Paweł Marian Socha

dr hab.
adiunkt with habilitacja
Jagiellonian University · The Institute for the Study of Religions, Psychology of Religion Unit

Publications

  • Source
    Paweł M Socha
    [Show abstract] [Hide abstract]
    ABSTRACT: Transformation. Toward the theory of spirituality Summary Spirituality emerges increasingly as an object of study for psychologists, although not always under that name. The existing approaches are generally speculative. Psychological research, however, requires the adoption of such assumptions that may become the basis for empirical—including experimental— verification. Otherwise, they will not find acceptance by the contemporary academic authorities. Consisting of eight chapters and an epilogue, this problem study is not a typical empirical monograph, but an attempt to show the sources and forms of spirituality. Chapter 1, however, also presents other perspectives of understanding it: as originating from God, as a natural characteristic of the human species, as an area of activity of spirits, as a sphere of special growth, and as an integrated set of psychological processes. Chapter 2 introduces terminological findings regarding faith, religiosity and spirituality—and shows the relations that exist between them. Further, traditional forms of spirituality are presented from the perspective of the most frequently documented Christian faith, but also from that of non-theistic religions. They provide a special background for the further adopted naturalistic perspective. Chapter 3 opens with examples of concepts that were coined considerably long ago, and not always adequately referred to as theories of spirituality: naturalistic by D. Hay and anti-naturalistic by H. Romanowska-Łakomy. As the most interesting new approach, the concept of spirituality as a process of the search for the sacred by K. I. Pargament is presented. Moreover, analyses of the concepts referred to as "hidden" are discussed: these include psychosynthesis of R. Assagioli, K. Dąbrowski's positive disintegration, the optimal flow of Mihaly Csikszentmihalyi, and the transgressive concept of man by J. Kozielecki. Chapter 4 contains analyses of faith—often identified with spirituality. Their authors are Christian theologians, W. Witwicki—who has taken a similar position on the subject—P. Tillich, and J. Fowler. These views are contrasted with the standpoint taken by J. Woleński and the Author. According to the latter, faith is a basic psychological; process and can be found in all human beings—including atheists. The chapter is closed with an account of a study on atheists. Chapter 5 is an attempt to present spirituality from the perspective of the cognitive paradigm of psychology in its phenomenological-cognitive version (Lazarus, Pargament). This is where the presentation of an outline of the psychological theory of spirituality begins. According to it, spirituality is manifested as a set of special resources for coping with existential situations. Attempts to verify the stipulations made are presented. The interior and exterior aspects of these processes are the elaborately described resources the effectiveness of the use of which—internal transformation—depends on. Consciousness, together with its uniquely human aspect—self-consciousness—is presented as the most important resource. This issue is so important that the whole chapter is dedicated to it, focusing on the study of such aspects as emotion control mechanisms, intentionality, and intuition. At this point, Chapter 6 begins—focusing on existential awareness. Human-specific of consciousness causes its direction to a basic fact—of death and transience. The key role of the I in defense from the tragedy of transience is presented in
    09/2014; Zakład Wydawniczy NOMOS., ISBN: 978-83-7688-181-2
  • Source
    Dataset: Front cover
    Paweł M Socha
  • Source
    [Show abstract] [Hide abstract]
    ABSTRACT: Ritual behavior seems to be an apparent element of a comprehensive theory of spirituality, which would consist of such elements, as the cognitive capabilities of mind, need for meaning, existential triggers of transcending one’s own limitedness, and coping strategies of that transcendence. Following the assumption of Pargament and Mahoney (2006), I propose to see ritual as the relevant way of sanctification. Examples of rituals catalyzing sanctification both in religious and secular contexts will be presented. Furthermore, ritualistic sanctification can be seen from the perspective of twofold life experience: mundane and sanctified, an idea introduced by Pawluczuk (1990). One may claim that ritual behavior is a powerful means of enhancing the shift from the mundane to the sanctified, marked by the feeling of sacredness. Therefore, testing the feeling of sacredness can be considered as useful also for measurement of the degree of transcendence (spiritual growth)
    Psychologia Rozwojowa. 09/2014; 19(3).
  • Source
    Paweł Marian Socha
  • Source
  • Source
    Paweł M. Socha, William James
  • Source
    Paweł Socha, Andrzej Latała
  • Source
    Paweł Socha
    [Show abstract] [Hide abstract]
    ABSTRACT: Although spirituality is a popular subject of research in many fields of science about man today, there still are problems with defining it. Their causes, at least in psychology, though unfounded, include distortions reflecting the scientist’s personal bias: apologetic on the one hand and antifideist on the other. Bias of the first type often stems from the beliefs, held by the author of a given concept, that go beyond the paradigm of science. This refers to two concepts recognizing the existence of the spiritual dimension of the human being as substantially different from the psychological dimension: V. E. Frankl’s logotheory, being a concept of the spiritual dimension as the source of the need for meaning, and D. Helminiak’s concept, according to which spirituality is the realization of the principle of authentic transcendence of the self. Such concepts are referred to as explicit. However, there are also explicit concepts of spirituality acceptable in academic psychology; the described example is the concept of spirituality developed by J. Averill. Bias of the second type dominated Western psychology for a long time. It may be the cause for the term “spirituality” not being used by the authors of the concepts whose distinctive features appear in this article. These are the implicit concepts of spirituality. Their three examples are: Terror Management Theory (developed by T. Pyszczyski, J. Greenberg, and S. Solomon), the Meaning Maintenance Model (authored mainly by T. Proulx and S. Heine), and Józef Kozielecki’s transgressive concept of man. They include similar elements, but the transgressive concept appears to be the most useful. The conclusion contains proposals of research using the ideas of meaning,coping with absurdity, and the form of transgression as ones that lead to spiritual transformation.
    Roczniki Psychologiczne. 10/2013; Volume 16(Number 3):391-413.
  • Source
    Paweł Socha
    [Show abstract] [Hide abstract]
    ABSTRACT: Mimo że duchowość jest dziś popularnym obiektem badań w wielu dziedzinach nauk o człowieku, ciągle istnieją kłopoty z jej definiowaniem. Wśród ich przyczyn, przynajmniej w psychologii, choć nieuzasadnione, są skrzywienia odzwierciedlające osobiste uwikłanie naukowca: z jednej strony apologetyczne, z drugiej - antyfideistyczne. Skrzywienie pierwszego typu jest często powodowane wykraczającymi poza paradygmat nauki przekonaniami twórcy koncepcji. Odnosi się to do dwu koncepcji uznających istnienie duchowego wymiaru człowieka jako substancjalnie innego niż psy­chologiczny: logoteoria V. E. Frankla, czyli koncepcja wymiaru duchowego jako źródła potrzeby sensu, oraz koncepcja D. Helminiaka, według której duchowość jest realizacją zasady autentycznej transcendencji siebie. Takie koncepcje określone są jako jawne. Jednak istnieją też jawne kon­cepcje duchowości, możliwe do akceptacji w ramach psychologii akademickiej; omówiony przy­kład to koncepcja duchowości opracowana przez J. Averilla. Skrzywienie drugiego typu zdo­minowało zachodnią psychologię na długo. Może być ono powodem nieużywania pojęcia ducho­wości przez twórców koncepcji, których wyróżniające się cechy pojawiają się w tym artykule. Są to ukryte koncepcje duchowości. Trzy ich przykłady to: teoria opanowywania trwogi, zaini­cjowana przez T. Pyszczynskiego, J. Greenberga i S. Solomona, model podtrzymywania sensu, którego autorami są głównie T. Proulx i S. Heine, oraz transgresyjna koncepcja człowieka Józefa Kozieleckiego. Występują w nich podobne wątki, jednak koncepcja transgresyjna jawi się jako najbardziej przydatna. W zakończeniu znajdują się propozycje badań wykorzystujących idee sensu, radzenia sobie z absurdalnością i formy transgresji jako prowadzące do duchowej przemiany.
  • Source
    Paweł Marian Socha
    Religions, fields of research, methods and perspectives, Kraków; 11/2012
  • Source
    Paweł Socha
    01/2012: pages 107-122; , ISBN: 978-83-7587-887-5
  • Source
    Paweł M Socha
    [Show abstract] [Hide abstract]
    ABSTRACT: Kim są osoby niereligijne i dlaczego warto o nich wiedzieć więcej? osoby deklarujące się jako niereligijne (od "raczej" do "bardzo") stanowią relatywnie niewielki odsetek polskiego społeczeństwa. według danych ze zbioru "Polski Generalny Sondaż Społeczny, 1992–2008" 1 , na 1130 przypadków było to 76 osób, czyli 5,6%. Jednak jeśli przemnożyć tę liczbę przez liczbę dorosłych obywateli Rzeczpospolitej Polskiej 2 , daje to 172 700 osób. Badanie przeprowa-dzone niedawno wUSa 3 ujawniło, że osoby nieidentyfikujące się zżadnym wy-znaniem stanowią od 15 do 22% badanej próby (54 461 osób dorosłych, próby losowe, metoda telefoniczna). autorzy raportu stwierdzili, że jest to najszybciej powiększająca swoje szeregi "religia". w zakresie psychologii religii istnieje bogata literatura na temat różnic między osobami religijnymi iniereligijnymi 4 . Mankamentem tych badań jest zwykle to, że "ustawiają" one osoby niereligijne na ujemnym biegunie konti-nuum religijności, co niemówi zbyt wiele na temat treści owej niereligijności. Glenn Vernon nazwał osobę z tej kategorii "religijnie nikim" (religious "no­ 1 Gromadzonych systematycznie aż do wielkości N = 16 234. 2 Komunikat Państwowej Komisji wyborczej dotyczący wyborów prezydenta RP w dniu 7 lipca 2010 r. zawiera liczbę 30 833 924 osób uprawnionych do głosowania.
    01/2012: pages 203-211; , ISBN: 978-83-62196-60-9
  • Source
    Paweł Marian Socha
    [Show abstract] [Hide abstract]
    ABSTRACT: Comprehensive theory of spirituality seems to embrace both cognitive and existential perspectives of understanding this unique human feature. Since it allows for transcendence of the individual’s actual status, the theoretical explanation of spirituality should take into account such elements as the cognitive capabilities of mind, the need for meaning, the existential triggers of transcending one’s own limitedness, and coping strategies of that transcendence. On the other hand, the cognitive processes contribute to encoding the raw experience derived from the enormous resources of the cultural heritage of humanity. The process of spiritual transcendence eventually results with possible beneficial outcomes, encompassing the feeling of sacredness. Therefore, testing the feeling of sacredness can be considered useful, also for measurement of the degree of transcendence (spiritual growth). The empirical application of the cognitive-existential theory of spirituality (CETS) includes the exploratory study of internal structure of the feeling of sacredness, based on the freely chosen objects thereof, followed by brief information about the multidimensional extension of the CETS. The nature of cognitive transcendence is illustrated by the study focused on encoding the unconscious raw experienced data, resulting – among others – with the higher score of the Feeling of Sacredness Test (FST). The proof of validity of the outlined cognitive-existential theory of spirituality and its index, the FST, is the evidence from several empirical studies. One shows the influence of the Eastern-type meditation on the level of feeling of sacredness, another regards the effects of the Radical Forgiveness therapy.
    Symposium Marburgo-Cracoviense, Kraków, Poland; 03/2010
  • Source
    Paweł M Socha
    [Show abstract] [Hide abstract]
    ABSTRACT: Wieloletnie poszukiwania psychologicznych źródeł religijności i innych sfer aktywności psychicznej doprowadziły mnie do konkluzji, że istotą duchowości jest wewnętrzna przemiana – obrazu siebie, a także obrazu rzeczywistości poza własnym ja. Taka przemiana dokonuje się – mniej lub bardziej świadomie – w związku z doświad-czaniem sytuacji egzystencjalnej. Spektakularne jej przykłady to śmierć ukochanej osoby lub lęk przed własną śmiercią. Są to sytuacje, na które "nie ma rady", jednak inicjują one szczególne procesy radzenia sobie. Wykorzystują one unikalne ludzkie zdolności poznawcze i czerpane z zasobów kultury umiejętności oraz wzory rozwiązań. Religie na przykład zawierają wyobrażenia eschatologiczne, podczas gdy rozwiązaniem świeckim jest "pozostawienie po sobie śladu". Pozytywny rezultat prze-miany, czyli duchowy rozwój, wyraża się w radykalnie zmienionym obrazie rzeczywistości; tak jak profanum zmienia się w sacrum. Podwyższeniu ulega m.in. poczucie świętości. Jest to jednak tylko jeden z wymiarów opisu rzeczywistości, ist-nieją inne, składające się z innych form kodowania (rozpoznawania, rozumienia) in-formacji, szczególnie tej, która przepływa przez umysł tej informacji nieświadomy. Inaczej – duchowy rozwój to proces uzyskiwania coraz lepszego wglądu w procesy nieświadome, "oswajania" ich, rozwoju samoświadomości oraz samokontroli. W oparciu o te założenia przeprowadzone zostały badania ukazujące strukturę wymiarów wartościowania, czyli indywidualne systemy kodowania informacji o rzeczywistości zewnętrznej i wewnętrznej.
    01/2010: pages 263-274; , ISBN: 978-83-7688-022-8
  • Paweł Marian Socha
    [Show abstract] [Hide abstract]
    ABSTRACT: Years of considerations regarding the psychological grounds of religiousness and other spheres of mental processes have led to the conclusion that the core of spirituality is the internal transformation – within one’s self image, and also within an image of reality outside that self. Such transformation takes place – more or less consciously – in relation to experience of one’s existential situation. Its spectacular examples are death of beloved person or one’s own death anxiety. These are situations with no solution, but they initiate the specific processes of coping. These processes employ the unique human cognitive abilities and on the other hand – cultural resources of skills an patterns: religions offer eschatological beliefs, while “leaving a footprint after death” can be a secular solution. Positive outcome of the transformation, or spiritual growth, appears in the radically changed shape of reality, as the profane turns into the sacred. Among the other, one’s feeling of sacredness enhances significantly. This is however only one of the dimensions describing ones image of reality; several next dimensions exist as well. All they consist of different form of information codes (recognition, understanding), particularly this information which flows through an unconscious mind. In other words, spiritual growth is a process of better and better insight into the unconscious mental processes, of their “taming,” of the development of self-consciousness, self-control, getting meaning. Based on those assumptions, the empirical research has been carried out, in order to reveal the structure of evaluative dimensions, or the structure of individual systems of information coding employed in the understanding of external an internal reality. The brief report of the research results will be presented in the end of the paper.
    Vienna IAPR 2009 Congress, Vienna; 08/2009
  • Source
    Paweł Marian Socha
    [Show abstract] [Hide abstract]
    ABSTRACT: Ritual behavior seems to be an apparent element of a comprehensive theory of spirituality, which would consist of such elements, as the cognitive capabilities of mind, need for meaning, existential triggers of transcending one’s own limitedness, and coping strategies of that transcendence. Following the assumption of Pargament and Mahoney (2006), I propose to see ritual as the relevant way of sanctification. Examples of rituals catalyzing sanctification both in religious and secular contexts will be presented. Furthermore, ritualistic sanctification can be seen from the perspective of twofold life experience: mundane and sanctified, an idea introduced by Pawluczuk (1990). One may claim that ritual behavior is a powerful means of enhancing the shift from the mundane to the sanctified, marked by the feeling of sacredness. Therefore, testing the feeling of sacredness can be considered as useful also for measurement of the degree of transcendence (spiritual growth)
    Ritual Today, Kraków, Poland; 06/2009
  • Source
    Paweł M Socha
    [Show abstract] [Hide abstract]
    ABSTRACT: W czym problem? Definicje i ustalenia terminologiczne są zwyczajowo "naukową kością niezgody", przynajmniej w naukach humanistycznych i społecznych. Czasem prowadzi to do rezy-gnacji z dalszych prób i zdania się albo na ustalenia przypadkowe czy arbitralne, albo do programowego unikania zajmowania stanowiska w tych sprawach. Niestety jest to strusia polityka. Rozumienie podstawowych pojęć, kategorii czy terminów przez autora badań czy publikacji jest nieuniknione, jest jedynie ukryte "między wierszami" (nie można przecież przyjąć, że autor nie wie, o czym pisze!). Studiując literaturę z psychologii religii i sąsiadujących z nią dyscyplin zaintere-sowanych stykiem religii ze zjawiskami psychicznymi (od fenomenologii czy socjolo-gii religii po psychologię poznawczą z jednej strony, a psychologię pastoralną i teologię z drugiej) spotykamy prawdziwy chaos pojęciowy i terminologiczny. Nie mając zamia-ru ingerowania w obszary inne niż psychologia religii, proponuję kilka prostych roz-wiązań porządkujących. Być może zostaną one uznane za banalne i niewnoszące nicze-go nowego. Jeśli wszystko jest jasne, dlaczego wciąż pojawiają się ewidentne nieporo-zumienia w tak zasadniczych kwestiach? Czy pojęcie nauki miesza się czasem z poję-ciem nauczania, a psychologia z filozofią czy teologią? Nic nie zwalnia psychologa od szerszej świadomości teoretycznej i metodologicznej, przez co rozumiem w tym miej-scu znajomość filozoficznych, teologicznych i ogólnometodologicznych podstaw upra-wiania psychologii religii. 1. Religia i religijność Kłopot terminologiczny dotyczący różnicy między kategoriami "religia" i "reli-gijność" odnosi się bardziej do języka angielskiego niż do polskiego. W konwencji bliskiej Williamowi Jamesowi "religia" to fenomen wewnętrzny – oznacza tyle, co dla ARTYKUŁY POLEMICZNE, RECENZJE, SPRAWOZDANIA, KRONIKA NOMOS 65/66 (2009) 136 użytkownika języka polskiego "religijność". Religia w znaczeniu systemu przekonań albo instytucji i wspólnoty ludzi to dla ojca psychologii religii coś wtórnego, niewarte-go zainteresowania. Mówiąc "religia", James miał na myśli jedynie "religię osobistą" 1 . Oczywiście James się mylił. Nie można oderwać subiektywnej strony religii (strony przeżyciowej, łącznie z doświadczeniem transcendencji) od strony "obiektywnej", od szerokiego kontekstu kształtowania się religijnego doświadczenia. Naturalnie inaczej spojrzy na to osoba religijna (przyjmijmy, że dotyczy to teologa bądź psychologa ujmu-jącego zagadnienie z pozycji konfesyjnej 2), a inaczej religijnie neutralna. W pierwszym przypadku istnienie "obiektywnego", czyli społecznego, instytucjonalnego, kulturowe-go, źródła "religii osobistej" jest zbędne. Jedynym "obiektywnym" źródłem (religijno-ści oczywiście) jest byt transcendentny, np. Bóg. Badacz religijnie neutralny o trans-cendencji nie może twierdzić niczego, toteż świadomie pomija tę możliwość, dążąc do wyjaśnienia zjawisk psychicznych, łącznie z religijnością i jej subiektywnymi przeja-wami, poprzez odwołanie się do faktów dostępnych empirycznie: zewnętrznych wskaź-ników procesów wewnętrznych oraz zewnętrznych z natury faktów społecznych i przy-rodniczych. Takie postępowanie znane jest jako zasada wyłączania transcendencji i zo-stała sformułowana przez Theodore'a Flournoya 3 . Ponadto, w zgodzie z regułą oszczęd-ności w nauce (ang. principle of parsimony), obowiązani jesteśmy do postępowania w myśl, "[...] że jeśli różne wyjaśnienia mogą równie dobrze świadczyć o pewnym zjawisku, to powinniśmy preferować najprostsze" 4 . Tak postępujący badacz ma jasną świadomość niemożliwości otrzymania absolutnie prawdziwej, ostatecznej prawdy i z pokorą to akceptuje jako podstawę naukowego sceptycyzmu.
    Kwartalnik Religioznawczy Nomos. 01/2009;
  • Source
    Paweł Socha
    01/2008: pages 48-60; , ISBN: 978-83-60490-76-1
  • Source
    Paweł M. Socha
    Przegląd Religionawczy. 01/2007;
  • Source
    Paweł M. Socha
    01/2006: pages 261-269; , ISBN: 88-7640-758-8

104 Following View all

50 Followers View all