Book

Thiên nhiên và môi trường vùng biển đảo Bạch Long Vĩ - Nature and environment in Bach Long Vi island and sea

Publisher: Nxb. Khoa học Tự nhiên và Công nghệ. Hà Nội. 275 trang., Editor: Nguyen Khoa Son, ISBN: 978-604-913-110-3

ABSTRACT LỜI NÓI ĐẦU
Đảo Bạch Long Vĩ thuộc thành phố Hải Phòng, nằm trong hệ tọa độ địa lý 20°07'35" và 20°08'36" vĩ độ Bắc và 107°42'20" - 107°44'15" kinh độ Đông. Do có vị trí đặc biệt là một bộ phận của khối nâng nghịch đảo kiến tạo trên nền rift địa phương được hình thành trong Kainozoi sớm tại vùng chuyển tiếp giữa các bể Sông Hồng ở phía Tây Nam, bể Bắc Bộ ở phía Đông Bắc và nhờ có biển tiến sau băng hà lần cuối cùng trong khoảng 18 nghìn năm qua mà Bạch Long Vĩ trở thành hòn đảo xa bờ, đảo duy nhất nằm ở vùng giữa Vịnh Bắc Bộ, hòn đảo tiền tiêu - biên giới ở vùng biển phía Bắc Việt Nam.
Chỉ là một đảo nhỏ rộng trên 3 km2, nhưng Bạch Long Vĩ có một vị trí xứng đáng trong hệ thống 2376 hòn đảo ven bờ, đảm trách đầy đủ chức năng của một đơn vị hành chính cấp huyện trong số 10 huyện đảo ven bờ của cả nước. Nhờ vị thế, tài nguyên thiên nhiên tại chỗ đáng kể và tài nguyên vùng biển bao quanh giàu có, đảo đủ điều kiện sinh cư cho một số lượng dân cư nhất định và cố khả năng phát triển kinh tế xã hội to lớn.
Vùng biển đảo Bạch Long Vĩ là một vị trí ưu tiên đối với phát triển kinh tế biển - đảo nằm ở trung tâm trong không gian kinh tế Vịnh Bắc Bộ, là địa bàn thuận lợi cho phát triển nhiều loại hình dịch vụ biển như hậu cần nghề cá, dầu khí, du lịch, tìm kiếm cứu nạn và y tế, môi trường, ngân hàng và viễn thông v.v. Vùng biển đảo có những giá trị rất lớn và đặc biệt quan trọng về bảo tồn tự nhiên; đảm bảo chủ quyền, lợi ích quốc gia trên biển; an ninh quốc phòng liên quan tới phần phía Bắc của đất nước. Những giá trị này ngày càng được khẳng định, nhất là từ khi Hiệp định phân định ranh giới trên Vịnh Bắc Bộ và Hiệp định đánh cá chung giữa Việt Nam và Trung Quốc trên vịnh đã được ký kết vào năm 2000.
Tuy nhiên, việc phát triển dân sinh và kinh tế tại đảo gặp không ít khó khăn do xa đất liền, dễ bị cô lập do chiến tranh, thiên tai và có nhiều yếu tố thiên nhiên khắc nghiệt. Gần đây, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội sôi động, môi trường tự nhiên và cảnh quan thiên nhiên vùng biển đảo bị thay đổi nhanh chóng, tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là nguồn lợi hải sản và đa dạng sinh học bị suy giảm. Vấn đề phát triển bền vững đang được đặt ra như một yêu cầu tất yếu, đòi hỏi phải hiểu biết một cách đầy đủ, hệ thống về thiên nhiên, tài nguyên và môi trường vùng biển đảo này.
Vào trước năm 1975, hoạt động điều tra, nghiên cứu tại vùng biển đảo không nhiều. Trước năm 1954, các chuyên gia người Pháp đã khảo sát trên đảo và đã có một số công bố (Hội Lapique và Công ty, 1944 ; Saurin E., 1956 và 1960; Boureau E., 1958). Vào những năm 1959 – 1963, trong chương trình hợp tác điều tra tổng hợp Việt – Trung trên Vịnh Bắc Bộ, vùng biển Bạch Long Vĩ đã được điều tra khảo sát về thủy văn, địa chất, địa hình, sinh vật và ngư trường. Trong những năm 1965 – 1975, do chiến tranh phá hoại của không quân và hải quân Mỹ, các hoạt động điều tra nghiên cứu gần như bị ngưng trệ. Sau khi đất nước thống nhất vào năm 1975, các nhà địa chất đi đã tiên phong khảo sát và nghiên cứu hòn đảo này.
Từ khi huyện đảo Bạch Long Vĩ được thành lập theo Nghị định số 15/CP ngày 09/12/1992 của Chính phủ, đảo và vùng biển ven đảo mới được quan tâm nghiên cứu và đánh giá khá đồng bộ về điều kiện tự nhiên, tài nguyên, môi trường và kinh tế - xã hội phục vụ phát triển dân sinh, kinh tế trên đảo, khai thác tiềm năng vùng biển quanh đảo và đặc biệt là góp phần đấu tranh đàm phán về chủ quyền quốc gia trên Vịnh Bắc Bộ. Kể từ đó, đã có một số đề tài, dự án cấp nhà nước thuộc các chương trình nghiên cứu biển (KT.03), chương trình Biển Đông – Hải đảo, Trung tâm KHTN&CN Quốc gia (nay là Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) và thành phố Hải Phòng v.v. được thực hiện trên vùng biển đảo và một phần các kết quả đã được công bố.
Cuốn sách này được biên soạn nhằm tập hợp và hệ thống các tài liệu điều tra, nghiên cứu đã có tại vùng biển đảo Bạch Long Vĩ, chủ yếu được thực hiện trong hai mươi năm qua. Nội dung cuốn sách gồm ba phần. Phần I về điều kiện tự nhiên vùng biển đảo, bao gồm các đặc điểm địa chất, địa hình – địa mạo, khí hậu, hải văn và các hệ sinh thái. Phần II trình bày về tài nguyên thiên nhiên, bao gồm tài nguyên phi sinh vật, sinh vật và tài nguyên vị thế. Phần III trình bày những nét cơ bản về hoàn cảnh kinh tế - xã hội, thực trạng môi trường và định hướng phát triển bền vững tài nguyên và môi trường.
Đây cũng là một kết quả của đề tài cấp nhà nước Mã số KC.09.08/11-15: “Lượng giá kinh tế các hệ sinh thái biển - đảo tiêu biểu phục vụ phát triển bền vững một số đảo tiền tiêu ở vùng biển ven bờ Việt Nam” do Viện Tài nguyên và Môi trường biển chủ trì, thuộc Chương trình Khoa học và Công nghệ trọng điểm cấp Nhà nước KC.09/11-15. Các tài liệu cơ bản nhất được sử dụng biên soạn cuốn sách này là kết quả điều tra nghiên cứu của tập thể tác giả tại Bạch Long Vĩ trong hai mươi năm qua, đồng thời tham khảo các tài liệu có giá trị của các nhà chuyên môn, đặc biệt là của GS.TSKH. Lê Đức An, TS. Nguyễn Đức Cự, TS. Nguyễn Hữu Cử, TS. Lưu Văn Diệu, PGS.TS. Nguyễn Chu Hồi, CN. Lăng Văn Kẻn, PGS.TS. Đỗ Văn Khương, Ths. Lê Thị Thanh, PGS.TS. Đỗ Công Thung, TS. Đàm Đức Tiến, Ths. Nguyễn Thị Thu, TS. Chu Văn Thuộc, PGS.TSKH. Phạm Thược, Ks. Phạm Quang Trung, Ths. Nguyễn Hữu Tứ, TS.Nguyễn Huy Yết v.v. đã được công bố hoặc còn đang được lưu trữ tại Viện Tài nguyên và Môi trường biển, Viện Địa lý, Viện Nghiên cứu Hải sản và một số cơ quan khác. Đặc biệt, cuốn sách đã cập nhật tài liệu mới nhất của đề tài cấp Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam mã số: VAST 06.03/12/-13 “Nghiên cứu bản chất hoàn lưu ven đảo tại một số đảo tiền tiêu trên Vịnh Bắc Bộ phục vụ bảo vệ môi trường, sinh thái và phát triển bền vững” được thực hiện trong 2012 – 2013.
Tập thể tác giả chân thành cảm ơn Nhà xuất bản Khoa học Tự nhiên và Công nghệ, Viện Hàn Lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã xét duyệt và hỗ trợ kinh phí xuất bản cuốn sách này. Xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam qua các thời kỳ, lãnh đạo thành phố Hải Phòng và Sở Khoa học và Công nghệ Hải Phòng, UBND huyện Bạch Long Vĩ, Viện Tài nguyên và Môi trường biển đã hỗ trợ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho nhiều chuyến điều tra, nghiên cứu tại vùng biển đảo này. Xin được cảm ơn các đề tài, dự án và các đồng nghiệp đã giúp đỡ trong việc thu thập tài liệu và đóng góp ý kiến cho cuốn sách. Đặc biệt, xin chân thành cảm ơn PGS.TSKH Nguyễn Địch Dỹ đã đọc và góp nhiều ý kiến rất quý báu cho việc biên tập và hoàn thiện cuốn sách. Hy vọng những tư liệu trong cuốn sách ngày càng quý giá theo thời gian, sẽ giúp ích cho công tác nghiên cứu khoa học và giảng dạy, thông tin tuyên truyền tới cộng đồng về biển đảo, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng và chủ quyền quốc gia vùng biển đảo Bạch Long Vĩ nói riêng và Vịnh Bắc Bộ nói chung.
Hoàn thành nhân dịp kỷ niệm 20 năm thành lập huyện, cuốn sách này là món quà nhỏ kính tặng nhân dân, cán bộ và chiến sĩ huyện đảo Bạch Long Vĩ.

1 Bookmark
 · 
703 Views
  • Source
    [Show abstract] [Hide abstract]
    ABSTRACT: Thanks to many precious conservation values which have been researched in detail, along with the management efforts of Hai Phong City and the Ministry of Agriculture and Rural Development, the Bach Long Vy National Marine Protected Area has been established. This is the first marine protected area in Vietnam that the Prime Minister signed the decision to establish. To protect and promote these values, planning for optimal space use and management is the first solution of importance. To raise awareness of conservation values as a basement for sustainable conservation, it is necesary to honor the natural and cultural titles for Bach Long Vy including ecological wonders, geological heritages, position resources, and sea-island culture. To contribute to creating benefits for sustainable development, it is feasible to build some trade marks for the products related to MPA such as Bach Long Vy ecological tourism, Bach Long Vy Abalone, BLV Holothurians, and Bach Long Vy Squids ... Keywords: Marine protected areas, titles, trade marks, Bach Long Vy.
    Tạp chí Khoa học và công nghệ biển. 09/2014; 13(3A):282 – 291.
  • Source
    [Show abstract] [Hide abstract]
    ABSTRACT: LỜI NÓI ĐẦU Quản lý tổng hợp vùng bờ biển (QLTHVBB) là một chương trình tạo dựng nhằm quản lý tài nguyên vùng bờ biển, có sự tham gia liên kết của tất cả các ngành kinh tế bị tác động, các cơ quan chính phủ và các tổ chức phi chính phủ. Đó là mẫu hình mới nhất về quản lý các vùng bờ biển, liên kết hoạt động đối tác, tập hợp các bên có quyền lợi, là một quá trình phối hợp và các hoạt động không trùng lặp. Nó bao gồm việc đánh giá toàn diện, đặt ra các mục tiêu, quy hoạch và quản lý hệ thống vùng bờ và tài nguyên, có xét đến các đặc điểm lịch sử, văn hoá và truyền thống, mâu thuẫn lợi ích và sử dụng; là một quá trình liên tục và tiến hoá nhằm đạt tới sự phát triển bền vững. QLTHVBB là một quá trình động và liên tục, nhờ đó các quyết định được đưa ra nhằm sử dụng, phát triển bền vững và bảo vệ các khu vực và tài nguyên bờ và biển. Hiện nay, hầu hết các nước trên thế giới có nền kinh tế thị trường, đang phải đối mặt với những vấn đề suy giảm tài nguyên và suy thoái môi trường, dẫn đến khả năng phát triển thiếu bền vững, không chỉ về xã hội, môi trường mà cả về phương diện kinh tế. Vì vậy, QLTHVBB được đặt ra như một tất yếu cho phát triển bền vững, nhưng tiếp cận đến là cả một con đường dài từ nhận thức, lý luận đến thực tiễn và từ ý tưởng đến thành công. Vùng bờ biển (VBB) Bắc Bộ nằm trong dải ven bờ (DVB) Tây Vịnh Bắc Bộ, một vịnh biển quan trọng của Việt Nam trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội biển, đảm bảo an ninh quốc phòng và lợi ích, chủ quyền Quốc gia trên biển và hội nhập quốc tế trong xu thế toàn cầu hoá. VBB Bắc Bộ thuộc về năm tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, gồm có Quảng Ninh, Hải Phòng, Nam Định; Thái Bình và Ninh Bình. VBB Bắc Bộ có chiều dài cơ bản khoảng 460km được phân thành hai vùng tự nhiên từ Móng cái đến Đồ Sơn và từ Đồ Sơn đến Lạch Trường khác nhau về cấu trúc địa chất, địa hình, đặc điểm phát triển tiến hóa và điều kiện động lực bờ. Tài nguyên sinh vật và phi sinh vật phong phú và đa dạng cho phép phát triển nhiều lĩnh vực kinh tế quan trọng như giao thông – cảng, nông lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp, công nghiệp, khoáng sản, du lịch – dịch vụ. Đây là vùng có nhiều khu bảo tồn thiên nhiên có giá trị: Di sản thế giới vịnh Hạ Long, VQG Bái Tử Long, VQG Cát Bà, Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà, Khu Dự trữ Sinh quyển Sông Hồng và Khu bảo tồn đất ngập nước Xuân Thuỷ. VBB Bắc Bộ cũng là vùng bờ biển của một trọng điểm kinh tế Bắc Bộ, nằm trên vành đai kinh tế Vịnh Bắc Bộ, nối với hai tuyến hành lang Quảng Ninh - Hải Phòng – Hà Nội – Nam Ninh và Quảng Ninh - Hải Phòng – Hà Nội – Côn Minh. VBB Bắc Bộ là nơi tập trung dân cư và có mật độ dân số cao nhất nước với nhiều đô thị lớn nằm gần biển hoặc sát biển như Móng Cái, Cẩm Phả, Hạ Long, Hải Phòng, v.v. Tốc độ đô thị hoá xảy ra khá nhanh kéo theo phát triển cơ sở hạ tầng và gia tăng dân số cơ học. Các hoạt động nhân sinh trên cả lưu vực và tại chỗ như phá hủy rừng đầu nguồn, rừng ngập mặn, đắp đê, xây đập, đào kênh, các hoạt động nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, công nghiệp, cảng - hàng hải và sinh hoạt thải ra một lượng lớn chất ô nhiễm đưa ra biển, ảnh hưởng lớn đến môi trường vùng bờ biển, gây suy giảm tài nguyên và suy thoái môi trường. Ngoài ra, biến đổi khí hậu và dâng cao mực biển cũng gây ra tác động quan trọng đến chất lượng và động thái môi trường, phát sinh nhiều tai biến tự nhiên. Bảo vệ môi trường VBB Bắc Bộ bao gồm cả ngăn ngừa, kiểm soát, giảm thiểu các tác động tiêu cực từ các yếu tố nhân tác tham gia vào quá trình tương tác lục địa–biển ở dải bờ biển và chiến lược ứng xử thích hợp với biến động khí hậu là một yêu cầu cấp bách và chỉ có thể thành công nhờ thực hiện quản lý tổng hợp vùng bờ biển, phối hợp toàn diện với quản lý lưu vực. Việt Nam tiếp cận QLTHVBB đã trên mười năm, kể từ khi thực hiện đề tài cấp nhà nước KHCN.06.07 “Nghiên cứu xây dựng phương án quản lý tổng hợp vùng bờ biển Việt Nam góp phần đảm bảo an toàn môi trường và phát triển bền vững” do Viện Tài nguyên và Môi trường biển chủ trì trong các năm 1996-1999. Một số dự án điểm sau đó đã được thực hiện nhờ hỗ trợ của một số nước và tổ chức quốc tế hoặc nỗ lực tự thực hiện trong nước. Mặc dù còn những hạn chế, các hoạt động này đã có những đóng góp quan trọng về phổ biến kiến thức, nâng cao nhận thức và tích luỹ kinh nghiệm về QLTHVBB. Việt Nam có môi trường thuận lợi cho QLTHVBB: thể chế được quy định bởi Hiến pháp năm 1992 phù hợp với yêu cầu xây dựng cơ chế QLTHVBB với vai trò quản lý nhà nước và phương thức quản lý thống nhất, tập trung; Đảng lãnh đạo và sự ổn định của chế độ chính trị có vai trò quan trọng đối với tính bền vững của quá trình quản lý cần kéo dài nhiều chu trình nối tiếp nhau. Do thể chế và hoàn cảnh kinh tế - xã hội, có những khác biệt nhất định trong việc áp dụng mô hình QLTHVBB ở các nước. Mặc dù đã có những thành công, nhưng nhiều hoạt động QLTHVBB chưa bền vững và chưa trở thành một quá trình “tự lực”. Con đường QLTHVBB ở nước ta còn phải đương đầu với những thách thức to lớn. Nhận thức và hiểu biết về kinh nghiệm thực tiễn về QLTHVBB còn hạn chế và còn chịu ảnh hưởng nhiều của tư vấn quốc tế. Mô hình QLTHVBB cấp tỉnh có lẽ thích hợp với nước ta, tuy vẫn có những bất cập. Thực tế, ở Việt Nam hiện đang tồn tại các vùng kinh tế, trong đó có các vùng kinh tế trọng điểm ven biển. Trong bối cảnh đó, QLTHVBB các địa phương (tỉnh, thành phố v.v.) cần được đặt trong khuôn khổ thống nhất của QLTHVBB cấp vùng. Vì vậy, rất cần thiết xây dựng mô hình định hướng QLTHVBB Bắc Bộ - vùng trọng điểm của DVB tây Vịnh Bắc Bộ, để có thể phát triển và áp dụng cho các vùng bờ biển khác của Việt Nam, làm cơ sở cho xây dựng chiến lược QLTHVBB cấp vùng và cấp địa phương ven biển của cả nước. Đây là một nội dung cơ bản của đề tài cấp nhà nước KC.09-13/06-10 “Luận chứng khoa học kỹ thuật về mô hình quản lý tổng hợp và phát triển bền vững dải ven bờ tây Vịnh Bắc Bộ” – tư liệu chủ yếu để hoàn thành cuốn sách này. QLTHVBB ở Việt Nam hiện đang là vấn đề được nhiều nhà khoa học và quản lý quan tâm và đã có nhiều bài báo công bố trong các tạp chí, tuyển tập hội thảo về các khía cạnh khác nhau. Tuy nhiên, trong cuốn sách này, tập thể tác giả đã cố gắng trình bày có tính hệ thống và khá đầy đủ những vấn đề cơ bản về lý luận và thực tiễn QLTHVBB ở Việt Nam, trên cơ sở xem xét cụ thể vào vùng bờ biển Bắc Bộ - vùng trọng điểm của DVB Tây Vịnh Bắc Bộ. Tập thể tác giả chân thành cảm ơn Nhà xuất bản Khoa học Tự nhiên và Công nghệ, Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã xét duyệt và hỗ trợ kinh phí xuất bản cuốn sách này. Xin chân thành cảm ơn Ban Chủ nhiệm chương trình KC 09/06-10, Văn phòng Các Chương trình thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, lãnh đạo Viện Tài nguyên và Môi trường biển đã khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho tập thể tác giả soạn thảo chuyên khảo này. Tập thể tác giả cũng chân thành cảm ơn tất cả các đồng nghiệp, các thành viên của đề tài KC.09.13/06 -10 đã giúp đỡ, hỗ trợ tư liệu và đóng góp ý kiến cho việc hoàn thành cuốn sách này. Đặc biệt, xin chân thành cảm ơn GS.TSKH Lê Đức An đã đọc và góp nhiều ý kiến quý báu cho việc biên tập và hoàn thiện cuốn sách. Chắc chắn, cuốn sách còn có những hạn chế, mong được độc giả lượng thứ và còn những vấn đề mong được đóng góp, trao đổi để nghiên cứu tiếp tục. Chấp nhận những khiếm khuyết khó tránh, hy vọng cuốn sách sẽ là tập tư liệu hữu ích góp phần thực hành QLTHVBB phục vụ phát triển bền vững VBB Bắc Bộ nói riêng và Việt Nam nói chung sử dụng cho nghiên cứu khoa học, giảng dạy và thông tin tuyên truyền tới cộng đồng.
    Edited by Nguyen Khoa Son, 12/2011; Nhà Xuất bản Khoa học tự nhiên và Công nghệ. Hà Nội. 250 trang.
  • Source
    [Show abstract] [Hide abstract]
    ABSTRACT: Evaluating the economic valuation of ecosystem services in general and marine ecosystem service in particular in Vietnam has little attention in studying, even though there is highly urgent demand of this work dealing with problems in natural resources management, protection, territory planning, sustainable development as well as education in Vietnam sea. To approach ecosystem valuation, identifying the types (groups) of valuable goods and services provided by marine ecosystem in the outpost islands is one of the important tasks in State Project KC09.08/11-15 performed by the Institute of Marine Environment and Resources, Vietnam Academy of Science and Technology. Bach Long Vy island, one of three outpost islands, is the important study site of the project, the island is located in the center of the Tonkin Gulf. The results of paper showed that, some of the scientific study results have been initially obtained as the basis for division, determination of groups of direct, indirect use and non-use value brought from marine ecosystems of BLV island. This identification will help the economic methods approach to calculate total economic valuation of the marine ecosystems at BLV into currency. Keywords: Economic valuation, use value, marine ecosystem, Bach Long Vy.
    Tạp chí Khoa học và công nghệ biển. 09/2014; 14(3A):212 - 223.

Full-text

Download
1,528 Downloads
Available from
Jun 4, 2014