizować ten problem w kontekście współwystępujących zaburzeń i doświadczeń życiowych. Konieczne jest opracowanie przewodnika diagnostycznego w zakresie ADHD u dorosłych.</p
 
Introduction Research and observations highlight the multiplicity of career patterns in the culture of postmodern societies. This phenomenon is inextricably linked to the emergence of a new, opaque social order in which the socio-cultural situation forces the abandonment of the linear narrative of life. Research objectives The primary aim of the research was to characterize and describe the perceptions, views, evaluations and attitudes of young people regarding the postmodern career construct. They have been captured at two stages immediately preceding the transition: - from middle school education to high school and technical schools (15-16 year olds, sample size 179 respondents) and - from higher education to the labour market (age range of respondents 20-30 years, sample size 223 respondents). Research method As part of the diagnostic survey the author's original questionnaire Career in Postmodern Reality has been applied. Only open-ended questions included within have been used, which allowed the respondents to speak freely, and then the answers were analyzed qualitatively. Results The ways of perceiving and defining a career and associations connected with it were presented. Also categories of people who, according to youth at the stage of adolescence and early adulthood, successfully pursue careers, as well as catalysts and inhibitors of careers mentioned in the statements of young people were discussed. Conclusions A review of the respondents' narratives leads to the following insights, among others. For them, career means the following: • the need for achievements and successes, which are defined by others; the pattern of a career related to promotion, prestige and material gratification is most often evoked; • the need to make it public, to appear in the media world, in virtual space; • popularity and fame as an important component of a desired career; • the inability to defer gratification in the professional sphere; • perceiving dissonances in career development: on the one hand, valuing activity, creativity as catalysts for success, on the other hand, conformism, using patronage, connections; • attributing the responsibility for failures and difficulties in career development to the outside.
 
At the beginning of the cognitive procedure, the choice of the research perspective is crucial. Whereas, in numerous pedagogy-field publications, authors almost automatically move from the problem to the methods and techniques of its solution. They do not inform about the chosen research perspective and present only a sketch of the adopted path of the research procedure. The paper presents selected theoretical foundations of scientific research on education. It discusses two inference strategies: inductive and hypothetico-deductive.
 
Epilepsy is one of the most common chronic conditions of the nervous system. It occurs in around 0,5-1% of school-aged children. It should be emphasized, that a chronic disease is always a very difficult and stressful situation, not only for a child and their family, but also for teachers who cooperate with them. Purpose: The aim of this research is to draw attention to the school situation of a child with epilepsy, regarding especially to them educational needs resulting from the specificity of the disease.
 
Introduction: In recent years in many countries, including Poland, there has been recorded a strong increase in the number of cases of disorders, diagnosed as gender dysphoria, among adolescents and preadolescents. This is not only a serious medical and psychotherapeutic problem, but also a pedagogical challenge. Research Aim: Research aim is to recognize and analyse needs and challenges generated for educators and preceptors by gender dysphoria that occurs in their preadolescent and adolescent pupils. Evidence-based Facts: There are not many evidence-based facts about gender dysphoria in Poland, but there are some of them in other countries, particularly in the USA. Their results can be used to anticipate the challenges faced by Polish educators. Summary: This disorder is in many cases temporary and transient, but very dangerous, because suicides, self harms and other kinds of behavioral disturbance among children and young people with this syndrome are several times more frequent than in the entire population. A main pedagogical challenge is to help them get through this growth phase and avoid discrimination by their peers. However, neither preparation for the transition nor providing assistance in bringing about the transition are pedagogical tasks.
 
p>Deficyt wartości w życiu społecznym powoduje niepokój o przyszłość kolejnych pokoleń. Głównym przekaźnikiem wartości jest wychowanie, rozumiane jako przygotowanie człowieka do życia i kształtowanie jego osobowości w warunkach konkretnej rzeczywistości społecznej i cywilizacyjnej. Na straży życia i jego jakości stoją wartości ponadczasowe, uniwersalne, które warunkują trwanie świata. Jednym z najważniejszych celów wychowania jest zatem pomoc dzieciom i młodzieży w kształtowaniu systemu wartości, który będzie stanowił fundament ich życia. W artykule poruszono problematykę wartości w kontekście ich znaczenia dla kształtowania osobowości dzieci i młodzieży. Przyjmując, że formacja moralna ma sens tylko wówczas, kiedy służy człowiekowi jako spełniającej się osobie, ukazano istotę wychowania moralnego ukierunkowanego personalistycznie, tj. jako proces związany z ukazywaniem zasad życia moralnego, z wychowaniem do wolności i odpowiedzialności, z formacją sumienia i kształtowania charakteru oraz urzeczywistniania wartości moralnych i stawania się w pełni osobą.</p
 
Introduction: The environment in which a person lives is important in shaping their well-being. The place of residence, which is one of the social determinants of health, is at the forefront of health determinants. It therefore seems important to analyse the relationship between the sense of quality of life and lifestyle taking into account social factors in the group of adolescents. Research Aim: In the presented article the relations between the sense of quality of life and healthy lifestyle and significant differences in the range of analysed variables between youth living in urban and rural areas were searched for. Method: The research was conducted by means of a diagnostic survey with the use of the following research tools: KINDSCREEN-52, Cumulated Fatigue Questionnaire (QFIQ), Adolescent Lifestyle Questionnaire (ALQ) and Health Behaviour Inventory (IZZ). Results: The research showed that the place of residence is not important in shaping the sense of quality of life and modelling the type of health behaviours of youth. Conclusions: There is a need for more extensive research into the analysed variables in the context of the participants’ social status with some additional variables.
 
Introduction: The time of pandemic poses a considerable challenge for the people of the whole world. They are afflicted with physical and mental ailments affecting life satisfaction, which iscontingent upon multiple factors. Research Aim: The objective of authors’ own research was to adapt the Fear of COVID-19 Scale (FCV-19S) and, subsequently, to identify the selected determinants of life satisfaction – the state anxiety and the fear of COVID-19 – of the young Poles in the time of pandemic. Method: During the lockdown in Poland (May and June), 236 individuals aged 19–35 were subjected to research. To this end, an online survey consisting of the three research tools of high psychometric properties was applied: the Fear of COVID-19 Scale (FCV-19S), the Satisfaction with Life Scale (SWLS) and the State-Trait Anxiety Inventory (STAI). Results: The reliability and validity of the FCV-19S has been analysed in addition to the analysis of the correlations, variances and regression of the selected variables. Conclusions: The obtained data prove that during the pandemic the young Poles feel greater life satisfaction both the higher the intensity of the fear of COVID-19 is and the lower the state anxiety is. It is highly likely that they appreciate different values from the ones preferred prior to the pandemic. With account taken of the period of the conducted studies, it may be assumed that the relationship with close relatives, with whom the young Poles were spending their time, or from whom they were forcibly isolated, was of no significance.
 
p>W badaniu została przedstawiona istota wychowania estetycznego dzieci w starszym wieku przedszkolnym, co przewiduje kształtowanie zdolności dostrzegania, odczuwania oraz zrozumienia piękna w życiu i sztuce, chęci brania udziału w przetwarzaniu otaczającego świata według zasad piękna, rozwoju kompetencji artystycznej i estetycznej (komponent: emocjonalnie-zmysłowy, poznawczy, praktyczny, wartościowy, twórczy). Dokonano analizy treści wychowania estetycznego przedszkolaków, rozumiejąc je jako: kształtowanie u dzieci estetycznego stosunku do rzeczywistości i estetycznej działalności, opanowanie podstaw kultury estetycznej, rozwój estetycznego dostrzegania świata, estetycznych uczuć, pomysłów i opinii, estetycznego gustu itp. Stosowny czas początku komunikowania się z dziełami sztuki, wprowadzenie dziecka do świata piękna i harmonii to ważne zadania wychowania estetycznego. Piękno jest nierozerwalnie połączone z dobrocią, to ono uszlachetnia życie, inspiruje do dobrego postępowania. Dorosły pomaga odnaleźć, odczuć oraz zrozumieć piękno poezji, muzyki, plastyki, a poprzez sztukę pozwala głębiej uświadomić sobie wszystko, co otacza dziecko: przyrodę, przedmioty, pracę, dziedzictwo duchowe. Poziom artystycznie-estetycznego rozwoju starszego przedszkolaka ujawnia się w odczuciu zadowolenia z procesu oraz wyników twórczej działalności artstyczno-estetycznej. Rozwój ten jest spowodowany wpływem sztuki na: podwyższenie poziomu podstaw kultury estetycznej osobowości dziecka, ukształtowanie estetycznych cech i zdolności, estetycznego doświadczenia oraz estetycznego traktowania otaczającego świata, procesu i wyników własnej twórczości.</p
 
p>Artykuł jest poświęcony koncepcji fotografii ojczystej, stworzonej przez Jana Bułhaka w latach 30. i 40. XX wieku. Koncepcja ta obejmuje pomysł połączenia estetyki fotografii krajobrazu z zagadnieniem wychowania patriotycznego, realizowanego przez zdjęcia ojczyzny. Pomysł fotografii ojczystej jest przeniesiony na czasy współczesne, uwzględnia wszechobecność fotografii cyfrowej w nowych mediach, szczególnie w mediach społecznościowych.</p
 
Entering adulthood is a process which for many people becomes a source of disappointment and frustration. If young people aren’t prepared for the encounters with difficulties which can be met while searching for their own place in life during their school education, they become helpless and have a “cracked” reflectivity, as noted by Margaret S. Archer. At the same time one cannot ignore the gradual emergence of a new social class – the precariat – a dangerous class, as we are warned by Guy Standing. This group consists predominantly of young adults who are often seeking work far from home without any guarantee of employment. The role played by the sense of agency is indisputable. Life chances depend on whether one acts with his/her free will. The only hope for proper social functioning is community building because, according to Charles Taylor, individualism, the predominance of instrumental rationality, and the lack of active citizenship constitute a kind of contemporary threat.
 
Introduction: Cultural activity is the content, instrument and aim of cultural education. The polish sociological approach of cultural education is based on a broad anthropological definition of culture, which according to the authors’ concept of cultural education, is better suited for the realities of a democratic society than a narrow and evaluative understanding of culture. In the conception of cultural education, it is emphasised that the elements of culture are interrelated and that these connections determine the possible actions of individuals and of the collective whole. Relationships depend on the positions of individuals; they can be equal or subordinate. Cultural education aims to support active, agency participation in culture and social life, based on equality in relationships. Research Aim: The study aims to find out how assumptions regarding agency participation in cultural education are implemented in cultural education projects for children and youth in the Bardzo Młoda Kultura (BMK) (Very Young Culture) programme in Lubuskie voivodship. Method: The research was carried out through an analysis of secondary data related to cultural education projects undertaken in the second edition of the BMK. Results: The scope of the agency of children and youth, as seen in its influence on the content, forms and course of cultural activity, is varied. This influence within the studied projects was large, significant, partial and limited. Conclusion: The non-valued, broad understanding of culture as the basis for cultural education gives a greater opportunity for equal and agency participation, however, practitioners are not always aware of or do not take advantage of this. If cultural education is to prepare individuals for the creation and transformation of culture, as well as for intervening in social life with the purpose of making it more democratic, it must broaden the scope of the participant’s influence and be based on equal relationships. In this way, the cultural education has a chance to become a significant space for implementing the idea of social participation of children and youth.
 
p class="Default"> Autorka, wskazując na wyniki badań dotyczące zjawiska agresji dzieci i młodzieży, przedstawia konieczność podejmowania przez szkoły bardziej skutecznych działań w zakresie profilaktyki agresji. W tym celu proponuje wykorzystanie analizy transakcyjnej jako teorii psychologicznej i jej zastosowań w edukacji jako praktyki pedagogicznej. Omawia wybrane koncepcje z zakresu edukacyjnej analizy transakcyjnej (stany Ja, transakcje, pozycje życiowe, znaki rozpoznania, dyskontowanie i pasywność) i ich powiązania z problemem agresywności. Ukazuje, w jaki sposób wiedza na temat tych koncepcji może pomoc nauczycielom w rozumieniu źródeł agresywnych zachowań uczniów, wyborze reakcji adekwatnych do sytuacji oraz kierunków działań profilaktycznych. W artykule został przedstawiony jedynie zarys problematyki, aby przedstawić potencjał edukacyjnej analizy transakcyjnej jako podstawy pracy pedagogicznej nauczycieli i wychowawców, ze szczególnym uwzględnieniem profilaktyki agresji. </p
 
p>Współczesna szkoła zmaga się w wieloma problemami wychowawczymi. Coraz częstsze przypadki zachowań agresywnych w środowisku szkolnym oraz prężna dynamika ewolucji agresji pod kątem jej kierunku oraz przejawów sprawia, że nie można przejść obojętnie wobec tego problemu. Coraz częściej obiektem zachowań agresywnych staje się nauczyciel, m.in. katecheta. Określenie skali takich zachowań uczniów wobec nauczycieli jest dość trudne z uwagi na to, że wielu pedagogów nie ujawnia takich sytuacji. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na sytuację nauczycieli katechezy w aspekcie zachowań agresywnych uczniów. Artykuł stanowi prezentację badań własnych, które obrazują fragment rzeczywistości szkolnej w kontekście przejawów zachowań agresywnych uczniów wobec katechetów.</p
 
p>W podjętych badaniach poszukiwałam związku między gotowością do podejmowania zadań ponadosobistych a doświadczeniami rodzinnymi powiązanymi z procesem wychowania, zadając sobie pytanie: jaki jest związek doświadczeń rodzinnych – w kontekście działań wychowawczych – z gotowością młodych osób do podejmowania zadań ponadosobistych? Ponieważ badanie doświadczeń rodzinnych warunkujących gotowość do podejmowania zadań ponadosobistych polegało na przedstawieniu przez respondentów swoistego obrazu rodziców w kontekście ich działań wychowawczych oraz na określeniu rodzaju i częstotliwości stosowanych wobec nich środków dyscyplinujących, postanowiłam sprawdzić, jakie predyktory wynikające z relacji z rodzicami w kontekście ich działań wychowawczych, a jakie ze stosowanych środków dyscyplinujących warunkują gotowość do podejmowania zadań ponadosobistych. Zastosowana metoda analizy regresji wielokrotnej pozwoliła na wyodrębnienie predyktorów istotnych statystycznie dla ich związku z gotowością do podejmowania zadań ponadosobistych. Przeprowadzona analiza statystyczna wskazała na istotny związek omawianych zmiennych.</p
 
Top-cited authors
Piotr Majewicz
  • Pedagogical University of Cracow
Ewa Wysocka
  • University of Silesia in Katowice
Łukasz Tomczyk
  • Jagiellonian University
Dorota Chimicz
  • Maria Curie-Sklodowska University in Lublin
Wojciech Marcin Czerski
  • Maria Curie-Sklodowska University in Lublin